เลือกซื้อก๊าซหุงต้มอย่างไรให้ประหยัดและปลอดภัย
ในอดีตเราใช้ถ่านไม้หรือขี้ไต้เป็นเชื้อเพลิงในการหุงหาอาหาร แม้เป็นการประหยัดแต่ก็ใช้เวลานานและยุ่งยาก แต่ในปัจจุบันเมื่อสามารถผลิตก๊าซหุงต้มจากการ กลั่นน้ำมันเชื้อเพลิงและการแยกก๊าซธรรมชาติได้ ช่วยให้เกิดความสะดวกสบายและประหยัดเวลาขึ้นจากเดิมมาก ก๊าซหุงต้มจึงกลายเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกครัวเรือน โดยเฉพาะในแหล่งที่มีความเจริญ
ก๊าซหุงต้มคืออะไร
เมื่อก๊าซหุงต้มมีความสำคัญเป็นอย่างมากสำหรับการดำรงชีวิตประจำวันในยุคปัจจุบัน ผู้บริโภคจึงควรมีความรู้เกี่ยวกับเชื้อเพลิงชนิดนี้พอสมควร เพื่อให้การใช้ก๊าซ หุงต้มเกิดประสิทธิภาพสูงสุดทั้งในด้านค่าใช้จ่ายที่เสียไป และความปลอดภัยในการใช้
ก๊าซหุงต้มมีชื่อเป็นทางการว่า ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (Liquefide Petroleum Gas -LPG) ประกอบด้วยก๊าซโปรเพน (Propane) + ก๊าซบิวเทน (Butane) หรืออย่างใดอย่างหนึ่ง เมื่ออยู่ในภาชนะบรรจุก๊าซภายใต้ความดันจะมีสภาพเป็นของเหลวเบากว่าน้ำ เมื่อรั่วออกสู่ภายนอกจะเปลี่ยนสภาพเป็นไอก๊าซได้ประมาณ 250 เท่า ซึ่งหนักกว่าอากาศและลอยต่ำ ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น แต่ที่เรารับรู้กลิ่นได้นั้นเกิดจากการเติมกลิ่น เพื่อให้รู้ว่ามีการรั่วซึมเนื่องจากก๊าซมีความหนืดน้อย จึงรั่วซึมได้ง่าย ก๊าซนี้ไม่มีคุณสมบัติในการหล่อลื่น อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องจึงต้องออกแบบให้เหมาะสมและทนต่อการสึกหรอ และเป็นก๊าซที่ไม่มีพิษต่อร่างกายแต่ถ้าสูดดมมากๆ จะทำให้มึนงงและอาจหมดสติได้ ดังนั้นการใช้ก๊าซหุงต้มจึงต้องใช้อย่างระมัดระวัง เพื่อป้องกันมิให้เกิดอันตราย

การเลือกใช้ก๊าซหุงต้มและอุปกรณ์ให้ปลอดภัย
1. ถังก๊าซ นับเป็นอุปกรณ์สำคัญที่ผู้บริโภคจะต้องให้ความสนใจ ควรเลือกใช้ถังก๊าซที่มีคุณสมบัติได้มาตรฐาน โดยพิจารณาจาก
1.1) มีตราประทับเครื่องหมายของผู้ค้าก๊าซ บริเวณหูถังอย่างถาวร และชัดเจน เช่น PROPERTY OF……….
