อุเบกขา คือ จ้องดูอยู่ เมื่อทำอะไรไม่ได้ก็จ้องดูอยู่ ดูอาการคล้ายกับว่าเฉยๆ แต่ไม่ใช่เฉยอย่างไม่รับผิดชอบ แต่จ้องดูอยู่ว่าจะทำอะไรได้

ผู้รู้หลายท่านเชิญชวนสนทนากันในประเด็นว่า การศึกษาคืออะไร ดำรงอยู่อย่างไรในปัจจุบัน  ผมได้อ่านพจนานุกรมธรรมของท่านพุทธทาส  สาระสำคัญระบุว่า  สิกขาหรือศึกษาแปลว่าดูซึ่งตนเอง โดยตนเอง เห็นตนเอง  ประพฤติปฏิบัติโดยตนเอง  เพื่อประโยชน์แก่ตนเอง   ในทัศนะผมเห็นว่า การศึกษาเป็นเครื่องมือของผู้คนในการนำพาตนเองไปพานพบกับการอยู่เย็นเป็นสุข  ผู้คนจะมีความเฉพาะตนในการใช้การศึกษาเป็นเครื่องมือของชีวิต

 

และด้วยความเป็นจริงของหนึ่งชีวิตต้องเกี่ยวข้องเชื่อมร้อยกับอีกหลายชีวิต  ซึ่งทุกชีวิตล้วนแต่ต้องการพานพบกับความอยู่เย็นเป็นสุข   ดังนั้นผู้คนจึงรวมตัวกันนำเอาสิ่งดีๆที่พานพบมาบรรจบรวมกันเพื่อแบ่งปันความอยู่เย็นเป็นสุขต่อกันและกัน   จุดรวมการศึกษาของชุมชนไทยจึงเริ่มต้นที่ครอบครัวและ วัด  มาตั้งแต่โบราณกาล

 

สืบต่อมา ความเป็นสมัยใหม่  ได้หยิบยื่น โรงเรียน ให้เป็นจุดนัดพบเพื่อการศึกษาของผู้คน พร้อมๆกับเริ่มใส่ความเป็นอื่นเข้าไปในความเฉพาะของผู้คน  เมื่อในตัวคนถูกยัดเยียดความเป็นอื่นมากขึ้น  พลังสะสมข้างในตัวคนก็ระเบิดออกมา กลายเป็นสิ่งที่เราเรียกว่า  วิกฤตคุณภาพการศึกษา   ซึ่งในวันนี้ชุมชนคนไทยโดยภาพรวมกำลังอุเบกขาต่อคุณภาพการจัดการศึกษาไทยในทุกระดับ   ภาวะเช่นนี้ผมชวนทุกท่านคิดต่อว่า  พจนานุกรมธรรมของท่านพุทธทาส นิยามคำว่า  อุเบกขา  คือ  จ้องดูอยู่ เมื่อทำอะไรไม่ได้ก็จ้องดูอยู่  ดูอาการคล้ายกับว่าเฉยๆ  แต่ไม่ใช่เฉยอย่างไม่รับผิดชอบ แต่จ้องดูอยู่ว่าจะทำอะไรได้    แสดงว่าวันนี้ชุมชนไทยกำลังจ้องดูการจัดการศึกษาโดยภาครัฐ อย่างไม่กะพริบตา ใช่หรือไม่/อย่างไร