การสอนงานครูผู้สอน

นวัตกรรมการสอนงานในศตวรรษที่ 21

   เรื่องที่จะเล่าในบันทึกนี้เป็นประสบการณ์ตรง ที่ได้มาจากการฝึกอบรมและศึกษาดูงานด้านการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาระบบบริการสุขภาพ เป็นการประมวลความรู้จากการดูงานในประเทศเยอรมันนี  เบลเยี่ยม และเนเธอร์แลนด์ เป็นผลจากการวิจัยร่วมกับการศึกษาในสถานการณ์จริงจนประสบผลสำเร็จ วิธีการเขาเน้นการทำให้เกิด ความสุขบนความแตกต่าง

การจัดการความรู้นวัตกรรมการสอนงาน เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์การทำงานเป็นที่ปรึกษา    ในโรงเรียนทั้งของภาครัฐและเอกชน มาเป็นเวลายาวนาน โดยความรู้มีพื้นฐานมาจากผลการศึกษาวิจัย    ได้เดินทางไปในสถานที่ต่างๆ และสังเกตเห็นว่าครูผู้สอน และผู้เรียน ต่างมีปัญหาความวิตกกังวล ในส่วนของครูผู้สอน จะเป็นผู้ส่งผ่านความรู้ให้ผู้เรียน     โดยคาดหวังว่านักเรียนหรือผู้เรียนนั้น ควรที่จะต้องสอบผ่านและได้เกรดที่ดี โดยใช้ผลการสอบเป็น    ตัววัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และในขณะเดียวกันระบบการศึกษามีการปฏิรูป วิธีการเรียนการสอนเปลี่ยนไป ทำให้เขาสังเกตเห็นว่าครูผู้สอนเริ่มประสบปัญหากับวิธีการจัดการในรูปแบบใหม่ๆ เพื่อเป็นการค้นหาคำตอบว่าควรใช้กระบวนการสอนอย่างไรทำให้ผู้สอน ผู้เรียนมีความสุข และเกิดความยั่งยืนของความรู้ที่จะนำไปใช้ในการดำรงชีวิต ผลจากการศึกษาวิจัยร่วมกับประสบการณ์ตรงทำให้พบคำตอบและเขียนหนังสือเผยแพร่ผลงานในชื่อ “แตกต่างอย่างมีความสุข : รูปแบบการเปลี่ยนแปลงทางการศึกษาอย่างยั่งยืน” โดยปัจจัยแห่งความสำเร็จของรูปแบบหรือความสัมพันธ์อยู่ที่ การสอนงานหรือการแนะนำงานในการสร้างภาวะผู้นำ(Change Leadership Coaching) ซึ่งต้องทำกระบวนการนี้ทั้งในตัวครูผู้สอน นักเรียน และคนในชุมชนไปพร้อมกัน

การสอน (Coaching : CA) เป็นกระบวนการหนึ่งในการพัฒนาคนในส่วนของสถานศึกษา การสอนงานจะได้ผลดีต้องเริ่มมาจากการทำความเข้าใจทั้งในระดับผู้อำนวยการ (Top Management Level)หัวหน้าฝ่าย (Middle Management Level) และหัวหน้างานรวมถึงผู้สอนเอง (Low Management Level) ในการ   สอนงานเพื่อแก้ไขปัญหา หรือความวิตกกังวลที่เกิดในตัวผู้สอนนั้น ผู้ที่ให้คำปรึกษาหรือสอนงานต้องเป็นผู้ฟังที่ดี สังเกต และจับประเด็นทั้งสิ่งที่เป็นคำพูดและภาษาท่าทางที่แสดงออก เพื่อประมวลปัญหาและทัศนคติของคนแต่ละคนในสถานการณ์นั้นๆ หลังจากนั้นต้องให้คำแนะนำ ชวนคิดว่าแล้วเราควรทำอย่างไรต่อ แทนการที่จะพยายามถามว่าปัญหาคืออะไร เพราะการพูดถึงแต่ปัญหาจะทำให้เราไม่สามารถหาทางแก้ไขที่ดีได้ หน้าที่ของผู้สอนงานต้องพูดให้ครูผู้สอน หรือคนที่เรากำลังสอนงานให้คำปรึกษาอยู่นั้นมีการรับรู้ถึงศักยภาพของตนเอง  เชื่อมั่นหรือมั่นใจว่าเขาสามารถทำได้ หรือพูดอีกนัยหนึ่งว่า เป็นการสร้างภาวะผู้นำในครูผู้สอนโดยใช้รูปแบบการสอนงาน (Change Leadership Coaching) เนื่องจากกระบวนการปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงต้องเกิดมาจากภายในมิใช่การสั่งให้ทำ (hard by hard) การเปลี่ยนแปลงจะเกิดได้ดีมากนั้นผู้บริหารก็ต้องมีการสร้างแรงจูงใจทางบวกหรือการเสริมแรงซึ่งกันและกัน ดังนั้น การสอนงานเพื่อสร้างภาวะผู้นำจะนำไปสู่การทำสิ่งต่างๆได้ด้วยตนเองในทางที่เหมาะสม (Leadership help themselves and others to do the right thigh)

