วันแรก ที่ รพ.ทุ่งส่ง คุณหมอตี้ หรือคุณหมอสำราญ เล่าให้ฟังเรื่อง ภาพรวมงานทันตฯ ของจังหวัดนครศรีธรรมราช ค่ะ

ก่อนอื่น ก็ต้องรู้คำขวัญการท่องเที่ยว จ.นครศรีธรรมราช กันก่อน ก็คือ ... "นครศรีธรรมราช เมืองประวัติศาสตร์ พระธาตุทองคำ ชื่นฉ่ำธรรมชาติ แร่ธาตุอุดม เครื่องถมสามกษัตริย์ มากวัด มากศิลป์ ครบสิ้นกุ้งปู"

จังหวัดนครศรีธรรมราช มีเขตการปกครอง 23 อำเภอ 165 ตำบล ประชากรทั้งหมดประมาณ 1,500,000 คน มี สส. ได้ 7 ท่าน

ปิรามิดประชากร ผู้สูงอายุก็ขยายกว้างขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับสำนักงานสถิติแห่งชาติที่ได้รายงานไว้ว่า กลุ่มวัยผู้สูงอายุ ณ เวลานี้ มีวัยผู้สูงอายุต่อวัยทำงาน วัยทำงาน 7 คน ต่อผู้สูงอายุ 1 คน ณ เวลานี้ แต่ก็พบว่า ในอีก 20 ปีข้างหน้า วัยทำงาน 4 คน จะดูแล ผส. 1 คน แต่อีก 40 ปีข้างหน้า จะกลายเป็นวัยทำงาน 2 คน ดูแล ผส. 1 คน นั่นก็คือ แนวโน้มของผู้สูงอายุจะมากขึ้นเรื่อยๆ

ผู้สูงอายุจังหวัดนครศรีธรรมราช มี 180,000 คน คิดเป็นร้อยละ 12

มีทันตแพทย์ 19 คน ในระบบราชการ รับผิดชอบประชากร 1 : 21,000

ทันตาภิบาล 101 คน รับผิดชอบประชากร 1 : 15,000

มี รพ. 23 แห่ง มี รพ.ของเทศบาลเป็น รพ. 20,000 เตียง

PCU 250 แห่ง พร้อมเป็น รพ.สต. ประมาณ 30 แห่ง

สถานะทางทันตสุขภาพ

  • เด็ก 3 ขวบ ปราศจากฟันผุ ในปี 2549 เทียบกับ KPI ที่เราเทียบมี caries free ร้อยละ 50
  • ค่าเฉลี่ย ฟันผุอุดถอน ในเด็ก 3 ขวบ ประมาณ 1.3
  • เด็ก 2 ขวบ ปราศจากฟันผุ เราอยู่ที่ 41-42
  • ค่าเฉลี่ยของเด็ก 2 ขวบ ของจังหวัดเราตั้งที่ 1.5
  • เด็กอายุ 12 ปี มีเหงือกอักเสบ ประมาณร้อยละ 50 กว่า
  • ผส. มีฟันเคี้ยวอาหารเหมาะสม คือ 4 คู่สบ มีประมาณร้อยละ 55 ระดับจังหวัดตั้งไว้ร้อยละ 60

การดำเนินกิจกรรม โครงการฟันเทียมพระราชทานฯ

เริ่มเมื่อ 2548 ซึ่งเป็นโครงการที่พระเจ้าอยู่หัวฯ ได้ให้ความสำคัญกับการบดเคี้ยวอาหารของผู้สูงอายุ ท่านมีพระดำรัสเรื่องให้ดูแลเรื่องฟันเทียมต่อด้วย จึงมีโครงการฯ นี้ขึ้นมา

เราทำอะไรกันบ้าง

ตอนนั้น ถ้าผู้สูงอายุเข้ามาทำฟันเทียมกันเยอะๆ แล้วศักยภาพของน้องๆ เรา ก็พร้อมที่จะทำฟันปลอม แต่ว่า ความมั่นใจในการทำงานมีไม่เท่าไร จังหวัดจึงพัฒนาศักยภาพน้องๆ ให้ทำได้ โดยมีการอบรมบุคลากรในจังหวัดในการทำฟันเทียม มีพี่ที่จบด้านฟันปลอมเป็นวิทยากร อบรมทั้งทางทฤษฎี และปฏิบัติที่ รพ.มหาราช ผู้ช่วยฯ ก็เชิญวิทยากร จาก คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ สอนการทำ block

ขณะเดียวกัน ทางกองทันตสาธารณสุขก็จัดอบรมทันตแพทย์ เรื่องการทำฟันเทียม ต่อมา ทั้งที่ คณะทันตฯ มอ. และทางภาคต่างๆ

นครศรีธรรมราชจัดอบรมฯ ให้กับบุคลากรในจังหวัดในปี 2548 และ 2551

การดำเนินงานฟันเทียม เราตั้งเป้าประมาณปีละ 1,000 ราย หนักเหมือนกัน เพราะว่า เราใช้ศักยภาพของราชการอย่างเดียว เราทำ case ผู้ป่วยในเวลาราชการได้มากที่สุดเป็นอันดับที่หนึ่งของประเทศ

อีกอย่างหนึ่ง การทำเป้าหมาย ทำได้ตรงตามเป้าเกือบทุกครั้ง เพราะจังหวัดมีการประชุมติดตามงานเกือบทุกเดือน แต่ละคนเมื่อได้รับเป้าหมายไปแล้ว ก็ไปทำ แต่เมื่อไรมีปัญหา ก็จะมาคุยกัน และปรับเป้าหมาย เราก็แบ่ง case กันไปกันมา และก็ทำได้ตามเป้าที่ตั้งไว้

