คุณพร้อมจะเป็นคุณแม่แห่งสหัสวรรษใหม่แล้วหรือยัง

กว่าผู้หญิงคนหนึ่งจะให้ กำเนิดลูกน้อยได้ย่อมต้องฟันฝ่าอุปสรรค ความลำบาก ภาวะที่เปลี่ยนไปของร่างกาย การต้องเตรียมพร้อม การระวังและดูแลตัวเอง ขณะลูกน้อยโตวันโตคืน ตลอดจนการดูแลอาหารการกินเพื่อบำรุงลูกน้อยในครรภ์ ซึ่งเป็นช่วงที่วิเศษที่สุดสำหรับ คุณแม่คนใหม่

มนุษย์เราทุกคนย่อมต้องมีแม่.... แต่ใช่ว่าทุกคนจะมี สิทธิ์เป็นแม่ได้ ผู้ที่ได้เป็นคุณแม่ช่างเป็นผู้ที่โชคดีมาก โดย เฉพาะการเป็นคุณแม่ของเด็กน้อยแห่งสหัสคำว่า แม่ นั้นใหญ่หลวงนัก สำหรับผู้มีโอกาสเป็นแม่ และใหญ่หลวงไม่ด้อยกว่ากัน สำหรับลูกที่มีสามัญสำนึกแห่งความกตัญญู กว่าที่ผู้หญิงคนหนึ่งจะให้กำเนิดลูกน้อย จนได้คำว่าแม่ มาครอบครอง ย่อมต้องฟันฝ่าอุปสรรค ความลำบาก ภาวะที่เปลี่ยนไปของร่างกาย การคุกคามของโรคภัยไข้เจ็บ ตั้งแต่การเตรียมพร้อมเมื่อรับรู้ถึงสัญญาณของเซลล์เล็กๆ ไม่กี่เซลล์ ที่กำลังแบ่งตัว การระวังและดูแลตัวเองขณะลูกน้อยโตวันโตคืน ตลอดจนการดูแลอาหารการกินเพื่อบำรุงลูกน้อยในครรภ์ จนวินาทีที่รอคอยตลอดเก้าเดือนก็มาถึง ซึ่งเป็นช่วงที่วิเศษที่สุดสำหรับคุณแม่คนใหม่ เด็กน้อยแห่งสหัสวรรษใหม่ก็คลอดออกมาลืมตาดูโลกแล้ว แต่ภาระอันหนักอึ้งคอยอยู่ตรงหน้า การเลี้ยงดูทารกน้อยหลังคลอด และการส่งเสริมสุขภาพคุณแม่คนใหม่ย่อมตามมา ต้องอาศัยความพิถีพิถันและความเอาใจใส่ของคุณแม่คนใหม่ ในการดูแลเลี้ยงลูกน้อยจนเติบโต แต่ต้องไม่ลืมให้ความสำคัญกับสุขภาพของตัวคุณแม่เอง อย่าลืมว่าลูกที่แข็งแรงย่อมเกิดจากแม่ที่แข็งแรง

