คุณหมอกบ (ทพ.พนิตเทพ) แบ่งกลุ่มทำแผนต่อยอด การจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากในชมรมผู้สูงอายุ ของพื้นที่ ศูนย์อนามัยที่ 2 สระบุร อันมีจังหวัดในพื้นที่ก็คือ จังหวัดสระบุรี, สิงห์บุรี, ลพบุรี และ ชัยนาท

ประเด็นของการร่วมกันคิด ร่วมกันวางแผนก็คือ

  1. กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากที่คิดว่า น่าจะมีในชมรมฯ มีอะไรบ้าง เรียงลำดับอย่างน้อย 5 กิจกรรม พร้อมอธิบายในรายละเอียด น่าจะมีเพราะอะไร
  2. เมื่อเรารู้ว่า กิจกรรมที่เราอยากให้มี แล้วจะมีวิธีการที่จะจัดให้มีกิจกรรมนี้ในชมรม เราจะทำอย่างไร โดยที่เราอาจจะทำในรูปของเครือข่าย มีใครบ้างที่จะเข้ามาช่วยเหลือเรา
  3. กิจกรรมที่คิดว่าจะมีในชมรม จะเกิดประโยชน์กับผู้สูงอายุในชมรมฯ อย่างไรบ้าง
  4. สิ่งที่เราต้องการให้หน่วยงานอื่นๆ สนับสนุน ได้แก่ รพช. / รพ.สต. / ศูนย์อนามัย / สำนักทันตฯ และหน่วยงานที่นอกเหนือจากนี้ด้วย

อันดับแรก สิงห์บุรี

กิจกรรมที่จะดำเนินการ และแนวทางการดำเนินงาน ก็คือ

  1. อบรมให้ความรู้เรื่องการดูแลสุขภาพในช่องปาก ให้สมาชิกชมรมฯ ในเรื่องเหงือกอักเสบ ฟันผุ การแปรงฟันที่ถูกวิธี การทำความสะอาดฟันเทียม
    - โดยอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพช่องปาก เดือนละ 1 ครั้ง
  2. สร้างภาคีเครือข่าย หาตัวช่วย การมีส่วนร่วมของชุมชน หรือองค์กรต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับเรา
    - ประสานงาน ขอความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง เช่น อบต. อสม. ผู้นำชุมชน องค์กรเอกชน หรือ รพ.แม่ข่าย
  3. ส่งเสริมทันตสุขภาพให้เป็นรูปธรรมอย่างชัดเจน และต่อเนื่อง
    - จัดตั้งกองทุนแปรงสีฟัน ยาสีฟันให้ชมรมผู้สูงอายุ ระยะเริ่มต้น ของบประมาณสนับสนุนจาก สสจ. อบต. และ รพช. ก่อน
  4. ส่งเสริมทันตสุขภาพ โดยการสอนการแปรงฟันที่ถูกวิธี ฝึกการตรวจสุขภาพช่องปาก
    - สอนการแปรงฟันที่ถูกวิธี
    - มีกิจกรรมการแปรงฟันร่วมกันทุกเดือน
    - มีการจับคู่ตรวจฟัน ทุก 3 เดือน ให้ผู้สูงจับคู่หลังจากการแปรงฟัน เป็นการตรวจสุขภาพของผู้สูงอายุกันเอง
    - มีการตรวจสุขภาพช่องปากโดยทันตบุคลากรปีละ 1 ครั้ง
    - ฝึกปฏิบัติทำความสะอาดฟันเทียม
  5. สร้างแกนนำเกี่ยวกับทันตสุขภาพ
    - การอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่องทันตสุขภาพให้ อสม. หรือ ผู้สูงอายุที่คัดเลือกให้มาเป็นแกนนำทันตสุขภาพ
    - แกนนำเป็นผู้ดูแลสุขภาพช่องปาก ของผู้สูงอายุ
    - เยี่ยมบ้านให้คำแนะนำเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ให้ผู้สูงอายุติดบ้าน ติดเตียง

