พระพุทธเจ้ากับการเมืองในระบอบประชาธิปไตย


พระพุทธเจ้ากับการเมืองในระบอบประชาธิปไตย

      หลักคำสอนตามหลักพระธรรมและวินัยของพระพุทธเจ้าที่เป็นพุทธพจน์และที่ทรงบัญญัติขึ้นมา พระพุทธศาสนามิได้เป็นประชาธิปไตยแต่มีหลักการบางอย่างที่คล้ายคลึงกับระบอบประชาธิปไตยกล่าวคือหลักธรรมาธิปไตยเป็นแก่นหรือเป็นหัวใจที่อาจเกิดขึ้นและฝังอยู่ได้ทั้งในโลกาธิปไตยและอัตตาธิปไตยทั้งนี้จะเห็นได้ชัดเจนในผู้นาระดับประเทศหรือแม้กระทั่งผู้นาในระดับโลกเพราะธรรมาธิปไตยยึดโยงกับความรู้และสติปัญญาของบุคคลนั้นๆว่ามีสติปัญญารู้ว่าอะไรเป็นธรรมอะไรถูกต้องดีงามได้มากแค่ไหนเพียงไรแต่เมื่อนาหลักอธิปไตย๓มาเปรียบเทียบกับคำว่าประชาธิปไตยมีความหมายพอที่จะเทียบเคียงได้กับคำว่าโลกาธิปไตยนั่นเองเพราะประชาธิปไตยถือเอาเสียงส่วนมากเป็นประมาณไม่ได้ถือว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้องเสมอไปเพราะบางครั้งเสียงส่วนใหญ่อาจเป็นเสียงที่ผิดพลาดก็เป็นได้ดังนั้นประชาธิปไตยก็ยังต้องอยู่ในกรอบของธรรมาธิปไตยหรือกรอบของความถูกต้องชอบธรรมหลักการพื้นฐานของระบอบประชาธิปไตย[1]สามารถสรุปได้๕ประการคือหลักการมีส่วนร่วมของประชาชนหลักเสรีภาพหลักความเสมอภาคหลักกฎหมายและหลักเสียงข้างมากเมื่อนาหลักการพื้นฐานเหล่านี้มาเปรียบเทียบหลักการในทางพระพุทธศาสนาแล้วจะเห็นว่ามีส่วนที่คล้ายคลึงกันหลายประการกล่าวคือ[2]

          ๑) หลักการมีส่วนร่วมของประชาชนหรือหลักอำนาจอธิปไตยของปวงชนต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนได้เป็นผู้มีส่วนร่วมในการใช้อำนาจทางการเมืองเช่นการให้ประชาชนเป็นผู้เลือกตั้งบริหารประเทศการให้สิทธิในการวิพากษ์วิจารณ์การทางานของรัฐในพระพุทธศาสนาจะเห็นได้ว่าพระสงฆ์มีส่วนร่วมในการปกครองหมู่คณะมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลเริ่มต้นตั้งแต่การบัญญัติพระวินัยของพระพุทธเจ้าพระองค์ก็ทรงบัญญัติในท่ามกลางสงฆ์ทรงสอบถามภิกษุที่เป็นผู้ก่อเรื่องแล้วทรงติเตียนการกระทำนั้นๆทรงบอกถึงเหตุผลของการบัญญัติสิกขาบทเมื่อพระสงฆ์ทั้งหมดยอมรับว่าถูกต้องดีงามก็ทรงบัญญัติเป็นสิกขาบท

