การวิเคราะห์พื้นที่และชุมชนอย่างมีส่วนร่วม โดย รศ.ดร.ชัชรี นฤทุม


“ไม่เปลี่ยนแปลง-ไม่พัฒนา จมใต้คลื่นไม่ตายก็ไม่โต การเปลี่ยนแปลง-การพัฒนาไม่มีจุดจบ”

        ข้อมูลจากการบรรยายของ รศ.ดร.ชัชรี  นฤทุม ในวันที่ 19 สิงหาคม 2553 บรรยายเกี่ยวกับงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตร โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำงานร่วมกับชุมชนจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องทำการวิเคราะห์พื้นที่และชุมชนก่อนลงพื้นที่ เนื่องจากพื้นที่และชุมชนแต่ละที่นั้นมีความแตกต่างกัน ไม่ว่าจะเป็นทางด้านกายภาพและชีวภาพ ด้านเศรษฐกิจและสังคม ด้านการผลิตทางการเกษตร ด้านผลตอบแทนและแรงงาน และด้านเป้าหมายของเกษตรกรเอง ในการวิเคราะห์พื้นที่และชุมชนจะทำให้เข้าใจถึงปัญหาและความต้องการของเกษตรกร และสามารถเลือกทางในการแก้ไขปัญหาได้อย่างเหมาะสม ในการดำเนินโครงการหรือกิจกรรมแบบ Top-down อาจจะไม่ได้ผลกับกลุ่มบุคคลเป้าหมายอย่างเต็มที่ เนื่องจากอาจไม่ได้เกิดจากความต้องการของบุคคลเป้าหมายอย่างแท้จริง การใช้กระบวนการมีส่วนร่วมจึงมีความสำคัญและจำเป็นมากเนื่องจากเป็นการเพิ่ม ความกล้าหาญ และความเข้มแข็งให้ชุมชนและเกษตรกรให้มีความสามารถเรียนรู้และปฏิบัติได้ด้วยตนเอง

    หลักการพัฒนาให้ประสบความสำเร็จ

  • เริ่มที่สิ่งใกล้ตัวก่อน
  • รักชาวบ้านและใกล้ชิดกับชาวบ้าน
  • การเรียนรู้ร่วมกัน ไม่ใช่ใครสอนใคร
  • สร้างบรรยากาศในการรับฟังปัญหา เป็นพวกเดียวกัน
  • สร้างสิ่งจูงใจ ผลงานนี้เป็นของชาวบ้านไม่ใช่ของเรา
  • ทำกิจกรรมอย่างง่าย ๆ ไปหายาก
  • ทำกิจกรรมให้ต่อเนื่อง

          โดยเทคนิคต่าง ๆ ที่ใช้สำหรับการรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูล หรือตัดสินใจในการทำงานกับชุมชน มีหลายเทคนิค อย่างเช่น การวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อน SWOT การใช้ตารางหรือแผนภูมิสารสนเทศ แผนผังแสดงความสัมพันธ์ของสถาบัน การวิเคราะห์โดยใช้ตาราง matrix การวิเคราะห์ issue การวางแผน (action plan) การจัดลำดับ กระบวนการ AIC ซึ่งในการใช้เทคนิคขึ้นอยู่กับผู้ปฏิบัติงานจะเลือกใช้ให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่ อาจจะประยุกต์วิธีการให้สอดคล้องกับสภาพของชุมชนนั้นๆ โดยมุ่งให้ประโยชน์กับชุมชนมากที่สุด

       โดยขั้นตอนของการพัฒนาแบบมีส่วนร่วม ประกอบด้วย

  • เตรียมทีมงานที่มีหลากหลายวิชา
  • ค้นคว้าและใช้ประโยชน์จากข้อมูลมือสอง
  • เลือกพื้นที่และกลุ่มคนเป้าหมาย
  • สร้างความพร้อมเพื่อเข้าสู่กระบวนการมีส่วนร่วมให้เกษตรกร
  • วิเคราะห์ระบบเกษตรกรรม/ความต้องการและโอกาสของเกษตรกร
  • การคืนข้อมูลและตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลร่วมกับเกษตรกร
  • กำหนดทางเลือก/จัดลำดับทางเลือก/ตัดสินใจเลือก/เขียนโครงการ
  • ดำเนินการร่วมกัน
  • ประเมินและติดตามผลร่วมกัน
  • แบ่งปันผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นอย่างเป็นธรรมร่วมกัน
  • ขยายผลไปสู่เกษตรกรอื่น/หมู่บ้านอื่น ๆ

          สุดท้ายอาจารย์ฝากถึงคนที่ต้องทำงานกับชุมชนว่าควรออกพื้นที่เยอะ ๆ จะได้เห็นถึงบริบทของชุมชนและมีความเข้าใจต่อชุมชน เข้าใจเกษตรกร ว่าเขามีปัญหาหรือต้องการอะไร

                   “ไม่เปลี่ยนแปลง-ไม่พัฒนา จมใต้คลื่นไม่ตายก็ไม่โต

                            การเปลี่ยนแปลง-การพัฒนาไม่มีจุดจบ”

หมายเลขบันทึก: 392024เขียนเมื่อ 7 กันยายน 2010 23:26 น. ()แก้ไขเมื่อ 21 มิถุนายน 2012 14:07 น. ()สัญญาอนุญาต: สงวนสิทธิ์ทุกประการ


ความเห็น (0)

ไม่มีความเห็น

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี