องค์ประกอบของเซลล์

  ถึงแม้ว่ารูปร่างของเซลล์ของสิ่งมีชีวิต จะแตกต่างกัน แต่เซลล์เหล่านั้นจะมีโครงสร้างที่ใกล้เคียงกันคือจะประกอบไปด้วย

1.       ผนังเซลล์ ( cell wall ) เป็นโครงสร้างที่แข็งแกร่ง ห่อหุ้มเซลล์จะพบในเซลล์พืช มีองค์ประกอบทางเคมีเป็นเซลลูโลส( cellulose ) เป็นส่วนมาก พวกโปรตีน และลิกนินบ้าง หน้าที่อันสำคัญของผนังเซลล์คือช่วยทำความแข็งแรงให้แก่พืชและช่วยป้องกันไม่ให้ของเหลวต่างๆภายในเซลล์ได้รับอันตรายด้วย นอกจากนี้ยังพบ พลาสติซิตี้ ซึ่งหมายถึงการเปลี่ยนแปลงได้อย่างถาวรและยังพบอีกว่าผนังเซลล์นี้มีคุณสมบัติในด้านอิลาสติซิตี้ด้วย คือความสามารถที่จะกลับสู่สภาพเดิม หลังจากททำให้เปลี่ยนรูปร่างไปแล้วเช่นหลังจากที่เซลล์ดูดน้ำเข้าไปมาก เซลล์จะเต่งผนังเซลล์จะยืดออก เมื่อปริมาณน้ำลดลง เซลล์ก็จะมีขนาดเล็กลง ซึ่งพบในกระบวนการออสโมซิส
2.       เยื่อหุ้มเซลล์ ( cell membrane ) มีลักษณะเป็นเยื่อบางๆ ที่ห่อหุ้มทุกสิ่งทุกอย่างภายในเซลล์ ทำหน้าที่ป้องกันการรั่วไหลของสารประกอบต่างๆภายในเซลล์ และช่วยนำอาหารและสารอื่นจากภายนอกเข้าสู่เซลล์ องค์ประกอบทางเคมีของเซลล์คือ โปรตีน และไขมัน เซลล์ทุกชนิดมีเยื่อเซลล์
3.       ไซโตรปลาสม ( cytoplasm ) มัลักษณะเป็นของเหลวๆ ส่วนใหญ่เป็นโปรตีน กรดนิวคลีอิก สารอนินทรีย์ หน้ที่ของไซโตปลาสม เช่น ทำการสังเคราะห์ หรือสลายตัวของสารประกอบต่างๆที่ได้มาจากอาหาร สรุปได้ว่าไซโตปลาสม เป็นแหล่งที่ปฏิกิริยาทางเคมีเกิดขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก
4.       เอ็นโพลาสมิกเรติคูลัมชนิเรียบ ( smooth endoplasmic reticulum ) เป็นเยื่อร่างแหค่อนข้างสลับซับซ้อนที่เชื่อมโยงระหว่างนิวเคลียสกับเยื่อเซลล์ ประกอบไปด้วยไขมันและโปรตีน ลักษณะเรียบ ทำหน้าที่ในการขนส่งสารต่างๆผ่านเซลล์และเกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์ สเตรอยด์บางชนิด
5.       เอ็นโพลาสมิคเรติคูลัมชนิดขรุขระ ( rough endoplasmic reticulum ) ก็คือเอ็นโดพลาสมิคเรติคูลัมเรียบที่มีไรโบโซมมาจับอยู่ ทำหน้าที่ในการสังเคราะห์โปรตีนได้ด้วย องค์ประกอบนี้พบในสัตว์
6.       กอลไจ บอดี ( golgi body ) เป็นโครงสร้างที่ประกอบด้วยถุงหุ้มด้วยเยื่อบางๆหลายๆถุงเรียงกันกอลไจ บอดี ทำหน้าที่ในขบวนการขนถ่ายและนอกจากนี้ยังพบว่ากอลไจ บอดีเกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์ไลโซโซมและเซลเพลทของพืชด้วย
7.       นิวเคลียส ( nucleus ) เป็นโครงสร้างที่สำคัญที่สุดของเซลล์ มีลักษณะเป็นรูปกลมหรือรูปไข่ เซลล์เม็ดเลือดแดงของสัตว์พวกเลี้ยงลูกด้วยนมเมื่ออายุหรือเจริญเต็มที่ จะไม่มีนิวเคลียส หน้าที่ของนิวเคลียสคือ เป็นศูนย์กลางควบคุมกิจกรรมต่างๆภายในเซลล์