ตั้งแต่วินาทีแรกที่รับทราบว่า ผลตรวจการตั้งครรภ์ (pregnancy test) ของคุณเป็นบวก คุณต้องเป็นเสมือนผู้อารักขา (body guard) ให้ตัวคุณและลูกน้อย ตลอด 24 ชั่วโมง รูปแบบการดำรงชีวิต พฤติกรรมการรับประทานอาหาร การพักผ่อน นอนหลับ การออกกำลังกาย งานอดิเรก และอีกหลายๆ เรื่องจะต้องเปลี่ยนแปลง ไปเพื่อเป็นการปกป้องตัวคุณและลูกน้อยของคุณเองให้ปลอดภัยและมีสุขภาพสมบูรณ์ คุณไม่สามารถแยกการรับประทานออกไปได้ว่านี่สำหรับตัวคุณนี่สำหรับลูกน้อย แต่คุณ ต้องคิดว่ากำลังรับประทานอาหารสำหรับผู้หญิงที่ทำงานหนักและต้องการสารอาหาร บำรุงที่สูงสุดและดีที่สุด เพื่อให้กำเนิดทารกที่มีสุขภาพที่แข็งแรงและสมบูรณ์ จงดื่มน้ำ สะอาดมากๆ มากกว่าที่เคยดื่มมา งดเครื่องดื่มประเภทน้ำอัดลม ชา กาแฟ แอลกอฮอล์ ที่คุณบางคนอาจเคยโปรดปรานก่อนการตั้งครรภ์ จะใช้คำว่า หักดิบ ก็คงไม่แรงไปนัก นั่นคือเลิกดื่มให้หมด เพราะเครื่องดื่มเหล่านี้ให้โทษแก่คุณและลูกน้อย พึงระลึกเสมอว่า อดวันนี้เพื่อความสบายในการเลี้ยงดูลูกน้อยในวันข้างหน้า การนอนหลับให้มากพอ ก็เป็นสิ่งจำเป็น คุณแม่ที่อดนอนจะได้ลูกที่มีพัฒนาการทางสมองช้าและมีปัญหาในการ เลี้ยงดู ตัวเด็กก็เช่นกัน เราพบว่าเด็กที่อดนอน การเจริญเติบโตของเด็กจะผิดปกติหรือช้า เนื่องจากร่างกายจะสร้าง Growth Hormone ได้มากขณะที่เด็กนอนหลับ นอกจาก นี้สิ่งสำคัญที่อดเตือนไม่ได้คือ งดสูบบุหรี่โดยเด็ดขาดหากคุณเป็นคนที่สูบบุหรี่หรือหาก คนใกล้ชิดคุณสูบบุหรี่ ก็ยิ่งอันตรายมากกว่าเพราะสารพิษจากควันบุหรี่เปรียบเหมือน ยาพิษเราดีๆ นี่เองที่จะไปทำลายทารกน้อยในครรภ์คุณ คำว่า ผู้สูบบุหรี่มือสอง (second-hand smoker) เป็นสิ่งที่คุณต้องจำให้ขึ้นใจว่ามีผลร้ายต่อลูกน้อยของคุณ เราพบว่า คุณแม่ที่อยู่ใกล้ชิดผู้ที่สูบบุหรี่และสูดเอาควันบุหรี่เข้าไปตลอดเวลาขณะตั้งครรภ์ เด็กที่ มเกิดจากแม่ที่แข็งแรงคลอดออกมาส่วนใหญ่มักมีปัญหาในระบบทางเดินหายใจถึง ขั้นเป็นหอบหืดเรื้อรังและทรมานตลอดชีวิต มิใยต้อง กล่าวถึงภาวะเสี่ยงต่อมะเร็งของคุณแม่จากการที่สูดดม เอาควันบุหรี่ซึ่งมีสารก่อมะเร็งอยู่สูงอีกด้วย

การออกกำลังกายเป็นสิ่งหนึ่งที่ไม่ควรละเลย แต่ในช่วง 3 เดือนแรกของการตั้งครรภ์ควรระวังให้มาก เลือกประเภทของการออกกำลังกายอย่างเบาเช่น เดินหรือ ว่ายน้ำ ระวังห้ามยกของหนัก เพราะช่วงนี้เป็นช่วงสำคัญ มาก ทารกจะมีการสร้างอวัยวะใน 3 เดือนแรกของการ ตั้งครรภ์และเป็นระยะที่มีความเสี่ยงของการแท้งได้ พึง หลีกเลี่ยงการรับประทานยาใดๆ ที่ไม่จำเป็น และหากต้อง รับประทานก็ควรปรึกษาแพทย์ที่คุณฝากครรภ์เลือกรับ ประทานอาหารที่มีคุณค่าให้ครบและสมดุล ความต้องการ สารอาหารของคุณสุภาพสตรีในภาวะตั้งครรภ์แตกต่างกัน ไปไม่มีหลักที่แน่นอนตายตัว ควรปรึกษาแพทย์เช่นกัน นอกจากนี้สารอาหารสำคัญๆ ที่คุณขาดไม่ได้ก็คือ แร่ธาตุ แคลเซียม ธาตุเหล็ก กรดโฟลิก กรดอะมิโนรวมอย่าง น้อย 20 ชนิด และวิตามินอื่นๆ ซึ่งคุณอาจได้รับไม่ เพียงพอจากอาหารที่รับประทานปกติในแต่ละวัน

 

