“จะดูศิลปวัฒนธรรมประเพณีชาวไทยใหญ่ ก็ต้องตามไปดูที่หมู่บ้านเมืองปอน ดังนั้นโรงเรียนจึงเป็นสถานที่มีความสำคัญยิ่งที่จะต้องศึกษาเรียนรู้ เกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรมประเพณีอันดีงาม ที่ชาวบ้านได้ช่วยกันอนุรักษ์ไว้ให้จนกระทั่งปัจจุบันนี้”

เล่าเรื่อง การจัดกิจกรรมดีเด่นปีการศึกษา 2548 (1-5 พฤศจิกายน 2548) วันทุงจ่ามไตของโรงเรียนชุมชนบ้านเมืองปอน โดยนายสง่า วงศ์สุวรรณ

 โรงเรียนชุมชนบ้านเมืองปอนตั้งอยู่หมู่ที่ 1 ตำบลเมืองปอน อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 ประชากรส่วนใหญ่เป็นคนไทยใหญ่ วิถีชีวิตของชาวบ้านเป็นคนรักสงบ ใช้ชีวิตแบบเรียบง่าย เอกลักษณ์ที่มีความสำคัญ คือ รักษาขนบธรรมเนียมประเพณี วัฒนธรรมดั้งเดิมไว้ จนเป็นที่กล่าวขานกันว่า “จะดูศิลปวัฒนธรรมขนบประเพณีชาวไทยใหญ่ ก็ต้องตามไปดูที่หมู่บ้านเมืองปอน ดังนั้นโรงเรียนจึงเป็นสถานที่มีความสำคัญยิ่งที่จะต้องศึกษาเรียนรู้ เกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมประเพณีอันดีงาม ที่ชาวบ้านได้ช่วยกันอนุรักษ์ไว้ให้จนกระทั่งปัจจุบันนี้” ทางโรงเรียนจึงได้จัดทำแผนการเรียนรู้เพื่อให้นักเรียนได้ศึกษา โดยอาศัยภูมิปัญญาในท้องถิ่นมาให้ความรู้และฝึกปฏิบัติตามฐานต่างๆดังนี้ 1.พิธีกรรมของหมู่บ้าน เป็นที่มีความเชื่อของชาวบ้านที่จะต้องปฏิบัติเป็นธรรมเนียมแต่ละปี คือ พิธีทำบุญหมู่บ้าน (วันปะลีก) โดยจำลองอุปกรณ์ และจัดทำขั้นตอนให้นักเรียนได้ปฏิบัติเรียนรู้จากของจริง 2.ประวัติหมู่บ้านเมืองปอน เชิญวิทยากรผู้รู้ประวัติความเป็นมาของหมู่บ้าน ได้มาเล่าสู่ให้นักเรียนได้ศึกษาเป็นประวัติศาสตร์ พร้อมกับบันทึกไว้ให้คนรุ่นหลังต่อไป 3.นิทานพื้นบ้าน ซึ่งจะเป็นนิทานจากธรรมหรือภาษาไทยใหญ่เรียกว่า ลีกหลวง นำมาเล่าสู่กันฟัง มีการให้คนประพฤติปฏิบัติแต่ทางที่ดี 4.ดนตรีพื้นบ้าน เช่น กลองก้นยาว กลองมองลาว กลองมองเซิง ลักษณะจังหวะการตี และการแสดงในงานประเพณีต่างๆ โดยให้นักเรียนฝึกปฏิบัติจริงจากชาวบ้านที่มีความรู้ 5.ฐานนี้นักเรียนศึกษาเกี่ยวกับประเพณี 12 เดือน ของไทยใหญ่ว่าแต่ละเดือนมีอะไรบ้าง เช่น เดือน 12 จะต้องจัดปอยหมั่งกะป่า เดือน 11 เทศกาลออกพรรษา รำนก รำโต และประเพณีกั่นตอเป็นต้น 6.ฐานความรู้เกี่ยวกับคำคล้องจอง/ภาษาไทยใหญ่ คติเตือนใจ และภาษาพูด ภาษาเขียนไทยใหญ่ 7.ฐานความรู้เกี่ยวกับดอกไม้ ที่เรียกเป็นภาษาไทยใหญ่ โดยให้นักเรียนได้ศึกษาเรียนรู้จากของจริง 8.ฐานการละเล่นพื้นบ้าน มีหมากเก็บ หมากนับ เป็นการเล่นพื้นบ้านแบบไทยใหญ่ นักเรียนเรียนรู้วิธีการเล่น และกติกา จากการสรุปผลของการจัดงานทุงจ่ามไตนั้น นักเรียนและครูตลอดจนผู้สนใจได้ศึกษาเรียนรู้ จากการปฏิบัติจริง สามารถที่จะบอกได้ว่าขนบธรรมเนียม วัฒนธรรมประเพณีไทยใหญ่เขาทำ และปฏิบัติกันอย่างไร ในช่วงไหนและทำไมเขาจะต้องทำ ซึ่งถือว่าเป็นวิถีชีวิตในสายเลือดของคนไทยใหญ่ ทางโรงเรียนจึงได้จัดทำแผนการสอนแทรกในบทเรียนของนักเรียนในแต่ละช่วงชั้นไว้แล้ว