1.2) ต้องมีการประทับตราเครื่องหมายรับรองคุณภาพมาตรฐานถังก๊าซของ สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ประทับที่บริเวณ หูถังอย่างถาวรและชัดเจน
1.3) ต้องมีการประทับเดือน ปี ที่ทำการทดสอบถังก๊าซครั้งสุดท้ายไว้ที่ บริเวณหูถังอย่างถาวรและชัดเจน
1.4) ต้องเป็นถังก๊าซที่ไม่บุบ ไม่บวม ไม่มีรอยขีดข่วนเป็นรอยสึก และไม่ เป็นสนิม หรือผุกร่อน
1.5) สำนักชั่งตวงวัด กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ ออกกฎหมายให้ ผู้ค้าต้องแสดงปริมาณสุทธิในระบบเมตริก โดยใช้ตัวเลขไทยหรืออารบิคและอักษรไทยให้ชัดเจน ขนาดไม่ต่ำกว่า 2 มิลลิเมตร และต้องมีซีลผนึกวาล์วหัวถังแสดงเครื่องหมาย ทค. และหมายเลขทะเบียนของโรงงานบรรจุด้วย ผู้บริโภคจึงควรเลือกซื้อถังก๊าซที่มีคุณสมบัติดังกล่าว เพื่อความปลอดภัยในการใช้และน้ำหนักที่ครบถ้วน
2. สำหรับผู้บริโภคที่ซื้อถังก๊าซใหม่ควรขอใบเสร็จรับเงินจากร้านค้า เพื่อใช้เป็นหลักฐานในการขอเงินค่าประกันถังคืนเมื่อต้องการคืนถัง โดยสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) ได้ออกกฎหมายกำหนดให้ธุรกิจขายก๊าซหุงต้มที่เรียกเงินประกันถังก๊าซหุงต้มเป็นธุรกิจที่ควบคุมรายการในหลักฐานการรับเงิน ร้านค้าจะต้องจัดให้มี หลักฐานการรับเงินมอบให้ผู้บริโภคทันทีที่รับเงินประกันถัง ในใบเสร็จต้องมีข้อความภาษาไทยซึ่งระบุชื่อ ที่อยู่ ของร้านค้า วัน เดือน ปี ที่รับเงิน จำนวนเงินประกัน และมีข้อความที่แสดงว่าผู้บริโภคมีสิทธิได้รับเงินคืนเมื่อนำถังก๊าซมาคืนให้แก่ร้านค้า โดยไม่หักเงินค่าเสื่อมของถังหรือค่าใช้จ่ายอื่นใด นอกจากจะพิสูจน์ได้ว่าผู้บริโภคทำถังชำรุด ผู้บริโภคจึงไม่ควรลืมที่จะขอใบเสร็จค่าประกันถังจากร้านค้า
3. สำหรับอุปกรณ์อื่น ๆ ที่ใช้กับก๊าซหุงต้ม เช่น เครื่องปรับความดันก๊าซ ควรเลือกใช้เครื่องที่มีคุณภาพสูงได้มาตรฐาน เช่น ได้รับการรับรองคุณภาพมาตรฐานสากล และมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ต้องเป็นอุปกรณ์ชนิดที่ใช้กับก๊าซหุงต้มโดยเฉพาะเครื่องปรับความดันที่ใช้ตามปกติควรเปลี่ยนใหม่ทุก ๆ 5 ปี ส่วนสายก๊าซจะต้องเป็นชนิดที่ใช้กับก๊าซหุงต้มโดยเฉพาะเป็นชนิดหนาไม่หักงอง่าย และควรเปลี่ยนใหม่ทุก 3 ปี เหล็กรัดต้องเป็นโลหะที่แข็งแรงไม่เป็นสนิมง่าย เป็นต้น
การให้ความคุ้มครองผู้บริโภคของกรมการค้าภายใน
