ประเมินสถานศึกษาได้อะไร

     เป็นที่รู้กันทั่วไปในวงการศึกษาว่า ทุกสถานศึกษา ต้องมีการประเมินสถานศึกษา โดยมีเหตุผลเพียงแต่ว่า ประเมินเพื่อให้ได้ มาตรฐานซึ่งก่อนหน้านั้นมีการถกเถียงกันวุ่นวายในหมู่ ส.ส.ที่ถูกเลือกเข้าไปทำหน้าที่ในสภา โดยที่ประชาชนไม่เต็มใจเลือก แล้วก็ได้เข้าไปแก้ไขรัฐธรรมนูญ และได้บรรจุเรื่องของคุณภาพสถานศึกษาไว้ในรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา 80 ระบุว่า รัฐต้องดำเนินการตามแนวนโยบายด้านสังคม การสาธารณสุข การศึกษา และวัฒนธรรม ดังต่อไปนี้ (3) พัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการจัดการศึกษาในทุกระดับ และทุกรูปแบบ ให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม จัดให้มีแผนการศึกษาแห่งชาติ กฎหมายเพื่อพัฒนาการศึกษาของชาติ จัดให้มีการพัฒนา คุณภาพครูและบุคลากรทางการศึกษาให้ก้าวหน้าทันการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลก รวมทั้งปลูกฝังให้ผู้เรียนมีจิตสำนึกของความเป็นไทย มีระเบียบวินัย คำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวม และยึดมั่นในการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข
     จากรัฐธรรมนูญมาตรานี้เอง ทำให้นักวิชาการทั้งหลาย คิดหาทางกันต่าง ๆ นา ๆ จนสรุปได้ว่า ต้องมีการประเมินสถานศึกษา รวมไปถึงครูและบุคลากรทางการศึกษาด้วย การประเมินสถานศึกษาอ้างว่า เพื่อเป็นหลักประกันความเชื่อมั่นของผู้รับบริการ (ผู้เรียน และผู้ปกครอง) ว่า สถานศึกษาที่ส่งลูกหลานไปเรียนจะสามารถพัฒนาลูกหลานของตนเองได้
     มีคำถามต่อไปว่า เมื่อมีการประเมินแล้ว โรงเรียนได้อะไร นักเรียนได้อะไร ก็มีคำตอบอีกว่า เมื่อประเมินแล้ว โรงเรียนก็มีหลักประกันได้ว่า มีคุณภาพพอที่จะให้ลูกหลานไปเรียน ส่วนนักเรียนก็จะได้ความรู้มากขึ้นเพราะโรงเรียน รวมทั้งครูมีคุณภาพ มีมาตรฐาน และสามารถที่จะให้ความรู้กับนักเรียนได้ แต่ความเป็นจริงเป็นไปตามนั้นหรือไม่ ไม่มีใครให้คำตอบได้ แม้กระทั่งคณะกรรมการประเมินเองก็ให้คำตอบไม่ได้
     มาย้อนดูวิธีการดำเนินการก่อนที่จะมีการประเมินสถานศึกษา ก่อนที่คณะกรรมการจะเข้าประเมินว่า มีอะไรเกิดขึ้น ก่อนที่คณะกรรมการประเมินจะเข้าประเมิน ครูจะทำการปรับปรุงทั้งอาคารสถานที่ จัดทำทั้งเอกสาร เป็นจำนวนมากมาย โดยไม่สนใจเด็กนักเรียน แถมเกณฑ์นักเรียนให้ไปช่วยทำอีกต่างหาก ใช้เวลาในการทำพวกนี้เป็นเดือน ๆ ซึ่งระยะนั้นเด็กนักเรียน ไม่ได้รับความรู้อะไรเลย รวมทั้งครูก็มั่วทำ ผลงานวิชาการ เพื่อให้ได้เงินเพิ่ม ไม่ได้สนใจเด็กเช่นเดียวกัน
     ถึงบรรทัดนี้แล้ว คำตอบที่ได้จากการประเมินว่า สถานศึกษามีคุณภาพ นักเรียนมีคุณภาพ เป็นจริงหรือไม่ ลองทำวิจัยดูบ้างหรือยังบรรดานักวิชาการทั้งหลายว่า หลังจากประเมินไปแล้ว ใครได้ประโยชน์ ใครเสียประโยชน์ เพราะเท่าที่รู้มา และเห็นได้ชัด ๆ คือ การประเมินสถานศึกษา ครูได้ประโยชน์ นักเรียนเสียประโยชน์ชนิดแบบเต็ม ๆ
     ลองหันกลับไปดู แล้วแก้ไขเสีย ถ้าเป็นไปได้ ควรจะยกเลิกระบบการประเมินเสีย ควรจะแก้ไขรัฐธรรมนูญด้วย โดยตัดมาตรา 80 นี้ออกไปเลย นักวิชาการทั้งหลาย ลองใช้สติปัญญาคิดดูหน่อยได้ไหมว่า พวกท่าน ๆ ที่จบดอกเตอร์มาเป็นนักวิชาการ เมื่อก่อนนั้นเรียนประถม มัธยมที่ไหน สถานศึกษานั้นมีการประเมิน การทำประกันหรือไม่ ท่านยังเติบโตมาได้ทุกวันนี้ แต่ทุกวันนี้มีการทำประกัน การทำประเมิน แต่นักเรียนกลับแย่ลงทุกวัน มันคืออะไรกัน ยิ่งพัฒนาการศึกษา ยิ่งล้มเหลว ยิ่งแย่ ยิ่งถอยหลังเข้าคลอง
     ขอเตือนสติแค่นี้ก่อนแล้วค่อยว่ากันใหม่ ฝากไปใช้สมองคิดดูให้ดี