แนวคิดเกี่ยวกับการคิดของ เดอ โบโน (De Bono) กับการคิดแบบหมวก 6 ใบ (Six Thinking Hats) “ เป็นการตั้งเงื่อนไขความคิดตามการเลือกใช้หมวกแต่ละใบในต่างสถานการณ์”
เดอโบโน (De Bono) กล่าวว่า “การคิด” เป็นขุมทรัพย์ที่มีค่าที่สุดของมนุษย์ อุปสรรคที่สำคัญของการคิด คือ ความสับสน ซึ่งมักเกิดจากการกระทำหลายๆ อย่างในเวลาเดียวกัน
ความสำคัญของการใช้หมวกความคิด
“ ต้องการให้บุคคลได้ใช้ความคิดที่แตกต่างกันใน 6 ลักษณะ” ซึ่งก็ให้เกิดประโยชน์หลายประการดังนี้
1. การแสดงบทบาทสมมุติ (Role-playing)
2. การสร้างความตั้งใจ (Attention directing)
3. ความสะดวกในการคิด (Convenience of thinking)
4. ความเป็นไปของสารเคมีในสมองที่มีผลต่อการคิด (Possible Basic in brain chemistry)
การใช้สีหมวกในการพัฒนาความคิด มีจุดประสงค์หลัก 2 ข้อ คือ
1. ช่วยให้คิดง่ายขึ้นไม่สับสน
2. ช่วยในการเปลี่ยนความคิดได้ง่ายขึ้น ( ระบบวิธีคิดชัดเจน เข้าใจง่าย )
จุดประสงค์หลักของการใช้สีหมวกในการพัฒนาความคิด
สีของหมวกความคิด 6 ใบ หมวกแห่งความคิด 6 ใบ หรือการคิด 6 ด้าน ประกอบด้วย
- หมวกสีขาว หมายถึง ข้อมูลข่าวสารที่จำเป็นและควรรู้
- หมวกสีแดง หมายถึง ความรู้สึกอารมณ์ สัญชาตญาณ และ ลางสังหรณ์
- หมวกสีดำ หมายถึง การตัดสิน หรือความเห็นโต้แย้ง การตั้งคำถามหรือการตั้งข้อสงสัย
- หมวกสีเหลือง หมายถึง ความสดใสและการมองโลกในแง่ดีเต็มไปด้วยความหวัง - หมวกสีเขียว หมายถึง ความคิดสร้างสรรค์ รวมถึงความเป็นไปได้ต่างๆ ทางเลือก และความคิดใหม่ๆ - หมวกสีฟ้า หมายถึง การจัดระบบความคิด การสามารถควบคุมความคิดทั้งหมดหรือมองเห็นภาพรวมของการคิด
วิธีใช้หมวกแห่งความคิด
1. ใช้หมวกทีละ 1 ใบ สำหรับการคิดแต่ละครั้ง
2. เลือกใช้หมวกที่เหมาะสมกับลักษณะงานได้ 2 วิธีคือ
2.1 ใช้หมวกลักษณะเดียว
2.2 ใช้หมวกลักษณะเป็นชุด
3. นักเรียนแต่ละคนมีความสามารถใช้ความคิดได้กับหมวกทุกสี
4. ควรมีการทบทวนความหมายของสีหมวกบ่อยๆ
5. กิจกรรมการฝึกควรให้มีความสนุกสนานและมีชีวิตชีวา
6. การฝึกให้มองทั้งด้านบวกและด้านลบ จะช่วยนักเรียนมีทักษะการประเมิน
บทบาทของผู้สอนและผู้เรียนที่ส่งเสริมเทคนิคการคิดแบบหมวก 6 ใบ
บทบาทผู้เรียน
1. มีส่วนร่วมในกิจกรรมการคิดอย่างกระตือรือร้น
2. แสดงบทบาท ความคิดได้ตรงกับหมวกสีต่างๆ เช่น สีเขียว แสดงความคิดเชิงสร้างสรรค์ แปลกใหม่เป็นประโยชน์
3. รับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น
4. เข้าใจในบทบาทสมมุติที่ตนสวมอยู่
5. กล้าแสดงออก และแสดงออกทางความคิดอย่างสมบทบาท
บทบาทผู้สอน
1. ผู้สอนเลือกประเด็นที่น่าสนใจเหมาะสมกับวัยของผู้เรียน สอดคล้องสัมพันธ์เชื่อมโยงกับชีวิตจริง มีคุณค่า คุณประโยชน์ต่อผู้เรียน
2. การใช้คำถามเพื่อกระตุ้นความคิดของผู้เรียน คำถามที่มีความชัดเจน
3. การลำดับการเลือกใช้สีหมวกทั้ง 6 ใบ ช่วยส่งเสริมการคิดในลักษณะที่แตกต่าง ครูผู้สอนควรมีเป้าหมายที่ชัดเจนในการเลือกใช้สีหมวก ในการฝึกผู้เรียนได้คิดในแต่ละครั้ง
4. เปิดโอกาสรับฟังความคิดเห็น ที่มีคุณค่าของผู้เรียน
5. การสร้างบรรยากาศที่เอื้ออำนวยต่อการแสดงความคิด
6. ความเป็นกัลยาณมิตรของผู้สอน
