หลวงปู่หลุย จนฺทสาโร
วัดถ้ำผาบิ้ง ตำบลผาบิ้ง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
พระอริยสงฆ์ แห่งเมืองทะเลภูเขา สุดหนาวในสยาม
ชาติกำเนิดและชีวิตปฐมวัย
ชาติกำเนิด หลวงปู่หลุย จนฺทสาโร เป็นบุตรของ คุณพ่อคำฝอย วรบุตร ลูกชายเจ้าเมืองแก่นท้าว แขวงไชยบุรี ประเทศลาว และ เจ้าแม่นางกวย (สุวรรณภา) วรบุตร ธิดาของผู้มีอันจะกินเขตเมืองเลย
ในช่วงปฐมวัย ท่านถือกำเนิดเมื่อ วันอังคารที่ 11 กุมภาพันธ์ 2444 ตรงกับวันขึ้น ๔ ค่ำ เดือน ๓ ปีฉลู ณ ตำบลกุดป่อง อำเภอเมือง จังหวัดเลย เวลารุ่งอรุณจวนสว่าง ได้ชื่อว่า “วอ” มีพี่สางต่างบิดา 1 คน และ น้องชายร่วมบิดามารดาอีก 1 คนเมื่อเข้าโรงเรียน ท่านมีนิสัยช่างซักช่างเจรจา ออกความเห็นเหมือน ครูบา จึงถูกเรียกว่า “บา” ท่านมีโอกาสศึกษาเล่าเรียนที่โรงเรียนวัดศรีสะอาดจนจบชั้นประถมปีที 3 ซึ่งขณะนั้นถือเป็นการศึกษาชั้นสูงสำหรับเมืองชายแดน
ในช่วงวัยหนุ่ม ท่านนับถือศาสนาคริสต์ ลุงของท่านจึงเรียกชื่อว่า “เซนต์หลุย” ท่านจึงมีชื่อเรียกใหม่ว่า “หลุย” ตั้งแต่นั้นมา เมื่ออายุ ๗ ขวบ บิดาได้ถึงแก่กรรม ท่านเกิดความสังเวช จึงมักปลีกตัวไปดูสายน้ำ แม่น้ำ เลยหลังบ้านแล้วเปรียบชีวิตมนุษย์ดุจกระแสน้ำ ไปแล้วไม่ไหลคืน นับเป็นการ เริ่มต้นความคิดทางธรรม ภาวนาโดยอาศัยน้ำเป็นอารมณ์ กระทั่งอายุ ๙ ขวบ จิตตภวังค์เกิดนิมิตมีแสงสว่าง มีสันคล้ายสีรุ้ง และในใจก็รู้สึกว่าต่อไปจะต้องบวชและบวชเป็นพระกัมมัฏฐาน ทั้งที่ขณะนั้นยังเด็กไม่รู้จักกัมมัฏฐานมาก่อน ก่อนอุปสมบทนั้นท่านได้ทำงานเป็นเสมียนกับพี่เขยที่เป็นสมุห์บัญชีสรรพากร อำเภอเชียงคาน เมือเป็นเด็กหนุ่มคะนองอยู่ที่เชียงคาน ได้เข้าโบสถ์นับถือศาสนาคริสต์ เพราะชอบสวดมนต์ และอำเภอเชียงคานนี้อยู่ติดกับแม่น้ำโขง มีการติดต่อกับฝรั่งทางฝั่งลาวมาก ท่านจึงได้รับการฝึกหัดให้รู้จักการเสิร์ฟอาหาร การคลุกคลีอยู่กับการจัดอาหารเลี้ยงบ่อย ๆ นี้ ทำให้ท่านได้เห็นการฆ่าสัตว์ตัดชีวิตมากมาย บังเกิดความสังเวชสลดใจ จึงออกจากศาสนาคริสต์ ท่านนับถือศาสนาคริสต์อยู่ ๕ ปี
สู่แดนพระธรรม
อุปสมบท ครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๖๖ ณ อำเภอแซงบาดาล จังหวัดร้อยเอ็ด ระหว่างพรรษาแรกที่ธวัชบุรี ท่านได้พยายามศึกษาพระธรรมวินัยทั้งปริยัติธรรมและปฏิบัติธรรม
ญัตติเป็นพระธรรมยุตินิกาย ภายหลังได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระอาจารย์บุญ ปญฺญาวุโธ เกิดความเลื่อมใสจึงขอถวายตัวเป็นศิษย์ ภายหลังท่านพระอาจารย์บุญได้แนะนำว่าหากไม่ได้รับการเกณฑ์ทหารแล้วให้ญัตติเป็นธรรมยุต ท่านจึงขอญัตติจตุตถกรรมใหม่เป็นพระธรรมยุตที่วัดศรีสะอาด อำเภอเมือง จังหวัดเลย ต่อมาท่านได้พบกับพระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล และจำพรราอยู่กับท่านที่วัดพระพุทธบาทบัวบก ในพรรษานี้การภาวนาของหลวงปู่จิตรวมแล้วเกิดอาการสะดุ้ง พระอาจารย์บุญจึงให้ญัตติจตุตถกรรมใหม่ เพราะสงสัยว่าการญัตติครั้งที่แล้วคงจะไม่ถูกต้องนัก เมื่อวันที่ ๑๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๖๘ เวลา ๑๓.