มีการประเด็นที่ 3 ผลที่คาดว่าจะได้รับ คือ

  1. ผู้สูงอายุมีความตระหนักเกี่ยวกับเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก
  2. ภาคีเครือข่าย มีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพช่องปากในชุมชน หรือในชมรม ผู้สูงอายุร่วมทำกิจกรรมกับสาธารณสุข
  3. มีกองทุนแปรงสีฟัน ยาสีฟัน เพื่อตอบสนองกิจกรรมการดูแลทันตสุขภาพ
  4. มีแกนนำดูแลสุขภาพเรื่องทันตฯ อย่างเข้มแข็ง ทำให้เกิดการดูแลสุขภาพได้อย่างยั่งยืน มีการดูแลสุขภาพตนเองในท้องถิ่น และมีการออกเยี่ยมบ้าน

สิ่งที่ชมรมผู้สูงอายุต้องการ คือ

  1. แปรงสีฟัน ยาสีฟัน เพื่อการเริ่มตั้งกองทุน
  2. งบประมาณการอบรมให้ความรู้ การสนับสนุนทันตบุคลากรตรวจสุขภาพช่องปาก จาก สสจ.
  3. การศึกษาดูงาน หรือ ลปรร. ด้านสุขภาพ กับชมรม ผส. อื่นๆ จาก ศูนย์อนามัยที่ 2
  4. ขอการสนับสนุนการทำฟันเทียมให้เพียงพอกับความต้องการของผู้สูงอายุ จาก กรมอนามัย

สระบุรี นำเสนอ

กิจกรรมที่จะดำเนินการ

  • การให้ความรู้ทันตสุขภาพให้แกนนำผู้สูงอายุ และแกนนำถ่ายทอดต่อแก่สมาชิกคนอื่นๆ
  • การตรวจสุขภาพช่องปากทุก 3 เดือน และหาช่องทางในการทำฟันเทียม
  • การแปรงฟันในชุมชนต่างๆ
  • จัดตั้งกองทุนแปรงสีฟัน ยาสีฟัน

รายละเอียดการดำเนินงาน

1. การให้ความรู้แก่แกนนำ เน้นแกนนำผู้สูงอายุ และกระบวนการถ่ายทอดต่อ โดย

  • คัดเลือกแกนนำเป็นตัวแทนของแต่ละหมู่ หมู่ละ 3-4 คน สมาชิกที่จะมาอบรม จะมีแกนนำ 1 ท่าน อสม. 1 ท่าน ซึ่งปกติ อสม. จะได้รับการอบรมทุกปี เป็นการทบทวนความรู้ จึงผู้ที่มีทักษะ สามารถถ่ายทอดได้ดี และควรมีแกนนำหมู่บ้านเข้ามาด้วย เพื่อให้มีกำลังในการผลักดันโครงการต่อไป เช่น อาจเป็นตัวแทน ผู้ใหญ่บ้าน หรือรองผู้ใหญ่บ้าน
  • ทำ Workshop เป็นการจัดอบรม รพช. รับผิดชอบดำเนินการ
  • ผู้สูงอายุอยากให้ทำเรื่อง
    - การให้ความรู้เรื่องสุขภาพ สมุนไพรในช่องปาก เช่น สมุนไพรที่สามารถลดกลิ่นปาก หรือลดการเสียวฟันได้ โดยขอความร่วมมือกับฝ่ายเภสัชของโรงพยาบาล เพื่อดำเนินการร่วมกัน
    - อนามัยช่องปาก
    - โรคในช่องปาก ฟันผุ เหงือกอักเสบ ปริทันต์ เหงือกร่น เสียวฟัน และ
    - แนวทางการการรักษา ว่า เมื่อเป็นโรคควรได้รับการรักษาอย่างไร
    - ปรับทัศนคติให้อยากเก็บฟันไว้ เน้นเรื่องการป้องกันทันตสุขภาพ