ธาตุเหล็ก	แร่ธาตุแคลเซียม
มีมากในตับสัตว์ เนื้อวัว ถั่วเมล็ดแบน อาทิ ถั่วเหลือง ลูกนัท ผลไม้ตากแห้ง เนื้อสัตว์ปีก ปลา เมล็ดข้าวที่ไม่ผ่านกระบวนการขัดสี พืชผัก ใบเขียวเข้ม เป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้เช่นกัน ทารกต้อง สร้างเม็ดเลือดแดงซึ่งอาศัยธาตุเหล็กเป็นตัวหลัก ธาตุเหล็กเป็นตัวนำอ็อกซิเจนไปสู่ร่างกาย และคุณ แม่ต้องมีเลือดให้มากพอในร่างกายเพื่อเตรียมพร้อม สำหรับการเสียเลือดขณะคลอดและการให้นมลูก ก็ต้องอาศัยธาตุเหล็กในการสร้างน้ำนมด้วยเช่นกัน	ทารกต้องการธาตุ แคลเซียมสูงในการสร้างโครงกระดูกของทั้งร่างกาย ซึ่งได้รับจากแม่โดยผ่านทางเลือด คุณแม่ มักจะเริ่มมีสัญญาน เตือนของการขาดธาตุแคลเซียมเพราะถูกลูกแย่งไปคือ มีอาการเสียวฟัน เป็นตะคริวบ่อย แขนขาหนักไม่มีแรง คุณต้องรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมสูงมากๆ เพื่อทดแทนในส่วนที่ลูกแย่งไป เช่น ดื่มนมสดมากๆ หากคุณไม่แพ้นม หรืออาจเลือกเป็นนมเปรี้ยว โยเกิร์ต ปลาตัวเล็กที่รับ ประทานได้ทั้งตัว กุ้งแห้ง หรือแม้แต่ผักใบเขียว เช่น ผักโขม ใบยอ หรือผลไม้เช่น มะขามก็มีแร่ธาตุ แคลเซียมสูง แม้แต่ธัญพืช เช่น ถั่วเหลืองและงาดำ หากรับประทานมากขนาดนี้แล้วยังมีอาการ อยู่ ก็คงต้องพึ่งผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีแร่ธาตุแคลเซียม เช่น แคลเซียมซิเตรท แต่ต้องปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง
กรดโพลิก	กรดอะมิโนรวม
เป็นวิตามิน บี ที่ละลายน้ำได้ อาหารที่มีกรดโฟลิกมากคือ ไข่แดง ตับ ผักใบเขียว เข้ม อาทิ ผักโขม ผักคะน้า ถั่วตากแห้ง หน่อไม้ฝรั่ง กะหล่ำดอกและกะหล่ำปลี ส้ม ข้าวสาลีไม่ สกัดรำ กรดโฟลิก เป็นสารที่จำเป็นยิ่งต่อการเจริญเติบโต และการเจริญพันธุ์ ป้องกันความผิดปกติ ของเลือด สัมพันธ์กับกระบวนการสังเคราะห์กรดนิวคลีอิค ซึ่งเป็นสารพันธุกรรมของ เซลล์ ผู้หญิงที่มีระดับของกรดโฟลิกต่ำ จะมีปัจจัยเสี่ยงต่อการคลอดบุตรที่มี ความผิดปกติของท่อประสาท (neural tube defect) ในอัตราที่สูงขึ้น และครอบคลุมถึงภาวะล้มเหลว ในการพัฒนาของสมองและกระดูกสันหลัง และสตรีที่เพิ่งจะมีบุตร คนแรกจะมีความจำเป็นในการบริโภค กรดโฟลิกสูงมาก ประมาณวันละ 400 ไมโครกรัม เราพบว่า มีตัวอย่างที่คุณแม่มีกรดโฟลิกไม่เพียงพอเมื่อลูกเกิด มาไม่สามารถเดินได้ต้องพิการตลอดชีวิต ฉะนั้น ให้พึงระวังในจุดนี้ให้มาก	มีความจำเป็นในผู้หญิงที่มีน้ำหนักน้อย โปรตีนสำคัญต่อการเติบโตของเด็กในครรภ์ แต่คุณควรปรึกษาแพทย์ก่อน เลือกรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารกลุ่มนี้

ยังมีภาวะบกพร่องของร่างกายอื่นๆอีก ที่ลูกน้อยคุณนำมาฝากให้ ขณะหลับสบายในครรภ์ อาทิ

อาการแพ้ท้อง	คลื่นไส้อาเจียน บางคนเป็นมากจนทนไม่ได้ หรือรับประทานอาหารไม่ได้เลย ต้องรับประทานของเปรี้ยวๆทดแทน บางครั้งแพทย์จะจ่ายวิตามินบี 6 (piridoxine) ให้ในกรณีจำเป็น คุณก็รับประทานในปริมาณจำกัดเมื่อทนไม่ได้เท่านั้น อย่ารับประทานแบบป้องกันไว้ก่อน นั่นไม่ใช่วิธีที่ดีในการดูแลครรภ์
ท้องผูก	แน่นอนเมื่อเด็กในครรภ์โตขึ้น ย่อมไปเบียดเสียดแย่งที่อยู่ของอวัยวะอื่นๆในช่องท้อง ทำให้ลำไส้ใหญ่ทำงานไม่สะดวก พยายามรับประทานผลไม้ หรืออาหารที่มีเส้นใยเช่น เมล็ดแมงลัก โดยเฉพาะส่วนไฟเบอร์และเยื่อเมือกเพื่อช่วยลดอาการ มิฉะนั้นอาจก่อให้เกิดอาการริดสีดวงได้
เส้นเลือดขอด	เป็นภาวะที่พบได้บ่อยเช่นกัน แพทย์มักแนะนำให้สวมถุงน่องชนิดพิเศษ ที่ช่วยบีบรัดเส้นเลือด ก็สามารถทุเลาอาการนี้ได้ระดับหนึ่ง
ปวดศรีษะ	เป็นผลจากภาวะการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมน พยายามทนหรือใช้น้ำร้อนหรือน้ำเย็นประคบ รับประทานยาแก้ปวดได้เท่าที่จำเป็นเท่านั้น
อาการบวมน้ำ	มักพบในช่วงครรภ์แก่ใกล้คลอด พึงหลีกเลี่ยงอาหารรสเค็มจัด หรือเกลือโซเดียม เช่น ผงชูรส ก็จะช่วยบรรเทาอาการได้ หากไม่ทุเลาต้องรีบปรึกษาแพทย์โดยด่วน
เป็นสิวฝ้า	เราพบว่าคุณแม่บางคนหน้าเนียนใสเมื่อตั้งครรภ์ แต่บางคนสิวฝ้าขึ้นเต็มหน้า เป็นเพราะฮอร์โมนอีกเช่นกัน สามารถใช้ยารักษาทาได้ แต่ต้องไม่ใช่ประเภทสาร สเตียรอยด์ หรือกรดวิตามินเอ เพราะจะอันตรายและดูดซึมเข้าร่างกายไปมีผลต่อเด็กได้ ห้ามใช้ยากินรักษาสิวฝ้าเด็ดขาด พยายามรักษาแบบประคับประคองไปก่อน เมื่อคลอดแล้วผิวหน้าคุณก็จะกลับมาเป็นปกติดังเดิม

 

จะเห็นได้ว่าไม่ง่ายเลยตลอด 9 เดือนที่คุณต้องอุ้มครรภ์ แต่คุณจะหายเหนื่อยเมื่อเห็นรอยยิ้มของลูกน้อย หลังคลอดออกมา ยังครับ ยังไม่จบ ภาระของคุณยังมีต่อไป คุณต้องเลี้ยงดูลูกน้อย ของคุณด้วยน้ำนมตัวเอง ให้นานที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพราะช่วงนี้เป็นช่วงที่สำคัญอีกเช่นกัน ที่จะทำให้ลูกคุณเลี้ยงง่ายหรือเลี้ยงยาก เพราะในน้ำนมมารดามีสารอาหารที่มีคุณอนันต์แก่ทารก ภูมิคุ้มกันโรค (antibody) ถ้าคุณมี เช่น ภูมิคุ้มกันต่อโรคตับอักเสบ (hepatitis) ก็จะถ่ายทอดให้ลูกผ่านน้ำนม กรดแกมมาลินโนเลนิค (gamma linolenic acid) ฅึ่งเป็นกรดไขมันจำเป็นที่ช่วยให้ลูกน้อยคุณ ไม่แพ้ง่าย แข็งแรงเลี้ยงง่ายและมีภูมิต้านทาน ก็จะอยู่ที่น้ำนมแม่ จงมอบแก่ลูกคุณให้หมดในตอนนี้ นั่นคือเลี้ยงแกด้วยน้ำนมของคุณเอง แล้วคุณจะไม่เหนื่อยในภายหลัง

 

การเลือกรับประทานอาหารหลังคลอด คุณควรเลือกรับประทานอาหารที่จะเสริมสร้างน้ำนม เช่น หัวปลี หือแกงเลียง หรืออาหารที่มีกรดไขมันจำเป็น เช่น เนื้อปลา เป็นต้น และหากคุณต้องการกลับไปมีหุ่นเหมือนเดิมก่อนตั้งครรภ์ คุณก็คงต้องบริหารร่างกาย พร้อมกับออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้กล้ามเนื้อหน้าท้องกระชับเข้ารูปเหมือนเดิม คุณอาจจะเลือกรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารพวดแคลเซียม ธาตุเหล็ก กรดโฟลิก ต่อไปอีกสักรัยะหนึ่ง และอาจลดขนาดลงเมื่อคุณเปลี่ยนให้ลูกดื่มนมผงแทน ยังมีรายละเอียดปลีกย่อยอีกมากมาย ในการเตรียมตัวเป็นคุณแม่คนใหม่ ซึ่งไม่สามารถเขียนบอกได้หมด คุณสามารถขอคำแนะนำจากแพทย์หรือหาความรู้เพิ่มเติม ได้จากหนังสือหรือนิตยสารทางด้านนี้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ดีต่อตัวคุณ และลูกน้อยของคุณเอง ใครเล่าจะดูแลตัวเราได้ดีเท่าตัวเราเอง หวังว่าคุณคงมีความสุขกับการเป็นคุณแม่ แห่งสหัสวรรษใหม่