๑๖.๑๐ น. การอบรมจริยธรรมการวิจัยในคน ยุติไปอีกหนึ่งวัน เหลือสัปดาห์หน้าอีก ๒ วัน ช่วงพักครึ่งบ่าย เพื่อนถามว่า กรณีทำวิจัยในสัตว์ เราไม่ต้องขออนุญาตหรือ? ผมตอบไปว่า หัวข้อที่เราอบรมคือจริยธรรมการวิจัยในคน ดังนั้น เรื่องสัตว์ไม่ได้กล่าวถึงกัน อย่างไรก็ตาม เมื่อมองจากมุมมองของศาสนาอย่างพุทธศาสนา พุทธศาสนาให้สัตว์มีอำนาจในชีวิตเหมือนกับคน การที่เพื่อนถามอย่างนั้น อาจเป็นคำถามเพราะความเห็นใจสัตว์ก็เป็นได้ ในฐานที่เรามีสถานะทางชีวิตที่เท่าเทียมกันคือ การเป็นเพื่อนร่วมเกิด แก่ เจ็บ ตายเหมือนกัน

จริยธรรมการวิจัยในคนมีเรื่องของความยุติธรรมอยู่ด้วย อาจมีการตั้งคำถามในวงการวิจัยว่า เมื่อมองผ่านมุมมองของจริยธรรมว่าด้วยเรื่องสิทธิ์ในชีวิต สัตว์ควรได้รับความยุติธรรมในชีวิตหรือไม่

ช่วงท้ายของการอบรมวันนี้ ทางผู้จัดการขอความร่วมมือในการออกไปยืนแถวเพื่อเก็บภาพร่วมกันระหว่างวิทยากรและผู้เข้าอบรม ผมเห็นว่า ผู้เข้าอบรมที่เหลือในภาคบ่ายนั้นมีมากพอสมควร จึงไม่ได้อยู่ร่วมเก็บภาพด้วย...