ตั้งแต่ปี 2548-2550 นครศรีธรรมราช ใส่ฟันเทียมได้ 4,089 ราย คิดเป็นร้อยละ 2.18 ของผู้สูงอายุจังหวัดนครฯ

และตอนนี้ ฟันเทียมพระราชทาน ก็เลยกลายเป็นงาน routine ของโรงพยาบาลแล้ว

ผลการประเมินการใช้ฟันเทียมฯ จากการสำรวจ เมื่อ ปี 2551

ผู้รับบริการส่วนใหญ่ได้ใช้ฟัน ได้เคี้ยวอาหารเป็นอย่างดี ความพึงพอใจมากเป็นส่วนใหญ่ ผู้สูงอายุให้การตอบรับดี มีปัญหาบ้างในการมาเข้ารับบริการ เนื่องจาก การใส่ฟันเทียมไม่ใช่ทำครั้งเดียวแล้วเสร็จ ต้องมีการเตรียมผู้ป่วย การวัดขนาด ทำอะไรหลายครั้ง และเรียกมาตรวจเป็นระยะ ทำให้ผู้ป่วยมีปัญหาเรื่องการเดินทาง ค่าใช้จ่ายที่เข้ามารับบริการ

กรณี case ที่ยุ่งยากซับซ้อน เราส่งผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งมีจุดรับที่ รพ.มหาราช และ รพ.ทุ่งสง สิชล พรหมคีรี

การประเมินในส่วนของผู้ให้บริการ ทันตแพทย์ทุกคนมีความมั่นใจขึ้นในการทำฟันเทียม เนื่องจากว่า เรามีการจัดอบรม และทางกระทรวงฯ ก็มีการจัดอบรมเป็นระยะ

สำหรับผู้บริหาร สัมภาษณ์ ผอ.รพ. และ นพ.สสจ. ทุกท่านได้ให้การสนับสนุนอย่างเต็มที่ ที่จะทำโครงการนี้ ท่านได้เสนอว่า อยากให้เพิ่มความครอบคลุมการที่จะให้ผู้สูงอายุได้เข้ารับบริการได้มากขึ้น

อีก 2 โครงการ เราลงเป็นโครงการยิ้มสดใส ผู้สูงวัยฟันดี ซึ่งมี 2 กิจกรรมย่อย ก็คือ การส่งเสริมสุขภาพช่องปากในชมรมผู้สูงอายุ และ นำร่องการส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปาก ตามชุดสิทธิประโยชน์ทางทันตกรรม ภายใต้โครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า

กิจกรรมการส่งเสริมทันตสุขภาพในชมรมผู้สูงอายุ ... ในภาพรวมของจังหวัด เรากำหนดให้ทุก รพ. ทุก CUP มีกิจกรรมการส่งเสริมทันตสุขภาพ ในคลินิกผู้สูงอายุ อย่างน้อย CUP ละ ซึ่งสามารถทำได้ทุกชมรมฯ แต่ความหลากหลาย ในการดำเนินงานต่างกันไป โดยที่หลักจะเน้นการคัดกรองอนามัย การตรวจอนามัยช่องปาก ของผู้สูงอายุในชมรม ให้ความรู้ และบูรณาการเข้าไปในชมรมฯ ในทุกด้าน

เมื่อ 21 ตค. มีกิจกรรมใหญ่ของจังหวัด จะมีการสอดแทรก เรื่องการประกวดฟันดีเข้าไปด้วย และจังหวัดมีการประกวดภาพถ่ายกิจกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุในชมรม

มีการจัดเวทีแลกเปลี่ยน การจัดกิจกรรม โดยใช้เวทีการประชุมประจำเดือน มา ลปรร. กัน ว่าใครทำอะไรกันบ้าง

การส่งเสริมทันตสุขภาพในชมรมผู้สูงอายุ ตอนนี้มี 25 ชมรม เขต PCU 12 แห่ง เขต รพ. 13 แห่ง มี ผส. ร่วมโครงการประมาณ 6,000 คน

ภาพการดำเนินงานมีความหลากหลาย ได้แก่

  • การคัดกรองการให้ความรู้
  • การเพิ่มช่องทางด่วนให้กับผู้สูงอายุในการเข้ารับบริการ เช่น ที่ รพ.มหาราช ทุ่งสง สิชล เชียรใหญ่ เช่น
  • ใน รพ.มหาราช ตอนนี้สามารถทำฟันทียมให้ผู้สูงอายุทันทีที่พร้อม และการดูแลสุขภาพผู้ป่วย เน้นการแปรงฟัน
  • ใน รพ.เชียรใหญ่ ชมรมผู้สูงอายุจะมีการทำสื่อของตนเอง การจัดอบรม อสม. เพื่อไปช่วยกระตุ้นให้ความรู้ในชมรมผู้สูงอายุในการดูแลทันตสุขภาพ 
  • กิจกรรมชมรมฯ ที่ นาบอน ฉวาง ชะอวด ... แต่ละแห่งจะบูรณาการเข้ากับงานของชมรมฯ เป็นการเอาเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปากเข้าไปให้ประชาชนกลุ่มนี้
  • มีเพลงของผู้สูงอายุที่แต่งกัน ของไม้แดง มหาราช เขาแต่ง และร้องเพลงกัน
  • สุดยอดฟันดี วัย 80 ปี ปี 2552 คุณยายผิว อายุ 82 ปีที่มีฟันเต็มทั้งปาก เป็นคนทุ่งสง

รวมเรื่อง เยี่ยมชม กิจกรรมชมรมผู้สูงอายุเมืองคอน