โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (Chronic obstructive pulmonary disease: COPD) เป็นกลุ่มโรคที่ทำให้เกิดความผิดปกติของทางเดินหายใจอย่างช้าๆจนกระทั่งตีบแคบลงทำให้หายใจได้ไม่สะดวก เป็นอาการอุดกั้นอย่างช้าๆร่วมกับปฏิกิริยาการอักเสบที่ปอด
คนที่สูบบุหรี่ร้อยละ90, คนที่ติดเชื้อ HIV ที่ชอบสูบบุหรี่ซึ่งเป็นตัวเร่งให้เกิดโรคได้เร็วขึ้น, คนที่เคยเป็นโรคนี้มาก่อน, คนที่ใช้ถ่าน/ฟืนเป็นประจำหรือที่สูดดมมลพิษนอกอาคารเป็นประจำ, คนทำงานเหมืองแร่, คนที่มีพันธุกรรมที่ขาดสารปกป้องปอดที่สร้างจากตับ เหล่านี้คือบุคคลที่มีโอกาสเสี่ยงที่จะเป็นโรคปอดอุดกั้นอักเสบเรื้อรังได้ เพราะเมื่อสูดอากาศที่มีอนุภาคของก๊าซพิษเข้าไปเป็นประจำ อนุคภาคเหล่านี้จะไปสร้างสารอนุมูลอิสระ(oxidant) ส่งผลให้ neutrophil และ alveolar macrophage ถูกกระตุ้นให้เพิ่มจำนวนเพื่อทำหน้าที่เป็นanti-oxidants มากขึ้นๆจนร่างกายขาดความสมดุลและก่อเกิดภาวะ'oxidative stress'ขึ้น ทำให้ถุงลมและหลอดลมเสียความยืดหยุ่น ประสิทธิภาพในการทำงานจึงน้อยลง ลมเข้าปอดได้น้อยกว่าปกติทำให้การแลกเปลี่ยนออกซิเจนทำได้ลดลง เมื่อเป็นมากขึ้นอาการจะแสดงชัดขึ้นตามลำดับ อาการที่พบบ่อยคือหายใจลำบาก หอบเหนื่อย มีเสียงวี๊ดๆ
โรคที่มักเกิดร่วมกับโรคนี้ ได้แก่ โรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง (Chronic bronchitis), โรคถุงลมโป่งพอง (Emphysema)
บทบาทของนักกิจกรรมบำบัดต่อผู้ที่เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง คือการประเมินและส่งเสริมคุณภาพชีวิตเกี่ยวกับภาวะสุขภาพร่างกายและสุขภาพจิต การปรับสิ่งแวดล้อม การจัดการสุขภาวะทางจิตสังคมในเรื่องความเชื่อมั่นและการมีคุณค่าในตนเอง การติดต่อสื่อสารระหว่างบุคคล การปรับสภาพแวดล้อมโดยรอบบ้าน ประเมินและส่งเสริมความสามารถในการทำกิจกรรมต่างๆในสังคมแวดล้อม ฝึกทักษะการจัดการตนเองต่อภาวะของโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังฝึกทักษะจัดการเวลาและพลังงานในการทำกิจกรรมการดำเนินชีวิตทั้งด้านการทำกิจวัตรประจำวัน(ADLs) การทำงาน การเรียนรู้ การทำกิจกรรมยามว่าง รวมถึงการเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมของสังคมอย่างเหมาะสมตามความสามารถสูงสุดที่มี
สำหรับบทบาทการฟื้นฟูสมรรถภาพปอดที่ใน 2 วิชาชีพมีความแตกต่างในเรื่องของ Therapeutic exercises คือ นักกิจกรรมบำบัดฝึก ‘Functional exercises’ เช่น การเอื้อมหยิบเสื้อผ้า การหิ้วถุงกับข้าว ฯลฯ เพื่อให้สามารถการประกอบกิจกรรมการดำเนินชีวิต เช่น การแต่งตัวไปทำงาน การจับจ่ายซื้อของที่ตลาด ฯลฯ ได้อย่างเต็มศักยภาพสูงสุด (for Able to Occupations) ส่วนนักกายภาพบำบัดฝึก Exercises เพื่อให้สามารถทำหน้าที่ของร่างกายได้ (for Restore Functions) ซึ่งมีวิธีที่หลากหลายและเป็นแบบแผนในการฝึก โดยต่างทำงานร่วมกันเพื่อการมีสุขภาวะที่ดีของผู้รับบริการโรคปอดอักเสบเรื้อรังนั่นเอง
ขอบคุณการบรรยายดีๆจาก นางสาวจันทร์จิรา แสงสินธุ์ นักศึกษากิจกรรมบำบัด คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล C:
