จะใช้ทักษะชีวิตอย่างไร จึงจะอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข ?

จะใช้ทักษะชีวิตอย่างไร จึงจะอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข ?

ดร. ถวิล อรัญเวศ

     ทักษะชีวิตเป็นความสามารถของบุคคลที่จะจัดการ
กับปัญหาต่าง ๆ รอบตัวในสภาพสังคมปัจจุบัน และ
เตรียมพร้อมสำหรับการปรับตัวในอนาคต หรือ
การที่บุคคลสามารถแก้ไขปัญหาให้กับตนเองได้
ในทางออกที่ดีกรณีเผชิญกับวิกฤติปัญหา ดังคำที่ว่า

“รู้อะไรไม่สู้รู้วิชา
รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดคน”

คำที่ว่า
“รู้อะไร ไม่สู้รู้วิชา
รู้รักษาตัวรอด เป็นยอดคน”

     ดังกล่าว น่าจะเปรียบเปรยให้เรารู้จักเอาตัวรอด
หรือมีทักษะชีวิตนั้นเองทักษะชีวิต (Life skills)
เป็นทักษะพฤติกรรมความสามารถของบุคคล
ในการปรับตัวที่ดี ซึ่งช่วยให้คนเราสามารถตั้งรับมือ
กับปัญหาของชีวิตที่กำลังเผชิญอยู่ได้อย่างชาญฉลาด
และมีประสิทธิภาพ หรือกล่าวอีกนักหนึ่ง ทักษะชีวิต
คือความสามารถในการแก้ปัญหาให้กับตนเองได้ทางจิต
สังคม (psychosocial competency) มีทักษะ
จำนวนหนึ่งที่จะได้จากการสอนหรือการปฏิบัติ
โดยตรงเพื่อใช้ในการแกไขปัญหา แต่ทักษะที่ช่วยให้คนเรา
อยู่ในสังคมอย่างมีความสุข (well-being) และช่วยให้คนเรา
เป็นสมาชิกทางสังคมที่ดีและมีส่วนก่อประโยชน์ได้เป็นอย่างดี
นั้นก็คือ “ทักษะชีวิต” จะเรียกว่า เป็นทักษะการรู้จักรักษาตัว
ให้พ้นจากปัญหาที่กำลังเผชิญอยู่ก็ว่าได้ หรือทักษะ
การแก้ปัญหาอันชาญฉลาดให้กับตนเองก็ว่าได้
ดังคำที่ว่า “รู้อะไร ไม่สู้รู้วิชา แต่รู้รักษาตัวรอดคือยอดคน”

       ทักษะชีวิต ถือว่าเป็นความสามารถขั้นพื้นฐาน
ของบุคคลในการปรับตัวและเลือกทางเดินชีวิตที่เหมาะสม
เพื่อที่จะสามารถเผชิญปัญหาต่าง ๆที่อยู่รอบตัวในสภาพ
สังคมปัจจุบันและเตรียมพร้อมสำหรับอนาคต
ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยการถ่ายทอด
ประสบการณ์ด้วยการฝึกฝนอบรม

       ทักษะชีวิต หมายถึง ความสามารถเชิงสังคมจิตวิทยา
ที่จะช่วยให้บุคคลสามารถเผชิญสถานการณ์ต่างๆ
ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ
มีความสามารถที่จะปรับตัวได้ในอนาคต

       ทักษะชีวิต หมายถึง ความสามารถของบุคคล
ซึ่งประกอบด้วยความรู้และเจตคติในการจัดการกับ
ปัญหาต่างๆรอบตัวในสังคมปัจจุบันและเตรียม
ความพร้อมสำหรับการปรับตัวในอนาคต ทั้งใน
เรื่องบทบาทหญิงชาย เพศสัมพันธ์ สารเสพติด
สุขภาพ จริยธรรม อิทธิพลของสื่อ สิ่งแวดล้อม
ชีวิตครอบครัว ตลอดจนปัญหาสังคมด้วย
ความคิดเชิงเหตุผล ซึ่งนำไปสู่การตัดสินใจ
แก้ปัญหาได้อย่างสร้างสรรค์ (กรมสุขภาพจิต
กระทรวงสาธารณสุข)