เนื่องจากก๊าซหุงต้มเป็นสินค้าที่มีความจำเป็นต่อการครองชีพของประชาชน ส่วนใหญ่ ระบบการจำหน่ายมีโอกาสที่ผู้ค้าจะฉวยโอกาสเอาเปรียบผู้บริโภคได้ กรมการค้าภายใน โดยคณะกรรมการกลางว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ อาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542 ได้ออกประกาศกำหนดให้ก๊าซหุงต้มเป็นสินค้าควบคุม และกำหนดมาตรการให้ร้านค้าปฏิบัติ ผู้บริโภคสามารถรักษาสิทธิประโยชน์ของตนเองที่จะไม่ถูกร้านค้าเอารัดเอาเปรียบ โดยซื้อก๊าซหุงต้มจากร้านค้าที่ปฏิบัติตามกฎหมาย ดังนี้
1) ร้านค้าต้องแสดงราคาจำหน่ายปลีกต่อหน่วย
2) หากมีการเรียกเก็บภาษีมูลค่าเพิ่ม ค่าบริการขนส่งถึงสถานที่ของผู้ซื้อ หรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ร้านค้าต้องแสดงให้ชัดเจนและครบถ้วนควบคู่กับการแสดงราคาก๊าซหุงต้ม
3) ข้อความที่แสดงต้องเป็นภาษาไทย แต่จะมีภาษาอื่นด้วยก็ได้
4) การแสดงราคาต้องเป็นตัวเลขไทยหรืออารบิค ขนาดสูงไม่ต่ำกว่า 7 เซ็นติเมตร
5) แสดงไว้หน้าสถานที่จำหน่าย ซึ่งสามารถมองเห็นได้จากภายนอก
6) หากผู้ซื้อสั่งซื้อทางโทรศัพท์ ร้านค้าต้องแจ้งราคาจำหน่ายที่ได้แสดงไว้ รวมทั้งค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ให้ผู้ซื้อทราบก่อนทุกครั้ง
การออกกฎหมายกำหนดให้ร้านค้าต้องแสดงราคาจำหน่ายปลีก เป็นการช่วยให้ผู้บริโภคสามารถทราบราคา และนำมาเปรียบเทียบกับร้านที่อยู่ใกล้เคียงได้ก่อนตัดสินใจซื้อ
นอกจากนี้เพื่อให้การดำเนินนโยบายในด้านการคุ้มครองผู้บริโภคเกิดประสิทธิภาพ กรมการค้าภายใน ได้จัดส่งเจ้าหน้าที่ออกตรวจสอบภาวะราคาก๊าซหุงต้มเป็นประจำและต่อเนื่อง และหากผู้บริโภคพบว่าร้านค้ารายใดไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย หรือผู้บริโภคไม่ได้รับความเป็นธรรมในการซื้อก๊าซหุงต้มจากร้านค้า สามารถร้องเรียนได้ที่ ศูนย์รับเรื่องร้องเรียนราคาสินค้า กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ โทรสายด่วน 1569 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง หรือที่หมายเลขโทรศัพท์ 0-2547-5357, 0-2507-5512 โทรสาร 0-2547-5356 หรือ ส่งจดหมายที่ตู้ปณ. 156 ปณจ.นนทบุรี 11000 E-mail : [email protected] หรือ Website : http : //www.dit.go.th หรือ Website : http : //www.Consright.com ในส่วนภูมิภาคแจ้งได้ที่ สำนักงานการค้าภายในจังหวัด และสำนักงานพาณิชย์จังหวัดทั่วประเทศ
ประเภทของก๊าซหุงต้ม
- ก๊าซมีเธน ก๊าซชนิดนี้มีคุณสมบัติไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และให้เปลวไฟที่มีความร้อนสูง
- ก๊าซอีเธน พบปนอยู่ในก๊าซธรรมชาติ
- ก๊าซโพรเพน ได้จากการกลั่นลำดับส่วน ของน้ำมันปิโตรเลียม และมีอยู่ในก๊าซธรรมชาติ
- ก๊าซบิวเทน ได้จากการกลั่นลำดับส่วน ของน้ำมันปิโตรเลียมเช่นกัน
ก๊าซปิโตรเลียมที่นำมาบรรจุถึง ใช้ตามครัวเรือนในประเทศไทย เป็นก๊าซผสมของโพรเพน และบิวเทนในอัตราส่วน 70 ต่อ 30 ส่วนตามลำดับ ตามปกติไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และไม่มีรส หนักกว่าอากาศ 1.5 - 2.0 เท่า เพื่อความปลอดภัยแก่ผู้ใช้ บริษัทผู้ผลิตจะเติมกลิ่นลงไป โดยใช้สารเอธิลเมอร์แคนแทน 2%
ส่วนประกอบของอุปกรณ์หุงต้มที่ใช้ก๊าซ
- ถังก๊าซ ทำด้วยเหล็กเหนียวพิเศษ ที่ทนทานต่อแรงอัดสูงอย่างน้อย 480 ปอนด์/ตารางนิ้ว ไ ทนต่อแรงอัดได้ถึง 1300 ปอนด์/ตารางนิ้ว ส่วนใหญ่จะระเบิดที่ 1600 ปอนด์/ตารางนิ้ว แต่ในการบรรจุก๊าซในถังจริง ๆ แล้ว ใช้ความดันเพียง50 ปอนด์/ตารางนิ้วเท่านั้น
ถังขนาดเล็กบรรจุก๊าซได้ 25 ก.ก. ถังขนาดใหญ่บรรจุก๊าซได้ 50 ก.ก. - ลิ้นนิรภัย เพื่อป้องกันไม่ให้ก๊าซรั่วไหล หรือถ้าก๊าซภายในถังขยายตัวมาก ทำให้มีความดันสูงขึ้น จึงติดตั้งลิ้นนิรภัยไว้ในหัวถัง ซึ่งสามารถปิดเปิดได้เอง โดยอัตโนมัติ ถ้าความดันของก๊าซในถังสูงถึง 375 ปอนด์/ตารางนิ้ว ลิ้นนิรภัยจะเปิดออกเอง ทำให้ความดันภายในถัง ลดลงอยู่ในระดับที่ปลอดภัย
- เครื่องปรับความดันก๊าซ แม้ว่าความดันในถังก๊าซจะสูงถึง 50 ปอนด์/ตารางนิ้ว แต่สำหรับในครัวเรือนนั้น จะใช้ความดันก๊าซที่ท่อตรงหัวเตาก๊าซ เพียง 0.4 ปอนด์/ตารางนิ้ว จึงจำเป็นต้องใช้เครื่องปรับความดันก๊าซ เพื่อให้ลดน้อยลง มาตามที่กำหนดไว้ นอกจากนี้ เครื่องปรับความดัน ยังช่วยปรับความดันภายในถังก๊าซ ที่ออกมาที่ปลายท่อ มีความดันคงที่อยู่เสมอด้วย ไม่ว่าความดันภายในถังก๊าซ จะลดลงไปเท่าไดก็ตาม อันเนื่องมาจากก๊าซถูกใช้หมดไปเรื่อย ๆ
- สายนำก๊าซ เป็นอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อ ระหว่างเครื่องปรับความดันก๊าซที่หัวถัง กับเตาก๊าซ สายนำก๊าซไม่ควรใช้สายยางธรรมชาติ หรือสายพลาสติกธรรมดาเป็นอันขาด แต่ควรใช้สาย พีวีซี เท่านั้น และไม่ควรยาวเกิน 2 เมตร
- เตาก๊าซ มีหลายชนิด ชนิดจุดด้วยไม้ขีดไฟ ชนิดจุดด้วยไฟฟ้า หรือชนิดจุดด้วยแมกนิโต เป็นต้น
ความปลอดภัยเกี่ยวกับถังก๊าซ
- ถังก๊าซควรตั้งอยู่ในร่มแดดส่องไม่ถึง และให้ห่างจากเตาก๊าซอย่างน้อย 1 เมตร แต่ไม่เกิน 2 เมตร ถ้าสามารถตั้งถึงก๊าซให้อยู่นอกครัวได้ จะช่วยให้ปลอดภัยมากขึ้น ไม่ควรเก็บถังก๊าซในที่มีความร้อนสูง และวัสดุที่เกิดประกายไฟหรือติดไฟง่าย
- ถังก๊าซขนาดเล็ก 25 ก.ก. จะล้มยาก แต่ถังก๊าซขนาดใหญ่ 50 ก.ก. จะสูง ล้มง่าย ควรใช้โซ่รัดถังก๊าซติดกับผนัง เพราะถ้าถังล้ม สายนำก๊าซหลุดจากตัวถังหรือเตา ในขณะที่กำลังใช้ก๊าซอยู่ ก๊าซในถังจะพุ่งออกมา ทำให้ไฟลุกลามขึ้นโดยทั่วไป
ถ้าถังก๊าซและลิ้นนิรภัยฟาด หรือกระแทกกับแง่วัตถุจนหัก ก๊าซจะพุ่งออกมาอย่างรุนแรง จะสามารถติดไฟได้ ในระยะห่าง 5-10 เมตร และอาจเกิดระเบิดอย่างรุนแรง - ควรตั้งเตาก๊าซให้สูงกว่า หรืออย่างน้อยอยู่ในระดับเดียวกับหัวก๊าซ เพื่อป้องกันไม่ให้ความร้อนจากเตา ทำลายสายส่งก๊าซ
- ตั้งถังก๊าซให้ตรง อย่าให้อยู่ในลักษณะนอนหรือเอน
- ตั้งถังก๊าซอยู่ในที่อากาศถ่ายเทเข้าออกได้สะดวก อย่าเก็บถังก๊าซไว้ในห้องปรับอากาศ หรือห้องที่ปิดประตูหน้าต่างทึบ
- ตั้งถังก๊าซบนพื้นแห้งเรียบ อย่าตั้งบนพื้นขรุขระ หรือเอียงไม่สม่ำเสมอ
- การเคลื่อนย้ายถังก๊าซ อย่าให้วิธีกลิ้งถังไปบนพื้น แต่ควรใช้รถเข็น หรือหมุนถังไปบนขาถังก๊าซ
- ถ้าถังก๊าซรั่ว จะเห็นคราบเกร็ดน้ำแข็งสีขาวเย็นจับที่บริเวณนั้น ถ้าไม่แน่ใจอย่าจุดไม้ขีดไฟส่องดูเป็นอันขาด ควรใช้น้ำสบู่ทารอบ ๆ บริเวณที่สงสัย หากรั่วจริงจะปรากฏฟองสบู่โป่งออกมา
- ถ้าถังก๊าซรั่ว ต้องรีบเคลื่อนย้ายไปในที่ปลอดภัย เช่น ในสนามกลางแจ้ง ให้ห่างจากบ้านเรือนประมาณอย่างน้อย 18 เมตร
- อย่าโยนหรือปล่อยถังก๊าซกระแทกกับพื้น
- อย่าตั้งถังก๊าซไว้ในที่ที่มีน้ำยาเคมี หรือไอน้ำที่สามารถกัดกร่อนโลหะได้
ความปลอดภัยเกี่ยวกับสายนำก๊าซ
- ใช้สายนำก๊าซ พีวีซี เท่านั้น อย่าใช้สายยาง หรือสายพลาสติกธรรมดา
- สายนำก๊าซ ไม่ควรยาวเกิน 2 เมตร หากยาวเกินไป อาจถูกสะดุดจนถังล้ม
- ไม่ควรติดตั้งสายนำก๊าซอ้อมเตา เพราะอาจได้รับความร้อน และละลายได้ และอย่าเดินสายใกล้ประตู หน้าต่าง
- หมั่นตรวจสายนำก๊าซว่า มีรอยหัก งอ ปริ ขาดหรือไม่ หากปรากฏเช่นนั้น ควรรีบเปลี่ยนเสีย อนึ่ง สายนำก๊าซ พีวีซี เมื่อใช้ไปนาน อาจเสื่อมสภาพจนรู้สึกแข็ง ซึ่งแสดงว่าหมดสภาพแล้ว ควรรีบเปลี่ยนใหม่เช่นกัน โดยทั่วไป ควรเปลี่ยนสายนำก๊าซใหม่ทุก 3 ปี
ความปลอดภัยเกี่ยวกับเตาก๊าซ
- ควรตั้งเตาก๊าซบนพื้นเรียบ ราบ แห้ง และแข็งแรง
- อย่าตั้งเตาไฟบริเวณที่มีลมพัดแรง เปลวไฟจะดับ
- ตั้งแต่ก๊าซให้ชิดฝาผนัง เพื่อป้องกันมิให้ผู้ใช้เอื้อมมือดับ
- ตั้งเตาก๊าซในที่ที่มีแสงสว่างเพียงพอ และมีอากาศถ่ายเทสะดวก
ข้อควรปฏิบัติเกี่ยวกับการใช้เตาก๊าซ
- ถ้าเป็นเตาก๊าซชนิดจุดด้วยไม่ขีดไฟ ให้จุดไม้ขีดไฟแล้วจ่อที่หัวเตา ห่างประมาณครึ่งนิ้วก่อน จึงจะเปิดปุ่มปิดเปิดก๊าซ การเปิดก๊าซรอไว้ก่อน โดยทิ้งช่วงนานเกินไปกว่าจะจุดไม้ขีดไฟ ก๊าซจะออกมามาก เปลวไฟอาจลวก หรือไหม้ร่างกายได้
- อย่าใช้ไฟแช็คจุดเตาก๊าซ อาจเกิดอันตรายได้
- อย่าจุดไม้ขีดไฟ ส่องหาของที่ตกในครัว หรือส่องหารอยรั่วของก๊าซเป็นอันขาด
- เมื่อเข้าครัวได้กลิ่นก๊าซ อย่าจุดไม้ขีดไฟ หรือเปิดสวิทซ์ไฟฟ้า หรือเสียบหรือถอดปลั๊กไฟฟ้าภายในครัวเป็นอันขาด แต่ควรรีบเปิดหน้าต่าง ประตูทุกบาน และรีบออกจากห้อง ให้ลมไล่ระบายก๊าซออกนอกห้องให้หมด จึงค่อยตรวจดูรอยรั่วด้วยการใช้น้ำสบู่
- ก่อนจุดเตาก๊าซ ควรให้อากาศในห้องถ่ายเทเสียก่อน เช่น เปิดประตู หน้าต่าง เพื่อไล่ก๊าซ ที่อาจตกค้างอยู่ หรือรั่วออกให้หมด
- ขณะใช้เตาก๊าซ ต้องคอยดูว่า ไฟที่หัวเตายังติดอยู่หรือไม่ เพราะอาจมีลมกรรโชกมา หรือน้ำในภาชนะเดือดล้นทำให้ไฟดับ ในกรณีเช่นนี้ไม่ควรติดไฟไหม่ทันที แต่ควรไล่อากาศออกเสียก่อน
- เมื่อเลิกใช้ก๊าซทุกครั้ง ให้ปิดปุ่มก๊าซที่เตา และที่เครื่องปรับความดัน ตรงถังก๊าซให้เรียบร้อยทุกครั้ง
- ควรติดตั้งพัดลมระบายอากาศไว้ในครัว โดยติดไว้ข้างล่างใกล้พื้น เพื่อดูดก๊าซที่อาจรั่วออกไปข้างนอก
- ครัวใช้เตาก๊าซ ควรติดสวิทซ์ไฟฟ้าไว้นอกครัว การปิดสวิทซ์ไฟฟ้า จะมีประกายไฟฟ้า ที่ทำให้ก๊าซติดไฟได้
- ผู้ประกอบอาหาร ควรแต่งกายด้วยเครื่องแต่งกาย ที่ไม่กักเก็บก๊าซไว้ในเสื้อผ้า โดยเฉพาะกางเกง เสื้อผ้าหนา ๆ อาจจะติดไฟได้
- อย่าถ่ายก๊าซจากถังหนึ่ง ไปยังอีกถังหนึ่งอันขาด อาจจะระเบิดได้ง่าย
- อย่าวางสิ่งของใด ๆ ที่ติดไฟบนเตาก๊าซ
- ควรมีช่องระบายอากาศ หรือติดเครื่องดูดอากาศ ในห้องน้ำที่ใช้เครื่องทำความร้อนด้วยก๊าซ
- หมั่นตรวจสอบดูสภาพของอุปกรณ์ก๊าซทุกส่วน ที่ถังเตา หัวปรับความดันก๊าซ ถังก๊าซ ลิ้นปิดเปิดก๊าซ และสายนำก๊าซจากถังไปยังหัวเตา ว่าชำรุดหรือไม่ และอยู่ในสภาพที่ปลอดภัยเพียงใด ถ้าไม่แน่ใจตามช่างผู้ชำนาญมาตรวจสอบ
- ถ้าเกิดไฟลุกไหม้ที่ถังก๊าซ หรือสายนำก๊าซ ให้ใช้น้ำสาดที่เปลวไฟแรง ๆ อย่าให้ผ้าคลุมถัง หรือเอาผ้าปัด หรือเอาทรายสาด จะไม่ได้ผล
อ้างอิง