จากบันทึกต่างๆของชาวตะวันตกและชาวจีน..ที่เข้ามายังแผ่นดินสยาม..ไม่เคยกล่าวว่า สยาม มีแต่ความทุกข์ยากลำบากภายใต้พระบรมโพธิสมภารของพระมหากษัตริย์ไทยเลย..มีแต่ความสงบร่มเย็นน่าอยู่..จริงอยู่ที่ยังมีไพร่แลทาสในบังคับสังกัดมูลนาย..ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเชลยศึกและคนที่ถูกเกณท์ลงมาจากหัวเมืองเพราะเหตุสงครามและการก่อกบฎซึ่งต้องรับอาญาและรับใช้มูลนาย..ซึ่งมีที่ต้องทุกข์ยากถูกดูแคลน ก็ด้วยเหตุนี้ แต่นั้นมิได้นับเป็นชาวพระนคร..
จนถึงรัชสมัย ร.5 พระองค์ได้ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณให้เลิกทาสโดยทรงดำเนินการเป็นขั้นเป็นตอนมิให้เกิดการสูญเสียแก่ทุกฝ่าย..และได้เสด็จพระราชดำเนินไปพบปะราษฎรเพื่อสอบถามทุกข์สุขปลอบใจ ทั้งโดยเป็นทางการและไม่เป็นทางการเป็นที่ปรากฏหลายครั้ง ทั้งทรงมีพระบรมราชานุญาตให้ชาวล้านนาและล้านช้างตลอดจนไพร่ทาสทั้งหลาย สามารถมีอิสระเสรีที่จะเคลื่อนย้ายอพยพไปอาศัยในที่ทำกินที่อุดมสมบูรณ์ในพระราชอาณาจักรสยามได้ จึงได้มีการโยกย้ายถิ่นฐานสร้างบ้านเรือนทำมาหากินกระจัดกระจายกันมากในแถบภาคกลาง..และมีบางหมู่เหล่าที่ยังต้องการอาศัยรับใช้ ทำกิน อยู่กับ นายทาส มูลนายเดิม ก็ให้มีการกำหนดให้มีค่าจ้าง และส่วนแบ่งผลประโยชน์ตอบแทนในการเลี้ยงชีพให้ได้มีความสุขขึ้น..