          ๒) หลักเสรีภาพพระพุทธศาสนาได้ให้เสรีภาพแก่บุคคลทั้งในด้านความคิดและการกระทำโดยถือว่ามนุษย์เป็นผู้กำหนดวิถีชีวิตของตนเองไม่ได้เกิดจากการมีผู้สร้างหรือเทพเจ้าที่มีอำนาจเหนือมนุษย์คอยดลบันดาลหลักพระพุทธศาสนาสอนให้มนุษย์มีเสรีภาพและให้รู้จักใช้เสรีภาพในทางพอเหมาะพอดีไม่ใช้จนเกินขอบเขตหรือสุดโต่ง (Extreme Liberty) เกินไปจนไปกระทบเสรีภาพของบุคคลอื่นหากบุคคลต่างใช้เสรีภาพจนไม่มีขอบเขตจากัดในที่สุดรัฐหรือสังคมนั้นก็จะไม่มีเสรีภาพหลงเหลืออยู่เลยในด้านเสรีภาพการวิพากษ์วิจารณ์หรือท้วงติงในสิ่งที่ถูกต้องพระพุทธองค์ก็ทรงอนุญาตให้ภิกษุว่ากล่าวตักเตือนกันได้แม้แต่พระองค์เองก็ทรงอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายท้วงติงได้ถ้าหากเห็นว่าพระองค์กระทาในสิ่งที่ไม่เหมาะสมดังมีปรากฏในมหาปวารณาสูตรหลักปวารณานี้แสดงให้เห็นว่าพระพุทธองค์ทรงให้สิทธิเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นหรือท้วงติงในสิ่งที่เห็นว่าไม่ถูกต้องได้แต่ต้องเป็นไปในทางที่ดีงามและสร้างสรรค์หมู่คณะซึ่งถือว่าเป็นหลักการของประชาธิปไตยในการใช้เสรีภาพ

          ๓) หลักความเสมอภาคพระพุทธศาสนายอมรับความเสมอภาคของมนุษย์นับตั้งแต่ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่มีความเท่าเทียมกันตลอดถึงโอกาสในการประพฤติปฏิบัติธรรมและการบรรลุธรรมพระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธระบบวรรณะว่าไม่ใช่สิ่งกำหนดความแตกต่างหรือกำหนดคุณค่าความเป็นมนุษย์แต่สิ่งที่กำหนดคือกรรมหรือการกระทำของแต่ละคนวรรณะทั้ง๔ถ้าประกอบอกุศลกรรมก็จะไปสู่ทุคติเท่าเทียมกันไม่มีวรรณะใดชนชั้นใดได้รับการยกเว้นเป็นพิเศษพระพุทธองค์ทรงยอมรับความเท่าเทียมกันระหว่างบุรุษกับสตรีในด้านสติปัญญาเช่น “บุรุษจะเป็นบัณฑิตในที่ทั้งปวงก็หาไม่แม้สตรีก็เป็นบัณฑิตได้เหมือนกัน”

          ๔) หลักกฎหมายหรือหลักนิติธรรมเป็นหลักการใช้เหตุผลพระพุทธเจ้าได้ทรงบัญญัติพระธรรมวินัยเป็นหลักประพฤติปฏิบัติในหมู่แห่งสงฆ์แม้ก็จริงถึงอย่างนั้นหมู่แห่งสงฆ์ก็จะต้องยึดหลักกฎหมายของฝ่ายอาณาจักรอีกด้วยเพื่อความถูกต้องชอบธรรมยุติธรรมมีความเสมอภาคเท่าเทียมกัน

          ๕) หลักเสียงส่วนมากการบริหารกิจการคณะสงฆ์มีการใช้เสียงข้างมากเป็นประมาณระงับด้วยเสียงข้างมากลงมติซึ่งเรียกว่าเยภุยยสิกาเพื่อตัดสินอธิกรณ์คือภารกิจที่พึงทำให้สงบเรียบร้อยเหมาะสมนอกจากนี้ในหลักอปริหานิยธรรมที่ทรงแสดงแก่ชาววัชชีว่าให้หมั่นประชุมกันเนืองๆก็เป็นการแสดงให้เห็นว่าเป็นหลักธรรมสำหรับการปกครองโดยใช้เสียงส่วนมาก

          [1]จรูญสุภาพ, หลักรัฐศาสตร์(พระนคร : สานักพิมพ์ไทยวัฒนาพานิช , ๒๕๑๔), หน้า๒๒๓. 

                [2]อาภรณ์รัตน์ เลศไผ่รอด, “พุทธรัตน์กับสันติภาพ” วารสารบันฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, (Vol. ๔ No. ๑, ๒๕๕๙).หน้า ๘-๙.

หมายเลขบันทึก: 670575เขียนเมื่อ 10 ตุลาคม 2019 12:25 น. ()แก้ไขเมื่อ 10 ตุลาคม 2019 12:25 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง


ความเห็น (0)

ไม่มีความเห็น

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี