ขยะ นับเป็นประเด็นระดับชาติ ที่จำเป็นต้องแก้ไขอย่างเร่งด่วน ปริมาณขยะในหลายพื้นที่เพิ่มขึ้น จากการบริโภคและอุปโภคของมนุษย์ โดยเฉลี่ย สำหรับคนไทยเกิดขยะ 1 ก.ก./คน/วัน การลดขยะ นับเป็นวิธีการที่ดีที่สุดและท้าทายที่สุดด้วย เช่นกัน เนื่องจากเกี่ยวข้องการเปลี่ยนพฤติกรรมประจำวัน และจำเป็นต้องอาศัยมาตรการด้านกฎหมายและเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์เข้ามาช่วยทั้งในการบังคับและส่งเสริมให้การปฏิบัติให้เป็นนิสิต การสร้างจิตสำนัก ผ่านการรณรงค์หรือการอบรม เป็นอีกหนึ่งวิธีที่ยังต้องดำเนินการไปพร้อมกับมาตรการอื่น ๆ เพื่อให้มั่นใจว่า ขยะที่เกิดขึ้น ได้รับการจัดการอย่างถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล ไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมรวมถึงสุขภาพของมนุษย์ ปัจจุบัน หลักการ 3R ประกอบด้วย Reduce Reuse และ Recycle ถูกหยิบยกให้เป็นหัวใจของการจัดการขยะ ซึ่งบรรจุไว้แผนพัฒนาจังหวัดแต่ละจังหวัด โดยเฉพาะการเพิ่มร้อยละในการนำกลับมาใช้ใหม่ ในส่วนนี้เอง ต้องอาศัยความร่วมมือของชุมชน ที่ต้องมีทั้งความรู้ ความตระหนักถึงผลกระทบ สิ่งดึงดูดใจ ที่เกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ที่แสวงหาได้จากค่าของขยะ ซึ่งจะก่อให้เกิดการคัดแยกขยะถูกต้องตามประเภท อย่างไรก็ตาม องค์การปกครองท้องถิ่น จำเป็นอย่างยิ่ง ที่จะต้องเข้าใจบริบทของท้องถิ่นของตนเองในสถานการณ์ขยะ อัตราการเกิดขยะ แหล่งที่มาของขยะ ชนิดของขยะ เพื่อเป็นข้อมูลพื้นฐานประกอบการวางแผนและพัฒนาระบบรองรับขยะ โดยเน้นให้ชุมชนมีส่วนร่วม และตระหนักถึงผลลัพธ์และผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อชุมชน คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ตระหนักถึงความสำคัญของการบริหารและจัดการขยะ และประสงค์จะส่งเสริมการดำเนินงานขององค์การปกครองท้องถิ่น ที่มีความพร้อมในด้านของงบประมาณและบุคลากร เพื่อขับเคลื่อนพันธกิจด้านการแก้ไขขยะ ทั้งนี้ คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ได้พัฒนาแบบแผนการปฏิบัติการเชิงรุก ซึ่งประกอบด้วย 2 ส่วน ได้แก่ 1) การพัฒนาข้อมูลและระบบสนับสนุนการจัดการขยะมูลฝอย เน้นการมีส่วนร่วมของผู้ส่วนได้เสีย และ 2) การสื่อสารกับชุมชนโดยให้มีความแปลกใหม่ สอดคล้องตามยุคสมัย และประชาชนให้ความสนใจ โดยการบูรณาการการนำแนวทางปฏิบัติที่ดี มาส่งเสริมให้ชุมชนดำเนินการตามหลักการ 3R และเป็นชุมชนต้นแบบของ Zero Waste
การขับเคลื่อนโดยการบูรณาการระหว่างศาสตร์ของหลายหน่วยงาน โดยเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน
| หน่วยงาน |
หน้าที่ |
ความรับผิดชอบ |
ผลลัพธ์ |
| คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มมส |
เจ้าภาพ/ คณะดำเนินการและ/ประสานงาน
|
|
|
| คณะวิทยาการสารสนเทศ มมส |
คณะดำเนินการ |
พัฒนาฐานข้อมูลสารสนเทศภูมิศาสตร์ ประกอบด้วย ตำแหน่งถังขยะ เส้นทางการเก็บขยะ และสถานที่กำจัดหรือรวบรวมขยะที่มีมูลค่า |
|
| คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและ นฤมิตศิลป์ มมส |
คณะดำเนินการ |
ออกแบบอาคาร รวมถึงการตกแต่งภูมิทัศน์ เพื่อจัดการขยะที่มีมูลค่า/ออกแบบถังขยะ/วิธีการจัดเก็บให้สวยงาม ดึงดูดความสนใจ มีเอกลักษณ์ และน่าใช้งาน |
|
| คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มมส |
คณะดำเนินการ |
|
|
| วิทยาลัยการเมืองการปกครอง มมส |
คณะดำเนินการ |
พัฒนาแนวทางปฏิบัติ/กฎระเบียบ/มาตรการในการจัดการขยะโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน |
เงื่อนไข
- องค์การบริหารส่วนตำบล มีความมุ่งมั่นในการเป็นชุมชนต้นแบบด้านการจัดการขยะ
- องค์การบริหารส่วนตำบล เป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย ตามแผนการปฏิบัติงาน
- มีความพร้อมด้านบุคลากร เพื่อเป็นคณะกรรมการการบริหารและจัดการขยะอย่างยั่งยืน ร่วมเรียนรู้และพัฒนาองค์ความรู้ท้องถิ่นร่วมกับคณะทำงานจากสถาบันการศึกษา
แผนการปฏิบัติการ
- การพัฒนาชุดข้อมูลและระบบสนับสนุนการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชน
การบริหารและจัดการขยะ จำเป็นต้องพัฒนาระบบพื้นฐาน โดยเริ่มจากความเข้าใจสถานะการณ์ในปัจจุบันทั้งการเกิดและการจัดการขยะ ครอบคลุม ปริมาณขยะที่เกิดขึ้น ประเภทขยะ การคัดแยก จำนวนถังขยะ การรับซื้อขยะที่มีมูลค่า และผู้เกี่ยวข้อง รวมถึงบทบาทและหน้าที่ของผู้มีส่วนได้เสีย และความถี่ในการเก็บขยะ ข้อมูลจากการวิเคราะห์ SWOT ซึ่งจะสะท้อนให้เห็นจุดอ่อน จุดแข็ง โอกาสและความเสี่ยงของหน่วยงาน สิ่งเหล่านี้ จะเป็นข้อมูลพื้นฐาน ที่ใช้ในประกอบการพัฒนาระบบสนับสนุนการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชนให้ครอบคลุมทุกมิติ โดยองค์กรปกครองท้องถิ่น จำเป็นต้องจัดสรรงบประมาณ ในการจัดซื้อวัสดุและอุปกรณ์ เพื่อรองรับขยะในพื้นที่หรือกำหนดสถานที่ ที่จะเป็นสื่อกลางในการซื้อขายขยะที่มีมูลค่า รวมถึงการใช้กลไกที่มีอยู่เดิม ให้บูรณาการร่วมกับมิติของการจัดการขยะอย่างต่อเนื่อง
- การสื่อสารข้อมูลสู่ชุมชนเชิงรุก
การประชาสัมพันธ์ข้อมูลนั้น นับว่ามีความสำคัญที่ต้องอาศัยความสนใจของชุมชนที่มีอยู่แล้ว เป็นฐานในการ
ออกแบบขั้นตอนการสื่อสาร สำหรับกรณีนี้ ได้พิจารณารถแห่ ซึ่งมีศักยภาพในการดึงดูดให้ประชาชนได้เข้ามาร่วมรับรู้และเป็นส่วนหนึ่งในระบบ ผ่านเสียงดนตรี และการเต้นด้วยท่าทางที่มีเอกลักษณ์และการแต่งกายที่สะท้อนมิติการนำวัสดุที่ไม่ใช้มารังสรรค์เป็นชุดรีไซเคิลที่สวยงาม ซึ่งเป็นศิลปะของท้องถิ่นอิสานที่อยู่ในกระแสในเวลานี้ นอกจากนี้ เป็นการแสดงเจตนารมณ์ของคณะกรรมการของท้องถิ่น ในการบริหารและจัดการขยะอย่างจริงจัง โดยให้ชุมชนได้มีส่วนร่วมและเป็นเจ้าของชุมชน
ผลที่คาดว่าจะได้รับ
- องค์กรปกครองท้องถิ่น มีระบบสนับสนุนการบริหารและจัดการขยะอย่างยั่งยืน สอดคล้องกับบริบททุนของชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน
- เพิ่มขึดความสามารถขององค์กรปกครองท้องถิ่น ทั้งด้านบุคลากรและระบบการบริหารและจัดการขยะที่มุ่งเน้นให้เกิดประสิทธิภาพ
- ชุมชน ได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่นที่ตนอาศัยและมีรายได้เพิ่มเติมจากมูลค่าของวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว
- ต้นแบบด้านการจัดการขยะของชุมชน
