Health system management
ผศ. นพ.สมเดช พินิจสุนทร 17 ธค. 2553
Refer & EMS
การที่สุขภาพไม่ดี อาจทำให้ดีขึ้นกว่าเดิมได้ด้วยบริการส่งต่อ โรคบางโรค ถ้าให้การดูแลทัน ก็ปลอดภัย ไม่พิการ ระบบส่งต่อ Refer และ EMS : Emergency Medical Service ซึ่งก็เป็นไปในแนวทางเดียวกัน เพียงมีความแตกต่างในบางประการ ดังรายละเอียดต่อไปนี้
วัตถุประสงค์ การ Refer
1. Investigation เพื่อ
Make diagnosis เพื่อใช้เครื่องมือเฉพาะทางวินิจฉัยเพิ่มเติมที่ทันสมัยกว่า เช่น CT, MRI (Magnetic Resonance Image)
Confirm diagnosis เพื่อการวินิจฉัยเพิ่มเติมโดยอาศัยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
Art management ต้องการย้ายที่ตรวจรักษา เป็นเรื่องศาสตร์และศิลป์ เมื่อรพ.พี่ๆดูแล้ว ก็ต้องบอกว่า ...โอ้ยแค่นี้ ที่นั่นก็รักษาได้.... คือต้องมีทั้งศาสตร์และศิลป์ในการดูแลรักษา
2. Proper management เพื่อการจัดการที่เหมาะสม เช่นคนไข้บางรายจำเป็นต้องผ่าที่รพช. แต่ไม่มีวิสัญญีแพทย์ในรพช. จำเป็นต้องส่งเพื่อการได้รับการดมยาที่เหมาะสม
ประเด็น เรื่องพรบ.การชดเชย ค่าตอบแทน เกิดขึ้นเพื่อรักษาผลประโยชน์ผู้ป่วยที่ไม่ได้รับคุณภาพการดูแล เท่าที่ควร
3. Care after cure เช่นรพ.ศูนย์ส่งกลับรพช.ได้แก่ หมอผ่าไปแล้ว ไส้ติ่งแตก เลยส่งต่อ พอผ่าแล้วส่งกลับ, รพช. ส่งต่ออนามัย ,
4. Emergency management : EMS , Airway, Breathing, Cardiac massage, Drug
วิธีการส่งต่อ ขึ้นอยู่กับ
- Criteria
- Tools & equipments ; vehicles, equipments, drug supplies
System
- UC universal coverage/other
- Rotation/ fix persons
- financing
นอกจากนี้ ยังมีระบบ E Refer ที่ได้มีการพัฒนาระบบเพื่อสนับสนุนการส่งต่อให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่ม ที่เป็นผู้ป่วยฉุกเฉิน กล่าวคือ ระบบ E-refer โดยเป็นการเริ่มต้นดำเนินงานในจังหวัดขอนแก่นโดยการส่ง file ภาพ X ray,EKG,ใบส่งต่อ ผล lab มาถึงโรงพยาบาลก่อนที่ผู้ป่วยจะมาถึง เพื่อ early diagnosis ,early detection and prepare for emergency management เช่นในรายที่เป็น ST elevated Myocardial Infarction (STEMI) ต้องประสานงานแพทย์เฉพาะทาง Cardio เพื่อเตรียมการให้ยาฉุกเฉินขณะอยู่บนรถ หรือก่อนออกมาจากโรงพยาบาลชุมชน, trauma ที่ต้องการการผ่าตัดฉุกเฉิน ซึ่งต้องเตรียมประสานเรื่อง เลือด ห้องผ่าตัด ให้พร้อมก่อนผู้ป่วยมาถึง
เนื่องจากปัญหาความไม่รู้ในการปฏิบัติต่อผู้ป่วยในภาวะฉุกเฉิน โรงพยาบาลขอนแก่น ได้มีการพัฒนาระบบ Fast track เพื่อรองรับโรคที่ต้องเร่งด่วนในการรักษา เบื้องต้นที่ได้มีการทำพิธีกรรม และดำเนินการไปแล้ว ในปีที่ผ่านมา มี 3 โรค ได้แก่ Stroke ,STEMI, Trauma เนื่องจาก Stroke ต้องได้รับยา RT-PA ภายใน 4.5 ชั่วโมง นับตั้งแต่ onset ไม่เช่นนั้นอาจทำให้เซลสมองตายและต้องเป็นผู้พิการเป็นภาระทั้งครอบครัวและประเทศชาติ ส่วน STEMI เป็นอาการที่เจ็บแน่นหน้าอกเฉียบพลันจากกล้ามเนื้อหัวใจตาย ต้องรีบให้ยา SK-2 ภายใน 6 ชั่วโมงตั้งแต่เริ่ม onset จึงจะสามารถช่วยชีวิตผู้ป่วยได้ทัน ส่วน Emergency trauma ได้แก่ case ที่เป็น Stab wound ในอวัยวะที่สำคัญ มีการปักคา ซึ่งต้องเร่งให้การช่วยเหลือโดยการผ่าตัด จึงต้องมีการประสานงานทั้งทีม blood bank ,OR,ICU ให้พร้อมก่อนผู้ป่วยเข้ามาถึง
EMS เบอร์โทร.ฉุกเฉิน 1669 อาการบาดเจ็บ จำนวนผู้ป่วย สถานที่สะดวกไปรับ หมายเลขโทรศัพท์ของท่าน ที่แตกต่างจาก refer เนื่องจากเป็นกรณีฉุกเฉินมากกว่า
ประเด็นคือ จะพัฒนาขีดความสามารถผู้ให้บริการอย่างไรทั้งเรื่องรับโทรศัพท์และเรื่อง การออกให้บริการ คุณภาพของยานพาหนะและความพร้อมอุปกรณ์เป็นอย่างไร
การพัฒนาการบริการการแพทย์ฉุกเฉินโดย EMS rally
หลักการ เพื่อพัฒนาทีมผู้ให้บริการการแพทย์ฉุกเฉิน เพื่อให้สามารถปฏิบัติการ ได้อย่างถูกต้อง ทำงานเป็นทีม และใช้เวลาปฏิบัติการได้อย่างรวดเร็วเป็นมาตรฐาน โดยมี ฐานปฏิบัติการทั้งหมด 7 station ดังนี้ Trauma-evisceration bowel, CPR, Ob-Gyn- delivery, Emergency Medicine, try ET tube, splint-slab, fever with seizure เป็นต้น และจะมีการสลับด้วยฐานสันทนาการ 4 ฐาน เพื่อให้คลายความเครียดสลับฐานวิชาการ การบริหารจัดการแบบนี้ จะมีผลให้มีการพัฒนาคุณภาพการบริการการแพทย์ฉุกเฉิน อย่างเป็นระบบ ทั้งแม่ข่ายและลูกข่ายผู้เข้าร่วมแข่งขัน ได้รับการกระตุ้นให้มีพัฒนาความรู้ และทักษะไปพร้อมๆกัน เป็นการพัฒนาคุณภาพระบบสาธารณสุขไปพร้อมๆกัน ซึ่งจากการจัด EMS rally ในครั้งที่ 1 นี้เป็นการพัฒนาทีมระดับจังหวัด ซึ่งเป็นทีมกู้ชีพที่ปฏิบัติการกรณีผู้ป่วยระดับAdvance คือ หนัก ต้องได้รับการดูแลเร่งด่วน
ซึ่งต่อมาในปี 2550ได้มีการพัฒนา EMS rally ระดับ อำเภอ โดยพัฒนาทั้งศักยภาพของทีมรพช.ให้มามีส่วนร่วมในการจัด station ต่างๆ ได้แก่ ฐาน CPR, trauma, Emergency medicine, pediatricts, ob-Gyn ซึ่งผลที่ได้รับคือ เครือข่ายรพช.ในจังหวัด ได้มีการพัฒนาศักยภาพตนเองในการเป็นทั้งพี่เลี้ยงประจำฐานและมีการพัฒนาทีมเพื่อเข้าแข่งขันอีกด้วย ได้รับทั้งความสนุกสนาน สามัคคีและความรู้
ในปี 2552 ได้มีการจัด EMS rally ระดับตำบล โดยให้กู้ชีพ อบต.และกู้ชีพเทศบาลเข้ามามีส่วนร่วมในการแข่งขัน โดยแต่ละรพช.มีส่วนร่วมในการคัดสรร ทีมในอำเภอตนเองเข้าร่วมแข่งขัน และฝึกปรือเพื่อให้สามารถทำงานเป็นทีม อย่างถูกต้องและปฏิบัติการในฐานต่างๆอย่างมีประสิทธิภาพ ขณะเดียวกัน ทีมรพช.ก็มีหน้าที่ในการร่วมรับผิดชอบออกแบบฐานตามโจทย์ที่คณะกรรมการจัด EMS rally นำโดยทีมศูนย์อุบัติเหตุรพศ. ขอนแก่น และ งบประมาณโดยสถาบันการแพทย์ฉุกเฉิน กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งในการพัฒนา EMS rally ในระดับตำบลนี้เป็นการพัฒนาขั้นสำคัญเพราะเป็นพัฒนารากฐานของระบบสาธารณสุข โดยชุมชน ทีมผู้ปฏิบัติมีความภาคภูมิใจในความเป็นตัวแทน มีการแข่งขันกันอันจะส่งผลถึงความรู้ความเข้าใจที่ลึกซึ้ง สามารถปฏิบัติได้โดยทักษะที่มีประสิทธิภาพ และโดยความร่วมมือของทีมรพช.ซึ่งทำให้เกิดความสามัคคีในเครือข่ายยิ่งขึ้น
