• ขั้วตรงกันข้าม (opposite) หรือขั้วขัดแย้ง (dilemma) อาจเป็นโทษก็ได้ เป็นประโยชน์ก็ได้    แล้วแต่มุมมองและวิธีจัดการ
• ที่แน่นอนที่สุด ในขั้วขัดแย้งมีพลัง (energy) อยู่    ขึ้นอยู่กับว่าเรารู้จักนำพลังนั้นมาใช้สร้างสรรค์หรือไม่
• ถ้ามองเชิงบวก   มีวิธีเอามาใช้ให้เป็นประโยชน์ ขั้วตรงกันข้ามก็เป็นของดี
• ถ้าไม่รู้จักนำมาใช้  หรือใช้ผิดทาง  ขั้วตรงกันข้าม ก็เป็นโทษ
• KM คือเครื่องมือสำหรับนำพลังลี้ลับและไม่ลี้ลับทั้งหลาย ทั้งภายในตัวมนุษย์  ในความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์  ในธรรมชาติ ในความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ  ฯลฯ    นำมาใช้สร้างสรรค์เชิงบวก
• KM คือเครื่องมือจัดการพลังที่มีอยู่แล้ว    นำมาใช้ให้สำเร็จประโยชน์ตามที่ตั้งเป้าหมายไว้ 
• การใช้พลังของขั้วตรงกันข้ามเริ่มจากใจ    ใจของคนที่เปิดรับความคิด  ค่านิยม  ความเชื่อ ที่แตกต่าง    เคารพ และเห็นคุณค่าของความแตกต่างหลากหลาย
• ใจของคนที่เปิดเผยตนเอง  กล้าเสนอความเห็น ความเชื่อ มุมมอง การตีความ ที่แตกต่างจากของผู้อื่น ด้วยท่าทีที่เคารพผู้อื่น  ไม่ท้าทาย ไม่ลบหลู่
• บรรยากาศ  วัฒนธรรม ที่ยอมให้มีการนำผลการตีความต่างกันไปลองปฏิบัติเพียงเล็กน้อย แล้วดูผล    นำผลมาตีความ ลปรร. ร่วมกัน    แล้วนำไปทดลองใหม่    จนในที่สุดเกิดความรู้ใหม่ร่วมกัน สำหรับใช้เป็นมาตรฐานการปฏิบัติ  
• องค์กรที่มีความแตกต่างหลากหลาย  เคารพความแตกต่างหลากหลาย  และรู้จักเอาไปใช้ประโยชน์   จะทำ risk management (การบริหารความเสี่ยง) ได้ดีกว่า   และสร้างนวัตกรรมได้ง่ายกว่า
• ทั้งนี้ ความแตกต่างหลากหลายนั้นต้องมีความเหมือนอยู่ด้วย --- มีเป้าหมาย   ความฝัน / จินตนาการ ร่วมกัน 

วิจารณ์ พานิช
๒๕ กพ. ๔๙