ผลที่ได้รับจากโครงการนี้ คือ

  1. ผู้สูงอายุมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องทันตสุขภาพ
  2. ผู้สูงอายุมีสุขภาพช่องปากที่ดี และส่งผลต่อสุขภาพโดยรวม
  3. แกนนำที่ได้รับความรู้แล้ว ได้ไปถ่ายทอดความรู้ต่อให้สมาชิก ลูกหลาน

2. โครงการตรวจสุขภาพช่องปากทุก 3 เดือน กับช่องทางในการทำฟันเทียม

รพ.สต. เป็นผู้ตรวจคัดกรอง ให้การรักษาเบื้องต้น ถ้าเป็นการรักษาที่ยุ่งยากซับซ้อน หรือการใส่ฟันเทียม จะส่งต่อมาที่ รพช. ช่องทางนี้จะทำให้ผู้สูงอายุได้ตรวจฟันเป็นประจำ และถ้ามีความจำเป็นต้องใส่ฟันเทียม ก็จะมีการเตรียมช่องปากให้เรียบร้อยก่อน และส่งต่อ ถ้าต้องทำการรักษาอย่างอื่น เช่น รักษารากฟัน โรคเหงือก ก็จะส่งมารักษาต่อเนื่อง และใส่ฟันเทียมเมื่อช่องปากพร้อมแล้ว

ผลที่คาดว่าจะได้รับ คือ

  1. สามารถแก้ไขปัญหาเร่งด่วนได้
  2. เพิ่มเรื่องทันตกรรมป้องกัน

3. โครงการสอนการแปรงฟัน

สอนการแปรงฟันหลังการประชุม บางที่ไม่ได้ประชุมประจำเดือน ก็จะแทรกไปในวันที่ผู้สูงอายุมารับเบี้ยยังชีพ โดยอาศัยแกนนำที่ได้รับการอบรมมาให้ความรู้เรื่องการแปรงฟันที่ถูกต้องแก่สมาชิก

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

  • สมาชิกได้รับรู้วิธีการแปรงฟันที่ถูกต้อง
  • เอาความรู้ที่ได้ไปถ่ายทอดให้กับลูกหลานต่อไป
  • หลังจากโครงการนี้ คิดว่า ทุกๆ บ้านจะมีแกนนำเป็นผู้สูงอายุที่มีความรู้ และไปถ่ายทอดต่อให้ลูกหลาน ก็จะทำให้บ้านเรามีสุขภาพช่องปากที่ดี

4. กองทุนแปรงสีฟัน ยาสีฟัน

  • เริ่มด้วยการตั้งกรรมการ หางบประมาณ โดยขอการสนับสนุนจาก การมีส่วนร่วมของสมาชิกทุกคน และของบฯ เพิ่มเติม เช่น จาก อบต.
  • รูปแบบการดำเนินการ ครั้งแรกที่สมาชิกผู้สูงอายุมาเข้าร่วมประชุม จะแจก แปรง ยา ฟรี และครั้งต่อไป ใช้วิธีซื้อในราราคาถูก หรืออาจทำเป็นโครงการแลกแปรงสีฟันเก่า กับแปรงใหม่

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

  • ทำให้สมาชิกทุกคนแปรงฟันมากขึ้น
  • มีแปรงสีฟันที่ดี มีคุณภาพใช้
  • มีสุขภาพช่องปากที่ดี
  • สามารถซื้อแปรงสีฟันได้ในราคาถูก

เรื่องการสนับสนุน

  1. รพ.สต. ให้ความรู้ การรักษาเบื้องต้น ส่งต่อ
  2. รพช. ให้ความรู้ และการรักษาที่ยุ่งยาก ฟันเทียม อุปกรณ์ วัสดุ
  3. อปท. ขอเรื่องบประมาณ หรือสถานที่ ในการศึกษาดูงาน
  4. อนามัย เขต 2 เข้าร่วม ลปรร. กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ

กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ของจังหวัดลพบุรี

กิจกรรมการส่งเสริมสุขภาพช่องปากในชมรมผู้สูงอายุ ก็คือ

  1. ตรวจสุขภาพช่องปากในชมรม ปีละ 2 ครั้ง โดยทันตบุคลากร
  2. อบรมแกนนำผู้สูงอายุในชมรมฯ และตัวแทน อสม. และนำความรู้จากการอบรมมาให้ความรู้แก่สมาชิกต่อ
  3. แกนนำให้ความรู้แก่สมาชิกเดือนละครั้ง ในการประชุมประจำเดือน
  4. ให้ความรู้ เกร็ดความรู้ทันตสุขภาพทางเสียงตามสาย สัปดาห์ละ 2 ครั้ง
  5. รณรงค์ส่งเสริมสุขภาพช่องปากปีละ 2 ครั้ง เช่น กิจกรรมผู้สูงวัยพาลูกหลานแปรงฟันในศูนย์เด็กเล็ก จัดมหกรรม เชิญผู้สูงวัยพาลูกหลานมาแปรงฟันที่ศูนยเด็กเล็ก

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

  • ผู้สูงอายุสามารถดูแลสุขภาพช่องปากตนเอง และคนใกล้ชิดได้
  • ผู้สูงอายุมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพช่องปาก

สิ่งที่ต้องการสนับสนุน

  1. งบประมาณทำกิจกรรม อย่างน้อยปีละ 5,000 สำหรับ 1 ชมรม
  2. สื่อทันตสุขศึกษา script เสียงตามสาย
  3. การสนับสนุนบุคลากรให้ความรู้แกนนำในชมรมฯ

กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ของจังหวัดชัยนาท

ชัยนาทเริ่มด้วย ประเด็นการส่งเสริมสุขภาพในชมรมผู้สูงอายุ ประกอบด้วย 5 ประเด็น กว้างๆ

  1. การเสริมสร้างความเข้มแข็ง และยั่งยืน ด้านส่งเสริมสุขภาพของชมรมผู้สูงอายุ
  2. การพัฒนาศักยภาพสมาชิกชมรมผู้สูงอายุ
  3. การจัดสิ่งแวดล้อมให้เอื้อต่อการดูแลสุขภาพช่องปาก
  4. การสนับสนุนจากเครือข่ายสถานบริการ
  5. การสนับสนุนจากภาคีเครือข่ายในชุมชน

แนวทางการดำเนินงาน

การเสริมสร้างความเข้มแข็ง และยั่งยืน ด้านการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก

  • โดยการจัดตั้งกองทุนทันตสุขภาพ เช่น รูปแบบการบริหารจัดการ เมื่อวานชัยนาทเสนอ การมีกองทุนแปรงสีฟัน ยาสีฟัน เราจะขยับขึ้นมาว่า จะมีกองทุนทันตสุขภาพ เช่น กองทุนฟันเทียม
  • รูปแบบการบริหารงานที่ดี ในส่วนของชมรมฯ จะต้องมีแผนแม่บทของตนเอง ของชมรมฯ และมีรายละเอียดในการดำเนินกิจกรรม

การพัฒนาศักยภาพสมาชิกชมรมฯ

  • เป็นเหมือนกับสร้างทักษะ โดยการอบรมให้ความรู้ และทำแผนการทำกิจกรรมในแต่ละเดือน เช่น ถ้าชมรมผู้สูงอายุจัดกิจกรรมทุกเดือน ก็จะมีแผนว่า ในเดือนนี้ควรเสริมเรื่องอะไร เช่น เรื่องการดูแลฟันแท้ ฟันเทียม เรื่องการแปรงฟัน เรื่องการดูแลฟันเทียม เรื่องอาหาร ก็จะมีกิจกรรมความรู้ด้านทันตฯ ไปทุกรอบของการจัดกิจกรรม โดยระบุว่า เป็นการจัดให้ความรู้แบบต่อเนื่อง ค่อยๆ ถ่ายทอดไปทีละเรื่อง ทีละประเด็น
  • นำประสบการณ์ของผู้สูงอายุ มาถ่ายทอดกันเอง เช่น การใช้เกลือมาแปรงฟัน ทำให้ฟันแข็งแรง ให้ชมรมฯ มาแลกเปลี่ยนการทำกิจกรรมกันเอง

