Technology in Education and Technology of Education
บางท่านมีความเข้าใจว่าเทคโนโลยีทางการศึกษาหมายถึงการนำเครื่องมือ อุปกรณ์ที่ทันสมัยมาใช้ในการศึกษาเพื่อทำให้การจัดการศึกษาดีขึ้น
บางท่านมีความเข้าใจว่าเทคโนโลยีทางการศึกษาจะต้องมีการใช้เครื่องมือ อุปกรณ์ที่สลับซับซ้อน จะต้องมีการใช้งบประมาณจำนวนมาก จะต้องเกี่ยวข้องกับเครื่องมือ อิเล็กทรอนิคส์
โดยความเป็นจริงแล้ว กรอบความคิดเกี่ยวกับเทคโนโลยีทางการศึกษานั้นมีการพัฒนามาโดยตลอด ในระยะแรกอาจกล่าวได้ว่าเทคโนโลยีทางการศึกษามักมีภาพติดยึดอยู่กับอุปกรณ์หรือเครื่องมือเป็นส่วนใหญ่ แต่ต่อมาเมื่อมีการพัฒนาความคิดตลอดจนมีการพัฒนาองค์ความรู้ในสาขาเทคโนโลยีทางการศึกษามากขึ้น ทำให้แนวคิดเกี่ยวกับเทคโนโลยีทางการศึกษามีความเปลี่ยนแปลงไป โดยเน้นความสำคัญของวิธีระบบมากขึ้น
แนวคิดเกี่ยวกับความหมายของเทคโนโลยีทางการศึกษาอาจแบ่งไดเป็น 2 แนวคิดหลัก คือ
1.แนวคิดเชิงวิทยาศาสตร์และกายภาพหรือเทคโนโลยีทางการศึกษา (Technology in Education) หรือเทคโนโลยีเชิงเครื่องมือ (Tools Technology)
เทคโนโลยีทางการศึกษา หมายถึง การนำสื่อที่เกิดจากการปฏิวัติทางการสื่อสารมาใช้ในการเรียนการสอน
เทคโนโลยีทางการศึกษา หมายถึง การนำวัสดุ อุปกรณ์ต่าง ๆ อันเป็นผลผลิตแห่งความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์มาใช้ในการเรียนการสอน
จากความหมายที่ยกมาทั้งสองความหมายข้างต้น จะพบว่าเป็นความหมายที่เน้นที่เครื่องมือหรืออุปกรณ์ที่เป็นผลผลิตจากความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์หรือสื่อสมัยใหม่ที่เกิดจากการประดิษฐ์คิดค้นของนักวิทยาศาสตร์ หรือสื่อสมัยใหม่ที่เกิดจากการประดิษฐ์คิดค้นของนักวิทยาศาสตร์ทีเดิมมีความมุ่งหมายของการประดิษฐ์คิดค้นเครื่องมือดังกล่าวขึ้นเพื่อเอาชนะอุปสรรค ปัญหาในการสื่อสารของมนุษย์ ซึ่งผลจากการประดิษฐ์คิดค้นนั้นทำให้เกิดเครื่องมือหรืออุปกรณ์ หรือวัสดุ อุปกรณ์ต่าง ๆ มากมาย อาทิ วิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ โทรศัพท์ โทรสาร เครื่องขยายเสียง คอมพิวเตอร์และอื่น ๆ
อีกมากมาย แล้วต่อมานักการศึกษา หรือครู อาจารย์ต้องนำเอาเครื่องมือหรืออุปกรณ์ต่าง ๆ เหล่านั้นเข้ามาใช้โนการเรียนการสอน หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ เมื่อนักวิทยาศาสตร์สามารถประดิษฐ์เครื่องมือต่าง ๆ ออกมาได้แล้ว นักการศึกษาก็มาพิจารณาว่าเครื่องมือดังกล่าวจะสามารถนำมาใช้ช่วยแก้ปัญหาตรงจุดใดของการศึกษาได้บ้าง ความคิดหรือความเข้าใจในความหมายของเทคโนโลยีทางการศึกษาในลักษณะเช่นนี้ เรียกอีกนัยหนึ่งว่าเทคโนโลยีในการศึกษา (Technology in education) (เปรื่อง กุมุท, 2520, หน้า 2)