8.       ไรโบโซม ( ribosome ) เป็นองค์ประกอบของเซลล์ที่มีขนาดเล็ก ไม่มีเยื่อหุ้ม ในคลอโรพลาสท์และไมโตคอนเดรีย มีขนาดประมาณ 10-20 มิลลิไมครอน ทำหน้าที่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์โปรตีน พวกไรโบนิวคลีโอโปรตีนหรือโปรตีนรวมกับไรโบโซม อาร์เอ็นเอ ขนาดของไรโบโซมยูคาริโอทคือชนิด 80 s ขนาดไรโบโซมแบคทีเรีย,ไมโตคอนเดรีย และคลอโรพลาสท์ คือชนิด 70 s
9.       ไลโซโซม ( lysosome ) พบเฉพาะในเซลล์สัตว์ และพืชชั้นต่ำบางชนิด มีลักษณะเป็นถุงเล็กประกอบไปด้วยเอ็นไซม์หลายชนิดที่สามารถย่อยแป้ง ไขมัน โปรตีน และกรดนิวคลีอิค หน้าที่ของไลโซโซม คือ ย่อยสารอาหารภายในเซลล์ และย่อยองค์ประกอบภายในเซลล์ ภายหลังที่เกิดการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีในองค์ประกอบนั้นๆ และยังสามารถทำลายสิ่งแปลกปลอม เช่น แบคทีเรีย หรือเชื้อโรคจากภายนอกเซลล์ได้ด้วย
10.   เซนตริโอล ( centriole ) มีรูปร่างทรงกระบอก ประกอบด้วยไมโครทูบูลมาเรียงกันเป็นวงกลม หน้าที่สร้างสปินเดิลไฟเบอร์ไปเกาะที่เซนโตเมียร์ของโครโมโซมในขณะที่มีการแยกตัวของโครโมโซมในระยะเมตาเฟส เซนตริโอล ยังช่วยในการเคลื่อนไหวของเซลล์โดยทำหน้าที่ในการบังคับ การหดและการคลายตัวของไมโครทูบูล ของแฟลเจลลัม และซิเลีย ซึ่งจะทำให้เคลื่อนไหวได้
11.   ไมโตคอนเดรีย ( mitochondria ) ประกอบไปด้วยโปรตีนและไขมัน มีเยื่อหุ้มสองชั้น ภายในมีเอ็นไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการหายใจแบบใช้ออกซิเจน เป็นแหล่งผลิตพลังงานให้แก่เซลล์ มีความสำคัญมากต่อการสันดาปอาหาร เซลล์แบคทีเรียจะไม่มี ไมโตคอนเดรีย แต่จะมีโปรตีนและสารอื่นๆที่ละลายอยู่ในไซโตโซมทำหน้าที่เป็นแหล่งผลิตพลังงานให้แก่เซลล์
12.   คลอโรพลาสท์ ( chloroplast ) เป็นพลาสติคสีเขียวพบเฉพาะในพืชและแบคทีเรียบางชนิดที่สังเคราะห์แสงได้ ภายในคลอโรพลาสท์ประกอบด้วย คลอโรฟิล หน้าที่สำคัญของคลอโรพลาสท์คือการสังเคราะห์แสง โดยคลอโรฟิลที่อยู่ภายในคลอโรพลาสท์จะดูดเอาพลังงานแสงเข้ามา แล้วเปลี่ยนให้เป็นพลังงานเคมี
13.   แวคูโอล ( vacuole ) เป็นช่องว่างภายในเซลล์พืชมีขนาดต่างๆกัน มีลักษณะเป็นก้อนกลมใสๆ มีเยื่อบางๆล้อมรอบ แวคูโอลจะใช้เก็บสารต่างๆที่เซลล์ไม่ต้องการ หรือเป็นที่สะสมสารบางอย่างที่เซลล์อาจจะนำไปใช้ได้
14.   แคปซูล ( capsule ) เป็นเกราะที่ประกอบด้วยคาร์โบไฮเดรทเป็นส่วนมากที่ห่อหุ้มแบคทีเรียบางชนิดไว้อีกชั้นหนึ่งทำให้แบคทีเรียทนต่อสภาพแวดล้อม ที่ไม่ดีต่างๆได้อย่างดี
15.   แฟลเจลลัม ( flagellum ) เป็นองค์ประกอบของแบคทีเรียบางชนิประกอบไปด้วยโปรตีนที่ยืดหดได้ ทำหน้าที่ช่วยในการเคลื่อนไหวของเซลล์