การจัดสิ่งแวดล้อมให้เอื้อในชมรมฯ

  • ถ้าชมรมฯ มีที่ตั้งชัดเจน ควรจัดเหมือนกับเป็นสถานที่ที่เหมาะสำหรับการแปรงฟันให้
  • การสนับสนุนอุปกรณ์การดูแลสุขภาพช่องปาก เป็นประเด็นว่า
    - อาจจะอย่างน้อย 1 ปี 1 ชุด ได้หรือไม่ และชุดที่ 2 และ 3 ขอให้เป็นการมีส่วนร่วม เหมือนกับว่า ถ้าเรามีการเปลี่ยนแปรงสีฟัน ทุก 3 เดือน 
    - ชุดที่ 1 เราให้ เช่น เนื่องในวันทันตฯ เป็น Air war เปิดวันทันตสาธารณสุขให้เด่นขึ้นด้วย
  • จัดมุมความรู้ หรือคู่มือ หรือสิ่งที่ชมรมฯ เขาจะมาถ่ายทอดกันได้ เช่น แผ่นความรู้ทันตสุขภาพ นำมาติด ภาพพลิก โปสเตอร์ หรือโมเดล จะช่วยในการสาธิต และแสดงความรู้เรื่องทันตสุขภาพได้

การสนับสนุนจากเครือข่ายบริการทันตสุขภาพ

  • มีบริการการตรวจสุขภาพช่องปาก โดยทันตบุคลากร
  • มีบริการส่งเสริมสุขภาพป้องกันโรค
  • ในชมรมผู้สูงอายุ ที่มีการจัดกิจกรรม ควรมีเจ้าหน้าที่จาก รพ.สต. หรือ ทันตบุคลากร เข้าไปสนับสนุนการจัดกิจกรรมในชมรมฯ ด้วย

การสนับสนุนจากภาคีภายในชุมชน

  • ปีนี้ ชัยนาทจัดอบรม อสม. เชี่ยวชาญด้านทันตฯ จึงจะขอความร่วมมือจาก อสม. เชี่ยวชาญทันตฯ เข้ามามีส่วนร่วมในเรื่องของดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ
  • ในชมรมผู้สูงอายุจะมี อผส. และมีการอบรมให้ความรู้ อผส. ด้านทันตฯ สามารถชวนมาเป็นเครือข่ายได้
  • ส่วนจังหวัด จะมีสภาผู้สูงอายุ ที่สามารถชวนมาเป็นเครือข่าย ร่วมทำกิจกรรมทันตฯ ได้ด้วย

ถ้าเราทำทั้ง 5 ประเด็น ก็คาดว่า

  • สมาชิกชมรมผู้สูงอายุจะมีสุขภาพช่องปากที่ดีขึ้น
  • ชมรมฯ จะเข้มแข็งมากขึ้น
  • คนก็อยากมาเข้าร่วมกิจกรรมมากขึ้น

สิ่งที่ต้องการการสนับสนุน

  • ถ้าเป็น รพช. รพ.สต. ให้มีการสัญจรลงไปในชุมชน
  • สสจ. สนับสนุนในเชิงยุทธศาสตร์ หรืองบประมาณ ในการที่จะไปต่อรองงบฯ หรือของบฯ ให้ได้มากขึ้น อาจเป็นยุทธศาสตร์ของจังหวัด
  • ศูนย์อนามัย และกรมฯ ขอรับการสนับสนุนวิชาการ ชุดสื่อต่างๆ และมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดกิจกรรม ระกับเขต
  • สำนักทันตฯ อยากให้ช่วยเหลือประชาสัมพันธ์ Air War

รวมเรื่อง 1 อำเภอ 1 ชมรมผู้สูงอายุส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ที่เขต 2