วิชาการจัดการระบบสุขภาพ
:สิ่งที่ได้เรียนรู้
ในอดีตสังคมไทยมีการดำเนินชีวิตอย่างเรียบง่าย คนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ใช้ปุ๋ยจากมูลสัตว์บำรุงพืชผลการเกษตร ปราศจากสารเคมีและไม่มีมลภาวะ สามารถนำผลผลิตมาเป็นอาหาร ที่ปลอดภัยและสร้างรายได้ให้กับครอบครัว ปัญหาสุขภาพทางด้านร่างกายและจิตใจค่อนข้างน้อย
หลังจากมีการพัฒนาประเทศตามนโยบายสาธารณะต่างๆ พบว่านโยบายในการพัฒนาประเทศทำให้พื้นที่เกษตรกรรมบางส่วนกลายเป็นที่ตั้งของโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ป่าไม้เหลือน้อยลง ผลผลิตด้านเกษตรกรรมไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพ เกษตรกรมีหนี้สินเพิ่มขึ้น บางรายผันตัวเองไปสู่แรงงานรับจ้างในโรงงานอุตสาหกรรม ปัญหาในสังคมที่ปรากฏ ได้แก่ การย้ายถิ่นฐานเข้าเมืองใหญ่กลายเป็นชุมชนแออัด เกิดมลภาวะต่างๆ เกิดโรคระบาดและโรคติดต่อ ครอบครัวแตกแยก เกิดปัญหายาเสพติด รวมถึงอุบัติเหตุจากการประกอบอาชีพ ความสัมพันธ์ในสังคมเป็นแบบไม่พึ่งพาอาศัยกัน ขาดพลังชุมชน มีปัญหาสุขภาพจิต สังคมไทยกลายเป็นสังคมป่วยก็ว่าได้
สำหรับคนที่ยังประกอบอาชีพเกษตรกรรมอยู่นั้นก็พยายามปรับตัวให้เข้ากับความเปลี่ยนแปลงเช่นกัน เมื่อพื้นที่การเกษตรเหลือน้อย และเกษตรกรมีทางเลือกไม่มากนัก สารเคมีจึงเป็นตัวเลือกที่เกษตรกรนำมาใช้อย่างกว้างขวาง ผลผลิตที่เก็บเกี่ยวไม่ปลอดภัยเหมือนในอดีตที่ผ่านมา ส่งผลกระทบด้านสุขภาพในระยะสั้นและระยะยาว ทำให้ประเทศไทยสูญเสียค่าใช้จ่ายมหาศาลจากการเจ็บป่วยและตายโดยสาเหตุที่ป้องกันได้
แนวทางแก้ปัญหาผลกระทบจากนโยบายสาธารณะต่างๆ สามารถนำหลักการและแนวคิด “สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา” ที่เสนอโดย นพ.ประเวศ วะสี เพื่อปฏิรูประบบสุขภาพโดยใช้ยุทธศาสตร์ ๓ ด้านได้แก่ ๑) การสร้างความรู้หรือการทำงานวิชาการ เพื่อให้เกิดความเข้าใจของสังคม ๒) การเคลื่อนไหวทางสังคมเพื่อยกระดับคุณค่าของสังคม และ ๓)การเชื่อมโยงกับนโยบายเพื่อให้เกิดการปฏิบัติในสังคม
เมื่อนำหลักพุทธศาสนา ได้แก่ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มาประยุกต์ใช้ในการจัดการระบบสุขภาพ พบว่า ทุกข์เกิดจากการเจ็บป่วยและตายโดยสาเหตุที่ป้องกันได้ ทำให้สูญเสียด้านเศรษฐกิจและสังคม สมุทัย เป็นสาเหตุแห่งทุกข์ที่เกิดขึ้น จากทิศทางการพัฒนาที่ไม่สมดุล ไม่ยั่งยืน คำนึงถึงผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเป็นหลัก เกษตรกรไม่มีทางเลือกและนโยบายสาธารณะที่ไม่ดี นิโรธเป็นแนวทางการแก้ปัญหา มีทิศทางการพัฒนาที่ถูกต้อง เน้นส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคมากขึ้น มรรค นำไปสู่นโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพจากนโยบายสาธารณะ และพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐
