นี่คือจินตนาการส่วนตัว ไม่เกี่ยวกับตำแหน่งหน้าที่ใดๆ ทั้งสิ้นของผม    แต่เป็นเรื่องคอขาดบาดตายสำหรับสังคมไทย   จึงเอามา “คิดดังๆ” สู่กัน   โดยไม่รับรองว่าจะเป็นความคิดที่ถูกต้องในบริบทไทย   และเป้าหมายที่เอามาลงบันทึกไว้ ก็เพื่อกระตุ้น “การเรียนรู้ของสังคม” (social learning) ในเรื่องระบบอุดมศึกษา

          หลักการในการออกแบบของผมคือ F มาก่อน f   แปลว่า Function มาก่อน form   คือต้องคิดกำหนดหน้าที่ให้ชัดเจนแจ่มแจ้งเสียก่อน   แล้วจึงออกแบบโครงสร้าง

          ในการออกแบบระบบใดๆ   ต้องคิดหน้าที่ และยุทธศาสตร์การทำงาน   แล้วจึงเอามากำหนดโครงสร้างของระบบ

          จึงต้องตั้งคำถามว่า ระบบกำกับดูแล (Governance Systems) ของระบบอุดมศึกษา ทำหน้าที่อะไร

          คำตอบของผมคือ

 
o ทำหน้าที่ทำให้สังคมเข้าใจภาพใหญ่ ภาพรวม ภาพทิศทาง ภาพอนาคต ของระบบอุดมศึกษา
o และเสนอนโยบายสาธารณะ ว่าด้วยภาพใหญ่ของระบบอุดมศึกษา ต่อสังคม
o ทำให้ประเด็นทางเลือกเชิงนโยบาย ต่อระบบอุดมศึกษา เป็นประเด็นทางสังคม   ที่มีผลทางการเมือง
o ทำให้นโยบายชาติ และนโยบายระดับท้องถิ่น ต่อระบบอุดมศึกษา สร้างและส่งเสริมระบบอุดมศึกษาที่เป็นคุณประโยชน์ต่อสังคมในระยะยาว
o ส่งเสริมให้ระบบอุดมศึกษา เป็นระบบที่ผสมกลมกลืน มีปฏิสัมพันธ์เป็นเนื้อเดียวกับสังคมที่เรียกว่า “ภาคชีวิตจริง” (real sector) 

          ความซุกซน ทำให้ผมตั้งคำถามกลับทาง ว่าระบบกำกับดูแล (Governance Systems) ของระบบอุดมศึกษา ไม่ควรทำหน้าที่อะไร

          คำตอบของผมคือ


o ไม่ควรวนเวียนอยู่กับเฉพาะประเด็นปลีกย่อย จนมองไม่เห็นภาพรวมของระบบ
o ไม่ควรทำความเข้าใจกันอยู่เฉพาะในกลุ่มนักการศึกษา นักอุดมศึกษา อาจารย์มหาวิทยาลัย   ต้องทำให้เกิดความเข้าใจในระดับประชาชนทั่วๆ ไป
o ไม่ควรเสนอทางเลือกเชิงนโยบายที่เป็นเพียง “แบบฝึกหัดทางวิชาการ” (academic exercise)   ต้องจัดทำทางเลือกเชิงนโยบายที่เสนอต่อสังคม (social exercise)   มีหลายทางเลือก   ชี้ให้เห็นว่าแต่ละทางเลือกจะนำพาสังคมไปสู่สภาพใด
o ไม่ควรทำงานแบบวนเวียนอยู่เฉพาะในกลุ่ม supply-side หรือกลุ่ม “ผู้ผลิต”   ต้องทำงานร่วมมือเป็นเนื้อเดียวกันกับ demand-side หรือกลุ่ม ”ผู้ใช้” ผลผลิตของระบบอุดมศึกษา

 

          ไม่ทราบว่าการทำการบ้านส่งครูในแบบฝึกหัดนี้จะถูกต้องหรือไม่   ขอคำแนะนำด้วยครับ

 

วิจารณ์ พานิช
๖ ก.พ. ๕๒