๓. การเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน

๓.๓ การเชื่อมต่อการพัฒนาระหว่างกลุ่มต่าง ๆ ในหมู่บ้านกับ ท้องถิ่นและส่วนราชการ
    การเชื่อมต่อพัฒนาระหว่างกลุ่มภายในท้องถิ่น และส่วนราชการ ที่เกี่ยว ข้องตามที่ปรากฏหลังและก่อนทำเวทีมีการเชื่อมต่อสัมพันธ์ ์เพื่อเกิดการพัฒนาหลายกลุ่ม และหลายรูปแบบ เช่น การเชื่อมสัมพันธ์ ระหว่างกลุ่มต่อกลุ่ม ของกลุ่มปุ๋ยหมัก กับกลุ่มเลี้ยงโค หรือระหว่าง กลุ่ม  ปุ๋ยหมัก  กับกลุ่มปลูกผักปลอดสารพิษ   และกลุ่มปุ๋ยหมักระหว่าง หมู่บ้าน ตำบล มาเป็นเครือข่ายร่วมกัน  สำหรับการเชื่อมต่อการพัฒนา ระหว่างหน่วยงานภาคราชการ องค์กร และเอกชน ที่มีต่อกลุ่มคือการ หนุนเสริม งบประมาณ วัสดุอุปกรณ์ และทักษะทางด้านความรู้ รวมไป ถึง เรื่องของสุขภาพอนามัย ซึ่งหน่วยงานที่ลงไปเชื่อมต่อกับ กลุ่มชาวบ้านคือ  เกษตร  พัฒนาชุมชน  การศึกษานอกโรงเรียน  สาธารณสุข องค์กรในท้องถิ่น

    ๓.๔ ความต่อเนื่อง และความยั่งยืน ของกระบวนการ ชุมชนเข้มแข็ง
        การที่คุณกิจครัวเรือน  กลุ่มเก่า-ใหม่ ในชุมชน ได้ผ่านกิจกรรมเวทีจาก โครงการทำให้มีการพัฒนาทักษะต่าง ๆ ด้าน   ความรู้   ความคิด การปฏิบัติจริง      เพื่อส่งผลให้เกิดความมั่นคงได้ ในระดับหนึ่ง ซึ่งถือว่า ชุมชนได้สร้างภูมิคุ้มกันให้กับชุมชน เพื่อให้ชุมชน ไม่อ่อนแอ   และไม่ดื้อยา       ส่วนความต่อเนื่อง และ ความ ยั่งยืนที่จะส่งผลไปสู่ความเป็นชุมชน ที่เข้มแข็งในอนาคต ได้นั้น ย่อมขึ้นอยู่กับคุณกิจที่เข้าร่วมโครงการ ซึ่งเป็นฐานรากที่สำคัญที่สุด ที่จะนำความรู้และทักษะต่าง ๆ จากโครงการไปปฏิบัติอย่างจริงจัง หรือไม่  และคุณกิจแกนนำ สามารถที่จะใช้ความรู้ ทักษะ ในการเป็น คุณอำนวยหมู่บ้านได้เต็มรูปแบบหรือไม่ อีกประการหนึ่ง หน่วยงาน องค์กรที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องในพื้นที่  มีบทบาทในการเป็นคุณอำนวย ตำบล   จะกระตุ้น หนุนเสริม ตามโอกาสอย่างต่อเนื่อง และสอดคล้อง กับความต้องการของชุมชน  ซึ่งหากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ บูรณาการการทำงานกันอย่างจริงจัง จะเป็นส่วนหนึ่งที่ส่งผลให้ คุณกิจ  กลุ่ม รวมไปถึงชุมชน  เกิดความเข้มแข็งและยั่งยืน

    ๓.๕ วัฒนธรรมการให้ แบ่งปัน เอื้ออาทร และการพึ่ง ตนเองของชาวบ้าน
    ความเจริญทางด้านวัตถุ และเทคโนโลยี การเปลี่ยนแปลงทาง เศรษฐกิจ สังคม ส่งผลให้ วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่สืบทอดต่อกัน มาในชุมชน เริ่มหดหายไป  คนมองแต่ประโยชน์ของ ตนเองเป็นหลัก ลืมเรื่องของ การให้ แบ่งปัน ช่วยเหลือ เอื้ออาทร ตั้งแต่ระดับ ครอบครัว ชุมชน สังคม  การลงแรงทำงานเหมือน เมื่อก่อนไม่มีเหลือให้เห็นอยู่เลย  การแบ่งปันระหว่างครอบครัว ในหมู่บ้านก็มีให้เห็นน้อยมาก  การช่วยเหลือเกื้อกูล  งานบวช งานศพ ฯลฯ  แทบหมดไปจากชุมชนและสังคมไทยในปัจจุบัน
    จากข้อเท็จจริงที่พบเป็นบทเรียนที่ทำให้ชุมชนและสังคม ไทยเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ไม่มีวิถีชีวิตของชุมชนแบบเดิมๆ เหลือให้เห็นน้อยมาก  การทำเวทีตามโครงการจัดการความรู้ แก้จนเมืองนคร  บางพื้นที่คุณกิจครัวเรือนได้มองเห็นความ สำคัญของวิถีชีวิต ชุมชนแบบดั้งเดิม  ที่มีการเอื้ออาทร การแบ่งปัน กันกิน แบ่งกันใช้  การช่วยเหลือกิจการงานต่าง ๆ  ตามกำลังความ สามารถ ที่แต่ละครอบครัวสามารถช่วยเหลือกันได้  เช่น ที่หมู่  ๘  ตำบลบางจาก  ได้มีการกำหนดเป้าหมายในการใช้วิถีชีวิต ชุมชนดั้งเดิมในเรื่องของการ ช่วยเหลือ เอื้ออาทร การแบ่งปัน ซึ่งกิจกรรมเหล่านี้จะส่งผลให้ชุมชนสามารถพึ่งตนเองได้และ จะเป็นชุมชนที่เข้มแข็งและยั่งยืนในโอกาสต่อไป