     ทักษะชีวิต คือ คือทักษะทางสังคมจิตวิทยา
ที่จะช่วยให้เด็กสามารถอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข
และรับมือกับปัญหาและความเปลี่ยนแปลงต่างๆได้
พ่อแม่สามารถสร้างเสริมทักษะชีวิตให้ลูกตั้งแต่เด็ก
ด้วยความรักความอบอุ่นและให้ความไว้วางใจ
มีการสื่อสารที่ดีต่อกัน ต่างคนต่างไว้วางใจปรึกษาหารือ
มีการยอมรับฟังความคิดเห็น มั่นคง มีหลักการ
มีเหตุผล มีความยืดหยุ่น ควบคุมตัวเองได้ดี
ทั้งอารมณ์และพฤติกรรม ยอมรับความ
สามารถของเด็ก เข้าใจและสนับสนุนใน
ความสามารถด้านอื่นๆ

     ทักษะชีวิต หมายถึง ความสามารถเชิงสังคมจิตวิทยา
ที่จะช่วยให้บุคคลสามารถเผชิญสถานการณ์ต่างๆ
ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมี
ความสามารถที่จะปรับตัวได้ในอนาคต
ทักษะชีวิตจะมีส่วนช่วยให้วัยรุ่น สามารถนำ
ความรู้ในเรื่องต่างๆ มาเชื่อมโยงกับทัศนคติ
ผ่านการคิดวิเคราะห์ไตร่ตรองถึงผลที่จะเกิดขึ้น
และตัดสินใจปฏิบัติในสิ่งที่เหมาะสมได้
ซึ่งจำเป็นอย่างมากในเรื่องของการดูแลสุขภาพ
การป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ยาเสพติด
การตั้งครรภ์ หรือท้องไม่พร้อม ความปลอดภัย
คุณธรรมจริยธรรม ฯลฯ ทำให้เด็กสามารถอยู่
ในสังคมได้อย่างมีความสุข และรับมือกับ
ปัญหาและความเปลี่ยนแปลงต่างๆ
ที่กำลังเผชิญได้เป็นอย่างดี

สรุป

         ทักษะชีวิต หมายถึงความรู้ความสามารถของ
บุคคลในการแก้ปัญหาต่างๆ ที่กำลังจะเกิดขึ้นกับตนเอง
ครอบครัวและสังคมด้วยความรู้ ความเข้าใจ และ
สามารถเลือกแนวทางในการดำรงชีวิตเพื่อให้สามารถ
ดำรงตนอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขเป็น
วิธีการแก้ปัญหาอย่างชาญฉลาด

ประเภททักษะชีวิต

ทักษะชีวิตที่สำคัญ ๑๐ ประการ

1. การตัดสินใจ

เป็นความสามารถชั้นสูงของบุคคล
นั้นก็หมายถึงมีข้อมูลเพียงพอจึง
สามารถตัดสินใจเกี่ยวกับเรื่องราวต่างๆ
ในชีวิตได้อย่างรอบคอบ

2. การแก้ปัญหา

การแก้ปัญหาเป็น เกิดจากความสามารถ
ในการจัดการกับปัญหาที่เกิดขึ้นใน
ชีวิตได้
อย่างมีระบบ ไม่เกิดความเครียด เฉลียวฉลาด
เปรื่องปราชญ์ หรือฉลาดทางอารมณ์ และเฉียบคมทางปัญญา

3. การคิดวิเคราะห์

เป็นความสามารถในการคิดวิเคราะห์ คิดแยกแยะข้อมูล
ข่าวสาร ปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ รอบตัวได้ อย่างรอบด้าน

4. การคิดสร้างสรรค์

เป็นความสามารถในการตัดสินใจและแก้ไขปัญหา
โดยคิดสร้างสรรค์ เพื่อค้นหาทางเลือกต่าง ๆ
และผลที่จะเกิดขึ้นในแต่ละทางเลือก และสามารถ
นำประสบการณ์มาปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้
อย่างเหมาะสม ถ้าเปรียบเทียบกับอริยสัจ 4
ก็อยู่ในขั้นนิโรธและขั้นมรรค

5. การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ

คือความสามารถในการใช้คำพูด มีวาทศิลป์ในการพูด
มีทักษะปฏิเสธคำชักชวนของเพื่อนซึ่งชักชวนไปใน
ทางที่ไม่ดี เช่น ชักชวนสูบบุหรี่ ชักชวนดื่มน้ำเมา
สุรา เมรัย ชักชวนเที่ยวเล่นในยามวิกาล ในที่อโคจรต่าง ๆ
สามารถแสดงออกถึงความคิดและความรู้สึกของตนเอง
เช่น การแสดงความคิดเห็น ความต้องการ ความชื่นชม
การขอร้อง การเจรจาต่อรอง การตักเตือน
การช่วยเหลือ การปฏิเสธ บัวไม่ให้ช้ำ น้ำไม่ให้ขุ่น ฯลฯ

6. การสร้างสัมพันธภาพ

คือความสามารถในการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างบุคคล และรักษาความสัมพันธ์นั้นไว้ได้ เช่น รู้จักยิ้ม ไหว้ ทักทาย มีความโอบอ้อมอารี วจีไพเราะสงเคราะห์ผู้คน เสมอต้นเสมอปลาย

7. การตระหนักรู้ในตน

คือความสามารถในการรู้จักและเข้าใจตนเอง เช่น รู้ข้อดี ข้อเสียของตนเอง รู้ความต้องการ และสิ่งที่ไม่ต้องการของตนเอง ซึ่งจะช่วยให้รู้ตัวเองเวลาเผชิญกับความเครียด หรือสถานการณ์ต่าง ๆ สามารถปรับตนเองให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่กำลังเผชิญอยู่ได้

8. ความเห็นใจผู้อื่น

ความสามารถในการนำใจเขามาสู่ใจเรา
เข้าใจความเหมือนหรือความแตกต่างระหว่างบุคคล
ในด้านความสามารถ เพศ วัย ระดับการศึกษา
ศาสนา ความเชื่อ สีผิว อาชีพ ฯลฯ เข้าใจความรู้สึก
และยอมรับบุคคลอื่นที่ต่างจากตนเอง

9. การจัดการกับอารมณ์ต่างๆ

คือความฉลาดทางอารมณ์และเฉียบคมทางปัญญา
สามารถรับรู้อารมณ์ของตนเองและผู้อื่น รู้ว่าอารมณ์
มีผลต่อการแสดงพฤติกรรมอย่างไร รู้วิธีจัดการ
กับอารมณ์โกรธหรือโศกเศร้าที่ส่งผลทางลบ
ต่อร่างกาย และจิตใจได้ รู้จักข่มใจ อดทน อดกลั้นได้

10. การจัดการกับความเครียด

คือความสามารถในด้านวุฒิภาวะทางอารมณ์
รู้ว่าเรากำลังมีสภาพอารมณ์ดี อารมณ์ร้าย
รับรู้ถึงสาเหตุของความเครียด รู้วิธีผ่อนคลาย
ความเครียด และแนวทางในการ
ควบคุมระดับความเครียดของตนเองได้

บทบาทของพ่อแม่
ต่อการเสริมสร้างทักษะชีวิต

พ่อแม่ ซึ่งเป็นคนใกล้ชิดกับบุตรหลาน สามารถ
ช่วยเสริมทักษะชีวิตให้ลูกได้ตั้งแต่เล็กหรือเยาว์วัย
จนเป็นวัยรุ่น โดยพ่อแม่สามารถทำได้ง่าย ๆ
คือการมอบความรักความอบอุ่นและให้
ความไว้วางใจ ก่อให้เกิดสัมพันธภาพที่ดีต่อกัน
ทำให้เกิดความพร้อมในการรับฟัง เพื่อเรียนรู้ซึ่งกันและกัน มีการพูดจาสื่อสารที่ดีต่อกัน ต่างคนต่างไว้วางใจ ปรึกษาหารือ หรือเล่าเหตุการณ์ต่างๆ ที่ประสบมาให้ฟัง มีการยอมรับฟังความคิดเห็นซึ่งพ่อแม่และลูกจะแสดงความคิดเห็นคล้อยตาม หรือขัดแย้งกันได้ในบรรยากาศที่เป็นกันเองพ่อแม่ต้องมีความมั่นคง อดทน มีหลักการมาตรฐานเดียวกันทั้งพ่อและแม่ มีความยืดหยุ่นมีเหตุผลที่ดีพ่อแม่ควบคุมตัวเองได้ดี ทั้งอารมณ์และพฤติกรรม พ่อแม่มีลักษณะที่ยอมรับความสามารถของเด็ก เข้าใจและสนับสนุนในความสามารถด้านอื่นๆ ของบุตรหลาน

กลยุทธ์การสร้างทักษะชีวิต

การใช้ทักษะชีวิตเพื่ออยู่ในสังคมอย่างมีความสุข

1. การตระหนักรับรู้และเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น

2. การรู้จักคิดวิเคราะห์ ตัดสินใจและแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์

3. การรู้จักจัดการกับอารมณ์และความเครียดของตนเองได้

โดยใช้หลักพุทธธรรม

4. การสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่น

5. เข้าใจตนเองและผู้อื่นเป็นอย่างดี

สมรรถนะผู้เรียน

1. ทักษะการสื่อสาร

การสื่อสารเป็นการถ่ายทอด

เรื่องราวหรือพูดจาพาทีกับผู้อื่น โดยเฉพาะ

เมื่อมีใครมาชักชวนให้เสพยาเสพติดก็ใช้

คำพูดปฏิเสธเชิงสร้างสรรค์ บัวไม่ให้ซ้ำน้ำ

ไม่ให้ขุ่น

2. ทักษะการคิด

การคิดต้องใคร่ครวญให้ดี คิด

วิเคราะห์ คิดรอบด้าน คิดจะทำให้ตนเองและ

ผู้อื่นไม่เดือดร้อน ไม่ทำลาย

สัมพันธภาพที่ดีซึ่งกันและกัน คิดเป็น

มโนสุจริต คิดดีต่อกัน คิดหาทางแก้ปัญหา

และทางออกอย่างสันติวิธี

3. ทักษะแก้ปัญหา

การแก้ปัญหาที่ดี ต้องแก้ปัญหา

โดยสันติวิธี Win Win ไม่สร้างปัญหาเพิ่ม

ลดปัญหาให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ เจรจา

ไกล่เกลี่ยหาทางออกที่ดีให้จนได้ทักษะชีวิต เช่น

3.1.การตระหนักรับรู้และเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น

3.2.การรู้จักคิดวิเคราะห์ ตัดสินใจและแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์

3.3 การรู้จักจัดการกับอารมณ์และความเครียดของตนเองได้โดยใช้หลักพุทธธรรม

3.4 การสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่นเข้าใจตนเองและผู้อื่นเป็นอย่างดี

หลักธรรมสำหรับทักษะชีวิต

1. ธรรมมีอุปการะมาก

สติ ระลึกได้เสมอขณะทำขณะพูด ขณะคิด

สัมปชัญญะรู้ตัวเสมอขณะทำขณะพูดและขณะคิด

3. ธรรมอันทำให้งาม

ขันติ ความอดทน อดกลั้น ข่มใจ

โสรัจจะสงบเสงี่ยม เจียมตัวเสมอ

อริยสัจ 4

ทุกข์รู้ปัญหา ตระหนักในปัญหา

สมุทัยรู้สาเหตุปัญหา วิเคราะห์ได้

ว่าปัญหามาจากอะไร

นิโรธรู้ว่าจะหาวิธีอะไรมาจัดการ

กับปัญหานั้น ๆ ได้อย่างสันติวิธี

มรรค หาวิธีปฏิบัติที่ดีมาเป็น

เครื่องมือในการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนต่อไป

สรุป

    ทักษะชีวิตคือความสามารถของ

บุคคลที่จะจัดการกับปัญหาต่างๆ รอบตัวใน

สภาพสังคมปัจจุบัน และเตรียมพร้อม

สำหรับการปรับตัวในอนาคต ได้แก่บุคคล

สามารถแก้ไขปัญหาให้กับตนเองได้อย่าง

สันติวิธีและไม่ทำตนและผู้อื่นเดือนร้อนและ
สามารถดำรงตนในสังคมอย่างมีความสุข

แหล่งข้อมูล

https://goo.gl/vwbu8H

https://goo.gl/1k5t3j