อาจกล่าวได้ว่าแนวคิดนี้เป็นแนวคิดทางวิทยาศาสตร์และกายภาพซึ่งหมายถึงการประยุกต์ผลิตผลของวิทยาศาสตร์ อาทิ ชอล์ก กระดาษ ปากกา ฯลฯ และผลิตผลทางวิศวกรรม อาทิ เครื่องฉายภาพยนตร์ เครื่องบันทึกภาพโทรทัศน์ ฯลฯ มาใช้ในการเรียนรู้ของนักเขียนเป็นกลุ่มใหญ่ การพิจารณาสื่อการสอนจึงมักไม่คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล ดังนั้น ทำให้บทบาทของเทคโนโลยีทางการศึกษา ต่อการศึกษาแคบลงไปเพียงแค่วัสดุอุปกรณ์ แต่ไม่เน้นวิธีการหรือปฏิกิริยาสัมพันธ์อื่น ๆ (มนตรี แย้มกสิกร, 2547, หน้า 32 อ้างอิงจากชัยยงค์ พรหมวงศ์, 2523, หน้า 17)
2. แนวคิดเชิงพฤติกรรมหรือเทคโนโลยีทางการศึกษา (Technology of Education) หรือเทคโนโลยีเชิงระบบ (System Technology) เทคโนโลยีทางการศึกษา มิได้หมายความถึงเฉพาะการนำวัสดุ อุปกรณ์ต่าง ๆ อันเป็นผลผลิตแห่งความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์มาใช้ในการเรียนการสอนเท่านั้น เทคโนโลยีทางการศึกษา ยังหมายถึงวิธีการซึ่งเป็นเพียงแนวคิดเป็นสิ่งทีจับต้องไม่ได้มองด้วยตาไม่เห็น เช่นวิธีระบบ (System Approach) วิธีการจัดการเรียนการสอนแบบไม่แบ่งชั้นเรียน Non- Graded School) วิธีการสอนเป็นคณะ (Team Teaching) หรืออื่น ๆ
เทคโนโลยีทางการศึกษาตามแนวคิดนี้ อาจกล่าวได้ว่าเป็นแนวคิดที่เน้นเรื่องการปฏิบัติงานทางการศึกษาด้วยวิธีระบบ หรืออาจกล่าวโดยสรุปแนวคิดเทคโนโลยีทางการศึกษาตามแนวคิดนี้ได้ว่าเทคโนโลยีทางการศึกษาหมายถึงการออกแบบ การวางแผน การดำเนินการตามแผนการประเมินผลภายใต้จุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้อย่างเฉพาะเจาะจงอย่างมีระบบ โดยการดำเนินการตามขั้นตอนดังกล่าว ตั้งอยู่บนพื้นฐานของหลักการที่ได้มาจากการวิจัยเกี่ยวกับการเรียนรู้ของมนุษย์ตลอดจนอาศัยทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น ธรรมชาติสร้างขึ้นหรือมนุษย์และธรรมชาติสร้างร่วมกัน
นั่นหมายความว่าการปฏิบัติงานทางการศึกษา ตามความหมายนี้จะต้องมีการออกแบบหรือวางแผนเสียก่อน จากนั้นจึงจะดำเนินการตามแผนงานที่กำหนดและจะต้องมีการประเมินผลของทุกขั้นตอนทีได้ปฏิบัติ ตลอดจนผลที่ได้รับ ทั้งนี้การดำเนินกิจกรรมทั้งหมดนี้ จะต้องเป็นไปอย่างมีจุดมุ่งหมาย โดยที่จุดมุ่งหมายดังกล่าวต้องมีมาก่อน กระบวนการวางแผน และเป็นจุดมุ่งหมายที่ชัดเจน ส่วนการดำเนินงานตามขั้นตอนดังกล่าวข้างต้น จะอาศัยหลักการและทฤษฎีต่าง ๆ เป็นหลักในการพิจารณาในการตัดสินใจ กระทำ/หรือไม่กระทำบางสิ่งบางอยาง หลักการต่าง ๆ ดังกล่าวนั้นได้แก่
