'โขง' ประตู


'โขง' ประตู ของชาวล้านนา ล้านช้าง และถิ่นอีศาน พัวพันอย่างลึกล้ำกับ 'ความเป็นใหญ่' ของ 'โขลญ' แห่งขอมสบาดโขลญลำพง ในฐานะผู้เป็นหัวหน้า ทำหน้าที่เฝ้ารักษาประตูและขอบเขตเมืองสุกโขไท หรือ 'โขลน' แห่งโขลนทวาร ในฐานะประตูป่าเบิกรอดเอาชัย รวมถึงร่องน้ำหลักควบคุมเส้นทางเข้า-ออก หรือ 'โขลน' แห่งขุนโขลน ในฐานะผู้เป็นนายแห่งอำเภอ หรือ 'โขลน' แห่งกรมโขลน ในฐานะผู้เฝ้ารักษาเขตพระราชฐานชั้นใน

เป็นคำและความหมาย ที่เข้าใจว่า ต่างถูกถ่ายทอดได้รับอิทธิพลจากเมืองพระนครจักรวรรดิเขมรแต่ครั้งโบราณ จากคำว่า 'โขฺลง’ ทวาร และ ‘โขฺลญ’ คน ขึ้นไปจนถึงยุคเก่ากว่า ที่เรียกด้วยเสียง ก. ว่า ‘โกฺลญฺ’

หากที่น่าสนใจ เมื่อสาวรากให้ถึงเหง้า กลับกลายว่า เป็นคำที่อาจมีเค้าโครงดั้งเดิม จากคำของพวกออสโตรนีเซียน อย่าง ชวา-มลายู เช่นในคำว่า 'gawang-กาวัง’ หมายถึงเสาสูงสองต้นผูกโยงด้านบนเข้าหากัน อยู่ในกลุ่มคำเดียวกับ ‘awang-อาวัง’ ห้องขนาดใหญ่ หรือพื้นที่กว้างขวางบนผืนพิภพ, ‘lawang-ลาวัง’ ประตูเข้า-ออกขนาดใหญ่, ‘sawang-ซาวัง’ พื้นที่ว่างเปล่าใหญ่โต ระหว่างผืนฟ้าและพื้นดิน เป็นต้น

ซึ่งพัฒนาลงมาจากรากคำพยางค์เดียว (monosyllabic roots) อันเก่าแก่ของออสโตรนีเซียนว่า *waŋ /วัง/ บนความหมายสามัญแห่ง 'wide-open space' ความกว้างขวางใหญ่โต

ยิ่งกว่านั้น รากคำพยางค์เดียว *waŋ ผู้แสนโอ่อ่า ยังเชื่อมโยงเชื้อสายมาถึงหนึ่งในชุดคำคล้ายของพวกไท-ไต เช่นในคำว่า 'กว้าง', 'ขวาง', 'ขว้าง', 'คว้าง', 'ว่าง', 'วัง' น้ำ, ระ 'หว่าง', 'ห้วง' ยันคำว่า 'ข่วง' ซึ่งล้วนมีความหมายพื้นฐานร่วมกันว่า 'พื้นที่โล่งกว้างในทางขวาง'

โดยรวม 'โขง' มีใจความสำคัญที่ ความเป็นใหญ่ บวกกับ 'ประตู' เป็น 'โขงประตู' จึงออกความหมายว่า ประตูใหญ่ ประตูหลัก กินความถึงอาณาเขตที่อยู่ภายใต้การควบคุม หรือให้ชัดลงไป คือเป็นประตูควบคุมหลัก สำหรับใช้ในการเดินทางเข้า-ออกโลกต่างมิติ นั่นเอง

(อ่านเพิ่มเติมเรื่อง ‘ขอมสบาดโขลญลำพง โขลนทวาร โขงประตู’ ฉบับปรับปรุง 2560)


สุพัฒน์ เจริญสรรพพืช
จันทบุรี 16 มกราคม 2563

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน รอยไถของจักรวาล



ความเห็น (0)