เซลล์กระจกเงา (Mirror neuron theory) หลายท่านคงทราบกันดีอยู่แล้วว่าสมองคืออวัยวะที่ควบคุมการทำงานของร่างกายเราทั้งหมด สมองควบคุมความคิด อารมณ์ ความรู้สึก สติปัญญา หรือแม้แต่การเคลื่อนไหวของร่างกาย โดยเซลล์กระจกเงาถูกค้นพบเมื่อปี พ.ศ.๒๕๓๙ โดยนักวิทยาศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยพาร์ม่า ประเทศอิตาลี ซึ่งประกอบด้วย Dr.Vittorio Gallese, Dr.Leonardo Fogassi และ Dr.Giacomo Rizzolatti ได้ศึกษาวิจัยเรื่องของเซลล์สมองกระจกเงา (The Mirror-Neuron System) ลงเผยแพร่ในวารสารทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ค้นพบว่าในสมองของมนุษย์เรานั้นมี เซลล์ชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า “Mirror Neuron” หรือ “เซลล์สมองกระจกเงา” ซึ่งเป็นเซลล์ที่สามารถตอบสนองต่อพฤติกรรมการเรียนรู้ต่างๆ ของมนุษย์ เช่นการตอบสนองต่อการมองเห็น การได้ยิน การได้เห็นภาพ และการได้กลิ่น ตัวกระตุ้นที่เรารับผ่านประสาทสัมผัสเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิดรวมถึงมนุษย์ โดยเฉพาะผ่านการกระทำของผู้อื่น ถ้าเราต้องการที่จะอยู่รอด เราต้องเข้าใจการกระทำของคนอื่น ถ้าปราศจากสิ่งนี้ ก็ไม่มีสังคมมนุษย์เพราะ มนุษย์แตกต่างจากสัตว์อื่น คือสามารถเรียนรู้จากการสังเกต และเลียนแบบผู้อื่นซึ่งเราสามารถอธิบายจากทฤษฏีเซลล์กระจกเงาโดย การศึกษาในขั้นแรกนั้นจะทำในลิงก่อน จากนั้นจึงพัฒนามาทำกับมนุษย์ เซลล์กระจกเงา หรือ Mirror Neuron จะทำหน้าที่สะท้อนภาพคนอื่นๆ ที่เรามองเห็น ไม่ว่าจะเป็นภาพเพื่อนของเราที่กำลังหาว หรือแม้แต่ภาพของนางเอกละครน้ำเน่าที่กำลังถูกแม่สามีรังแก เข้าไปในสมองของเรา เสมือนหนึ่งว่ามันเป็นกระจกเงาที่สะท้อนภาพทุกอย่างเข้าไป ภาพที่ถูกสะท้อนเข้าไปโดยการทำงานของเซลล์กระจกเงานี้จะกระตุ้นให้สมองส่วนอื่นๆ ของเราเกิดกระบวนการทำงานต่อเนื่องตามมา สุดท้ายมันจะทำให้เรามีความรู้สึกเช่นเดียวกันกับคนที่เรากำลังจ้องมองอยู่ เราจะเกิดอาการอยากหาวเหมือนกับเพื่อนของเราที่กำลังหาว เราจะรู้สึกเจ็บปวดเหมือนกับนางเอกละครที่กำลังถูกแม่สามีตัวร้ายรังแกอยู่ จนทำให้เราต้องหลั่งน้ำตาตามไปด้วย ปัจจุบันเซลล์กระจกเงาคือกลไกสำคัญที่ทำให้เราสามารถเข้าใจ รับรู้ถึงจิตใจ และความรู้สึกของคนอื่นที่อยู่รอบตัวเราได้การค้นพบเซลล์กระจกเงา ทำให้เราสามารถเข้าใจธรรมชาติสมองของมนุษย์ได้ชัดเจนมากขึ้นมันทำให้เราเริ่มที่จะรู้กระบวนการต่างๆ ที่จะพัฒนาศักยภาพของมนุษย์ให้มีคุณภาพมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเรียนรู้ สติปัญญา คุณธรรม การสร้างสัมพันธภาพระหว่างมนุษย์ หรือแม้แต่การรักษาโรคทางสมอง เช่นอัมพาตครึ่งซีก และโรคออทิสติก มีการนำทฤษฏีเซลล์กระจกเงามาใช้ในการฟื้นฟูผู้ป่วยที่เป็นอัมพาตโดยทำควบคู่ ไปกับการฝึกกายภาพบำบัดและกิจกรรมบำบัดซึ่งแนวทางในการใช้ก็คือพยายามควบคุมบริเวณที่ไม่มีการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อให้เกิดการเคลื่อนไหวขึ้น จากการเลียนแบบหรือเกิดจากการจินตนาการ เรื่องโดยนายแพทย์อุดม เพชรสังหาร ผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาอัจฉริยภาพเด็ก
หมายเหตุ สรุปและเรียบเรียงโดยนางสาวนัฐกาณต์ อินต๊ะกอก นักศึกษากิจกรรมบำบัดชั้นปีที่ ๔ มหาวิทยาลัยมหิดล