ก. หลักการที่ได้จากการวิจัยเกี่ยวกับการเรียนรู้ของมนุษย์ หมายถึง หลักการและทฤษฎีทางจิตวิทยาด้านต่าง ๆ เช่นจิตวิทยาพัฒนาการ จิตวิทยาการเรียนรู้ จิตวิทยาสังคม การรับรู้ (Perception) แบบการเรียนรู้ (Cognitive Style) ตลอดจนหลักการทีเกี่ยวกับปรัชญา สังคมวิทยาเป็นต้น
ข. ทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น หมายถึงสิ่งที่เกิดขึ้นจากมันสมองของมนุษย์ที่เป็นผู้สรรสร้างขึ้นมาจากประสบการณ์หรือจากความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ เช่นระบบการบริหารงาน ระบบการประเมินผล ระบบการสอน
ค. ทรัพยากรที่ธรรมชาติสร้างขึ้นหมายถึง สิ่งที่มีอยู่เป็นอยู่ ปรากฏอยู่ตามธรรมชาติ เพียงแต่มนุษย์จะรู้จักนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการเรียนรู้หรือไม่ อาทิ เหตุการณ์ตามธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ปานภูเขา แม่น้ำ สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ล้วนสามารถนำมาใช้ให้เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาได้ทั้งสิ้น เช่น อาจเป็นแหล่งทรัพยากรการเรียนรู้
ง. ทรัพยากรที่ธรรมชาติและมนุษย์สร้างร่วมกัน หมายถึงสิ่งที่เป็นผลผลิตร่วมกันจากธรรมชาติและมนุษย์ เช่น บ้าน-มนุษย์ต้องอาศัยไม้ ตลอดจนวัสดุต่าง ๆจากธรรมชาติ แต่มนุษย์ต้องใช้ความคิด ใช้เทคนิคสร้างมันขึ้นมา เครื่องมือ อุปกรณ์หรือวัสดุ อุปกรณ์ต่าง ๆ ที่เป็นผลผลิตของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ ส่วนใหญ่ต้องอาศัยวัตถุดิบจากธรรมชาติ ผนวกกับความรู้ที่มนุษย์ได้พัฒนาขึ้นมาจนอาจมีความสลับซับซ้อนมากจนแทบจะลืมธรรมชาติ
แนวคิดดังกล่าวมาทั้งหมดนี้ อาจเรียกว่าเป็นแนวคิดเทคโนโลยีทางการศึกษา (Technology in Education) หรืออาจจะกล่าวอีกนัยหนึ่งเป็นแนวคิดเชิงพฤติกรรมศาสตร์ หมายถึง ระบบการนำวิธีการทางจิตวิทยา มานุษยวิทยา กระบวนการกลุ่ม ภาษา การสื่อความหมาย การบริหาร เครื่องยนต์กลไก การรับรู้และกระบวนความคิดมาใช้ควบคู่กับผลผลิตทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรม เพื่อให้ผู้เรียนเปลี่ยนพฤติกรรมการเรียนอย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น เป็นการเน้นวิธีการมากกว่าสิ่งของ (มนตรี แย้มกสิกร, 2547, หน้า 34 อ้างอิงจาก ชัยยงค์ พรหมวงศ์, 2523, หน้า 18)
อ้างอิง:
เปรื่อง กุมุท. (2520). เอกสารประกอบคำบรรยายวิชา การวิจัยและเทคโนโลยีทางการศึกษา. ภาควิชาเทคโนโลยีทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร
มนตรี แย้มกสิกร. (2547). การวิจัยและทฤษฎีเทคโนโลยีการศึกษา. ชลบุรี: ภาควิชาเทคโนโลยีทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา.