คุณลักษณะของผู้สอนที่ดี ต้องกระตุ้นให้คนในองค์กรเกิดการทำงานร่วมกัน มีคุณลักษณะสำคัญ   5  ประการ คือ

1. เป็นผู้ฟังที่ดี

2. ไม่ควบคุมกำกับมากเกินไป

3. เปิดใจรับฟัง

4. คิดเชิงบวก

5. ให้การสนับสนุนทีม

คุณสมบัติเหล่านี้จะทำให้ผู้ที่สนทนาด้วยรู้สึกปลอดภัย ไว้วางใจ หลังจากนั้นจึงค่อยบอกว่าเราต้องการอะไร ต้องการให้เขาทำอะไร ในการพูดคุยให้คำปรึกษาสอนงาน ถ้าพูดถึงปัญหาจะเป็นการมองเรื่องในอดีต  แต่เมื่อเราพูดถึงการแก้ไขจะเป็นการมองในปัจจุบันและอนาคต ดังนั้น เพื่อเป็นการก้าวต่อไปข้างหน้า   รองรับการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ควรที่จะต้องพูดถึงโอกาสหรือแนวทางแก้ไขปัญหาที่เป็นเรื่องปัจจุบันสู่ออนาคต     รูปแบบการเปลี่ยนแปลงทางการศึกษาอย่างยั่งยืน สามารถเกิดได้โดยอาศัยความร่วมมือการทำงานเป็นทีม สร้างภาวะผู้นำเพื่อนำศักยภาพของตนเองออกมาใช้ร่วมกัน ทั้งในส่วนของผู้สอน – ผู้เรียน –ผู้ปกครอง    ทุกคนต้องมีส่วนร่วมในการพัฒนาการศึกษาของประเทศในอนาคต แต่ละคนต้องเชื่อมั่นและคิดบวกทำให้ตนเองทำหน้าที่อย่างมีความสุข สิ่งเหล่านี้ทุกคนสามารถเลือกได้โดยเริ่มจากการร่วมทีมกันจับมือกันทำงาน ในกลุ่มเล็กๆแล้วขยายวงกว้างออกไปคล้ายกับการสร้างใยแมงมุมที่มีการเกาะเกี่ยวกันแผ่ขยายใหญ่ขึ้น     (start small groups to big groups) และในทางเดียวกันเมื่อเกิดการสร้างทีมแล้วความร่วมมือ หรือเครือข่ายก็จะตามมามีแนวคิดสู่การปฏิบัติหลากหลาย (more relationship more Idea) ที่ใดหรือจุดใดเปลี่ยนแปลงก็จะมีการส่งต่อข้อมูล เกิดการเคลื่อนเป็นองคาพยพ ดังนั้น สิ่งสำคัญอีกประการหนึ่งที่จะต้องสอนงานในผู้สอนหรือทำให้เกิดภาวะผู้นำแห่งการเปลี่ยนแปลงได้นั้นต้องหลีกเลี่ยงการสั่งการ ควรใช้คำว่า “พวกเรา” แทนคำว่า “ฉัน” และในขณะเดียวกันความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นนั้นก็อาจมีคนเข้ามาทำให้เกิดแรงกระเพื่อมในทางลบได้ ดังนั้น ผู้นำต้องคอยให้ความสนใจในสิ่งต่างๆ ข่าวที่เกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอ การสร้างความไว้ใจนับเป็นสิ่งสำคัญที่ผู้นำหรือผู้สอนต้องทำให้เกิดขึ้น เนื่องจากคนแต่ละคนมีพื้นฐานประสบการณ์ที่แตกต่างกัน ทำให้ระบบการคิดของการคิดเชื่อมโยงแตกต่างกัน ดังเช่น การปิดตาแล้วให้แต่ละคนคลำส่วนต่างๆของช้าง คนที่คลำได้บริเวณงาช้างก็จะคิดเชื่อมโยงกับสิ่งที่ตนรู้จัก เช่น มีดปลายแหลม คนที่คลำบริเวณหางช้าง อาจคิดเทียบเคียงกับเชือกที่เป็นภู่ ดังนั้น เมื่อแต่ละคนรู้เฉพาะส่วนของตนเอง เมื่อมารวมเป็นทีมสร้างเครือข่าย รับฟังและ    นำส่วนต่างๆมาต่อกัน เราก็จะได้ความร่วมมือที่มีความเข้มแข็ง ทำงานได้สำเร็จ เกิดความยั่งยืน มีความสุข บนความแตกต่าง