ความจริงว่า ไม่จำเป็นต้องมีเพียงหนึ่งเดียว ความจริงไม่ใช่สิ่งที่บริสุทธิ์ผุดผ่องดังที่เราเคยคิดกัน หากแต่ถูกสรรค์สร้างขึ้นมาด้วยยุทธวิธีนานัปการภายใต้เงื้อมมือของมนุษย์ ฉะนั้นเราต้องไตร่ตรองหาความจริงด้วยปัญญา

ราโชมอน : Rashomon  จริงหรือเท็จ เท็จหรือจริง

        วันอาทิตย์ที่ผ่านมา  ดิฉันและสามี  ได้มีโอกาสดีในการเดินทางไปร่วมบุญถวายผ้าป่าสร้างสถานที่พักให้เด็กหญิงในศูนย์อพยพกู่จ่อ  ถวายผ้าห่มพระธาตุแสนไห  ในเขตอำเภอเวียงแหง  จังหวัดเชียงใหม่  โดยร่วมกับคณะสายบุญของพระอาจารย์ ดร.ปลัดเสน่ห์   ธมมวโร   มีคณะผู้ร่วมบุญทั้งหมด  5  คันรถตู้   ทำให้ได้พบเจอและรู้จักผู้ที่มีจิตแสวงบุญหลายคน   ในจำนวนนี้มี พตท.พิภพ  สารวัตรปราบปรามผู้สนใจทางธรรม  ร่วมเดินทางไปด้วย  ระหว่างทางไปกลับ  ได้มีโอกาสพูดคุยกันในประเด็นต่าง ๆ โดยมีเพื่อนร่วมสนทนา 5 คนคือ  ดิฉัน สามีดิฉัน  น้องมดภรรยาอาจารย์ไพศาล อาจารย์ไพศาล และ สารวัตรพิภพ    มีตอนหนึ่งเราพูดคุยถึงลักษณะงานในอาชีพครูกับตำรวจ    ซึ่งสารวัตรพิภพบอกว่า  หากเปรียบงานด้านการปราบปรามของตำรวจ  คงไม่อาจเป็นดังสูตร  1 + 1 = 2   เพราะต้องใช้คำตอบหลายด้านมาก   คำพูดของสารวัตรพิภพทำให้ดิฉันนึกถึงหนังสือเรื่อง ราโชมอน   ซึ่งเป็นเรื่องสั้นที่แฝงคำสอนทางศาสนาของญี่ปุ่น  ต่อได้ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์  ซึ่งได้รับการกล่าวคำถึงอย่างมาก  และได้มีการเรียบเรียงเป็นภาษาไทยโดย มรว.คึกฤทธิ์    ปราโมช (ตอนนี้เขานำมาปรับสร้างเป็นหนังชื่ออุโมงค์ผาเมือง)  สำหรับเรื่องย่อมีอยู่ว่า  

        ในวันที่พายุฝนตกอย่างหนัก ได้มีคนสามคนคือ คนตัดฟืน พระ และคนรับใช้ได้เข้าไปหลบฝน ณ ประตูราโชมอน ทั้งสามได้ถกเถียงกันถึงคดีการไต่สวนคดีฆาตกรรมรายหนึ่ง ที่ได้เกิดขึ้นวันก่อนคือ   เหตุการณ์ที่ซามูไรและภรรยาที่กำลังเดินทาง ระหว่างนั้นซามูไรผู้เป็นสามี ถูกฆ่าตาย ต่อมาศาลจับโจรได้ แล้วทำการไต่สวน

     โดยที่โจรบอกว่า "เขาเป็นคนฆ่าซามูไร  เพราะเขาได้ล่อลวงซามูไรและภรรยา  โดยจับซามูไรมัดและขืนใจภรรยา  ทั้งนี้ภรรยาได้สมยอม  หลังจากนั้นเขาจะจากไปแต่ภรรยาซามูไร  ฉุดรั้งเขาไว้พร้อมทั้งพูดจาท้าทายให้เขาต่อสู้กับซามูไร  เขาจึงสู้กับซามูไรและฆ่าซามูไรตาย  " แต่เมียซามูไรกลับให้การต่อศาลว่า "ฉันเป็นคนฆ่าสามีของฉันเอง เพราะสาเหตุที่ตนถูกโจรขมขื่นและสามีแสดงท่าทีเสมือนเหยียดหยาม  เธอจึงฆ่าเขาตายเพราะแค้นใจ"

             ดังนั้นเมื่อมีคนพูดเหมือนกัน 2 คน ศาลจึงคิดว่าทั้ง 2 อาจจะโกหก เลยได้เชิญวิญญาณของซามูไรเข้าร่างคนทรง เพื่อให้การต่อศาลว่า " โจรและภรรยาไม่ได้ฆ่า คนที่มีฝีมืออย่างซามูไร ถ้าจะต้องตายต้องตายเป็นการฆ่าตัวตายเอง ที่เขาฆ่าตัวตายเพราะรู้สึกเจ็บแค้นภรรยา ที่มีใจให้โจร "    แต่ที่น่าประหลาดคือ  ที่ศพซามูไรไม่ได้มีอาวุธมีดที่ซามูไรใช้แทงตนเอง 

            ต่อมามีคนตัดฝืนเล่าว่า  ทั้ง 3 คนนี้ไม่ได้พูดตามความจริงดังที่ตนเห็น   แต่ก็ไม่บอกว่าใครคือคนฆ่าซามูไร   ขณะนั้นเองมีเสียงเด็กร้อง  คนตัดฟืนจึงไปอุ้มแดงที่ถูกห่อผ้ามาทิ้งไว้   คนรับใช้เห็นผ้าห่อแดงสวยดูมีราคา  จึงแย่งไป   คนตัดฟืนจึงด่าว่า  คนรับใช้เป็นคนไม่ดีเห็นแก่ตน แย่งของคนอื่นแม้กระทั่งเด็กเล็ก   ทำให้คนรับใช้โมโห  ด่าว่า  คนตัดฟืนว่า เสแสร้งทำเป็นคนดี  ทั้งที่รู้ดีว่า   ดาบซามูไร  อยู่ที่ไหน คงนำไปขายได้เงินจำนวนมาก 

       พระหนุ่มรู้สึกเสียใจและผิดหวังต่อพฤติกรรมของคนในสังคมที่เห็นแก่ตัวปกป้องตนเอง  คนตัดฟืนจึงบอกว่า  เขายากจน มีลูกเล็กหลายคน  จึงเอาดาบไปขายได้เงินมาเลี้ยงลูกและขอโทษต่อพระพร้อมขอรับเด็กไปเลี้ยง

          เรื่องนี้ไม่มีคำเฉลยว่า ใครเป็นคนฆ่าซามูไร  ต้องคิดเองว่าใครฆ่าซามูไร  และมองย้อนสาเหตุที่แต่ละคนพูดโกหก   และไตร่ตรองว่า  จะเชื่อโจร เมียซามูไร เชื่อซามูไร หรือเชื่อคนตัดฝืน

            เนื้อหาราโชมอน   เสมือนปรากฎการณ์สังคมในปัจจุบันที่มีสภาพจริงคือเท็จ เท็จคือจริง ผู้คนต่างคนต่างเล่าในสิ่งที่ตนอยากจะเล่า ต่างคนต่างเล่าในสิ่งที่อยากจะให้คนอื่นเชื่อ ต่างคนเล่าในสิ่งที่ตนเองอยากจะเชื่อ จริงคือเท็จ เท็จคือจริง   ดังนั้นเราหากเราไม่พิจารณาอย่างรอบครอบเราก็จะตกอยู่ในวังวนของ ราโชมอน   ดังคำพูดของคนตัดฟืนที่ว่า “ คนนะเขาเห็นในสิ่งที่เขาอยากเห็นและฟังในสิ่งที่อยากได้ยิน”

            เรื่องราโชมอนนี้ยังสะท้อนมุมมองต่อ ความจริงว่า  ไม่จำเป็นต้องมีเพียงหนึ่งเดียว ความจริงไม่ใช่สิ่งที่บริสุทธิ์ผุดผ่องดังที่เราเคยคิดกัน หากแต่ถูกสรรค์สร้างขึ้นมาด้วยยุทธวิธีนานัปการภายใต้เงื้อมมือของมนุษย์

          ราโชมอน  จึงเป็นการชี้ชวนให้ทุกคนตระหนักและไตร่ตรองเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นรอบๆตัว อย่างแยบยล โดยอาศัยปัญญาเป็นเครื่องนำทาง  เพราะในเรื่องเดียวกันที่ได้รับการบอกเล่าที่แตกต่างกัน  ต่างบอกเล่าเรื่องราวคนละด้าน คนละมุม ตามแต่จุดประสงค์ของตน     เพราะคนเราเมื่อพูดถึงตนเองย่อมมีอัตตาที่จะต้องคุ้มครองเชิดชู   จึงพูดถึงพฤติการณ์ของตัวเองด้วยความซื่อตรงไม่เป็น   แต่มักต้องเติมความรู้สึกเข้าข้างตัวเอง  ให้ตัวเองพิเศษกว่าความเป็นจริงอยู่เสมอและด้วยธรรมชาติวิสัยเช่นนี้ของมนุษย์  จึงทำให้หัวใจมนุษย์มันยากที่จะเข้าใจ

           ดังนั้น  สภาพวิถีในสังคมปัจจุบัน  ปรากฎการณ์ราโชมอนเกิดขึ้นแทบในทุกแห่งหน   หากเราปรารถนาจะหลุดพ้นจากวังวนราโชมอน  เราควรต้องนำหลักพุทธธรรม  มาเป็นหลักยึดในการดำเนินชีวิต  เฉพาะหลักกาลามสูตร  ที่พระพุทธเจ้าตัดสอนให้แก่ชาวกาลามะ ที่อาศัยอยู่ในเกสปุตตนิคม แคว้นโกศล เนื่องจากในสมัยนั้นมีผู้อวดอ้างตนในคุณวิเศษกันมาก เชิดชูแต่ลัทธิของตัว พูดจากระทบกระเทียบดูหมิ่นลัทธิอื่น พร้อมทั้งชักจูงมิให้เชื่อลัทธิอื่น  และชาวกาลามะได้ทูลถามด้วยความสงสัยว่าใครพูดจริง ใครพูดเท็จ?