๐๘ น. โดยมี ท่านเจ้าคุณพระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล ขณะดำรงสมณศักดิ์ที่ พระครูสังฆวุฒิกร) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอาจารย์บุญ ปญฺญาวุโธ เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ณ วัดโพธิสมภรณ์ ตำบลหมากแข้ง อำเภอเมือง จังหวัด อุดรธานี ท่านจึงบวช ๓ ครั้งคือ ปี พ.ศ. ๒๔๖๖ พ.ศ. ๒๔๖๗ และ พ.ศ. ๒๔๖๘ หลวงปู่หลุย จนฺทสาโร เป้นผู้มักน้อย สันโดษ ประหยัด มัธยัสถ์ที่สุด ท่านเป็นผู้ละเอียดลออมาก ท่านพบใครท่านจะบันทึกถึงประวัติและโวหารธรรมที่ได้ฟังมาทุกองค์ ท่านจึงเป็นนักจดบันทึก เกิดประโยชน์ต่อการศึกษาประวัติและธรรมะของบูรพาจารย์และกองทัพธรรมทั้งมวล ส่วนใหญ่ท่านจะเปลี่ยนที่จำพรรษาไม่ซ้ำปี เช่น วัดพระบาทบัวบก ถ้ำบ้านโพนงาม – หนองสะใน วัดป่าสุทธาวาส วัดป่าหนองผือ วัดป่าแก้วชุมพล เขาสวนกวาง ถ้ำผาบิ้ง ฯลฯ และระหว่างออกพรรษาท่านมักจะพาลูกศิษย์ไปกราบเยี่ยมนมัสการพระเถราจารย์ผู้ใหญ่ตามที่ต่างๆ เช่น หลวงปู่ขาว หลวงปู่ชอบ หลวงปู่คำดี ปภาโส หลวงปู่ชามา เป็นต้น
พระคุณเจ้าหลวงปู่หลุย จนฺทสาโร เป็นศิษย์สำคัญยิ่งทุกด้านของพระคุณเจ้าท่านอาจารย์มั่น ภูริทัตตมหาเถระ ผู้เป็นบูรพาจารย์ เป็นบิดาแห่งวงศ์พระกรรมฐานในสมัยปัจจุบัน ศิษย์สำคัญระดับพระเถราจารย์ใหญ่ที่เป็นที่เคารพบูชา มีชื่อเสียงขจรขจาย เป็นที่คุ้นเคยนามของมหาชนทั่วประเทศ ถือเป็นรุ่นใกล้เคียงกับหลวงปู่หลุย จนฺทสาโร ทั้งสิ้น เช่น พระคุณเจ้าหลวงปู่เทสก์ เทสรํสี หลวงปู่อ่อน ญาณสิริ หลวงปู่ชอบฐานสโม หลวงปู่ขาว อนาลโย และหลวงปู่ฝั้น อาจาโร
แม้ท่านจะอายุเกือบ 80 ปี แล้ว ยังไปคล่องมาคล่อง หลวงปู่เมตตาไปเยี่ยมลูกศิษย์ได้วันละ 5-6 บ้าน ท่านมีเมตตาแผ่มาโดยไม่มีประมาณ การเดินทางของหลวงปู่มาเร็วไปเร็ว และไปได้ง่าย ท่านเที่ยวโปรดสัตว์เรื่อย ๆ ไป หลวงปู่มีเมตตาโปรดไปทั่ว โปรยปรายสายธรรมไม่เฉพาะ ชาวอีสานถิ่นกำเนิดเท่านั้น ทั้งภาคกลาง ตะวันออก เหนือ ใต้ โดยเฉพาะชาวพระนครซึ่งท่านเห็นว่าสืบสานพระศาสนา วัดมาทำบุญที่อีสานมากมาย หลวงปู่จึงอยู่เมตตา เป็นศูนย์กลางอบรมสั่งสอนเผยแพร่ธรรมของหลวงปู่ตั้งแต่ถ้ำผาบิ้ง หลวงปู่จึงเป็นที่เคารพบูชาของสาธุชนชาวไทย และต่างประเทศ
มรณภาพ หลวงปู่หลุย จนฺทสาโร มรณภาพ วันจันทร์ที่ ๒๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๒ เวลา ๐๐.๔๓ น. ณ โรงพยาบาลหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สิริรวมอายุได้ ๘๘ ปี ๑๐ เดือน ๑๔ วัน
