ไปชุมพรคราวนี้น้องชายที่ทำงานภาคเกษตรเล่าเรื่องแรงงานพม่าให้ฟัง ว่าทั้งนายจ้างและแรงงานต้องการให้มีการจดทะเบียนและเก็บค่าประกันสุขภาพ ฝ่ายที่อยากให้การขึ้นทะเบียนแรงงานเหล่านี้ยุ่งยากน่าจะเป็นตำรวจ เพราะเวลานี้ตำรวจจะได้รับเงินรายเดือนจากนายจ้างของแรงงานที่ผิดกฎหมาย รวมทั้งได้รับเงินใต้โต๊ะเมื่อจับคนพม่าได้จำนวนมาก
การเคลื่อนย้ายแรงงานพม่าเป็นขบวนการผลประโยชน์ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นของคนมีสี แรงงานที่มีงานทำอยู่แล้วมักจะถูกเป่าหูว่าทำที่โน่นที่นี่ดีกว่า ได้ค่าแรงมากกว่าหรือสภาพงานดีกว่า การเปลี่ยนงานจึงบ่อยมาก
การเดินทางข้ามเขตจังหวัดของแรงงานต่างด้าวเป็นการผิดกฎหมาย จึงต้องจ่ายเงินให้ขบวนการจัดการ เช่นจากชุมพรไปกรุงเทพรายละ ๖,๐๐๐ บาท จากระนองไปกรุงเทพ ๘,๐๐๐ บาท จากระนองมาชุมพร ๒,๐๐๐ บาท ผู้จ่ายคือตัวแรงงานเอง
หากไม่มีการจ่ายรายทางอย่างดี จะมีสายตำรวจ แจ้งให้ตำรวจมาจับเพื่อเรียกใต้โต๊ะ มีการวางสายไว้ตามจุดสำคัญๆ เช่นสี่แยกปฐมพร ชุมพร หากมีรถขนคนพม่าผ่าน คนขี่มอเตอร์ไซคล์รับจ้างจะแจ้งตำรวจมาจับ
นายหน้าหาแรงงานให้แก่นายจ้างจะได้ค่าจัดหาหัวละหลายพันบาท โดยแน่นอนว่า นายจ้างจะหักเอาจากตัวแรงงานนั้นเอง
ทั้งหมดนี้มองมุมหนึ่งเป็นการค้าแรงงานมนุษย์ หาผลประโยชน์จากคนที่หนีจากชีวิตลำเค็ญในบ้านเมืองของตนเพื่อทำงานหาเงินส่งไปบ้าน เป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ผมถามเรื่องการไปรับบริการยามเจ็บป่วย น้องชายบอกว่าระบบบริการสุขภาพในจังหวัดชุมพรปฏิบัติต่อคนเหล่านี้ดีมาก คนที่จดทะเบียนได้รับบริการฟรีเหมือนคนไทย คนที่ไม่ได้จดทะเบียนได้รับการรักษาโดยต้องจ่ายค่าบริการ ซึ่งก็เป็นการจ่ายในราคาถูก
น้องชายให้ความเห็นว่า วิธีแก้ปัญหาแรงงานต่างด้าวควรทำโดยรับจดทะเบียน มาเมื่อไรก็จดเมื่อนั้น หรือจะทำเป็นการให้วีซ่าก็ได้ การจดทะเบียนเป็นระลอก ๕ ปีต่อครั้งเป็นการส่งเสริมให้เกิดแรงงานเถื่อน และรายได้เถื่อนของเจ้าหน้าที่ เป็นการส่งเสริมคอรัปชั่นในราชการและสังคมไทย
ความเห็นเหล่านี้ไม่ครอบคลุมความจริงทางฝั่งพม่า ว่าทางการพม่าต้องการให้คนพม่ามาอยู่ในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของสองประเทศนี้อยู่บนฐานความเข้าใจต่อกันและกันอย่างไร ผมเดาว่ารัฐบาลพม่าอาจมองว่าเรื่องนี้ท้าทายความสงบและอำนาจของรัฐบาลพม่า
น้องชายเล่าว่า ที่เราเรียก "แรงงานพม่า" นั้นเป็นการเหมารวมแบบคนไม่รู้จริง เพราะจริงๆ แล้วในประเทศพม่ามีคนหลากหลายเชื้อชาติมาก นายจ้างที่มีประสบการณ์จะไม่อยากจ้างคนบางเชื้อชาติ ที่มีวัฒนธรรมหรือนิสัยใจคอไม่ดี หรือเป็นคนที่เข้ากับคน พม่า เชื้อชาติอื่นไม่ได้ เรื่องปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนพม่าต่างเชื้อชาตินี้มีความซับซ้อนมาก คนหลากหลายเชื้อชาตินี้ได้แก่ พม่า มอญ กะเหรี่ยง ทวาย ยะไข่ เป็นต้น
ค่าจ้างแรงงานภาคเกษตรในเวลานี้ตกเดือนละ ๑ หมื่นบาท/คน แรงงานพม่าก็ย่อมเยาว์ลงไปนิดหน่อย แต่เวลานี้คนพม่าก็เลือกงาน ถ้าเป็นแรงงานทำสวนยางพารา ก็จะใช้วิธีแบ่งรายได้กัน ในสภาพที่ยางราคาดีรายได้ของแรงงานตกวันละ ๗๐๐ - ๑,๐๐๐ บาท แต่ไม่ได้ทุกวัน วันที่กรีดยางได้ตกประมาณปีละ ๑๕๐ วัน
สวนปาล์มน้ำมันใช้แรงงานน้อย สวน ๑๐๐ ไร่ใช้คนงานเพียง ๑.๕ คน จึงเป็นกิจการที่ไม่น่าห่วงมากนักในเรื่องแรงงาน
ผมถามน้องชายว่าเขามองออกไหมว่าในอนาคต ๒๐ ปี สภาพของการทำมาหากินจากการเป็นเกษตรกรจะเป็นอย่างไร จะมีปัจจัยหลักๆ อะไรบ้าง ที่เปลี่ยนแบบหน้ามือเป็นหลังมือ เขาบอกว่ามองไม่ออก นี่คือโจทย์วิจัย หรือโจทย์มองอนาคต ซึ่งรู้กันว่าแรงงานภาคเกษตรจะลดลงเรื่อยๆ เกษตรกรจึงต้องเตรียมใช้เครื่องทุ่นแรงให้มากที่สุด
วิจารณ์ พานิช
๒๕ ต.ค. ๕๓
