การจำและการลืม

การจำและการลืม

ผศ.ดร สังคม ภูมิพันธุ์
รองอธิการบดีฝ่ายนวัตกรรมเทคโนโลยีการศึกษา
มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

ความนำ
การจดจำเป็นสิ่งสำคัญในการสนับสนุนให้การเรียนรู้มีประสิทธิภาพ  การจำใช้หลักการคล้ายคลึงกับการเรียนรู้ คือ เมื่อเราได้เรียนรู้แล้วก็มีการเก็บรักษาข้อมูลที่ได้ เมื่อต้องการนำมาใช้งานก็สามารถเรียกข้อมูลนั้นได้ทันที  ดังนั้นนักการศึกษาจึงเข้าใจว่า  การเรียนรู้คือส่วนที่ร่างกายจดจำไว้ได้เป็นเบื้องแรกและนำมาใช้งานได้ตามต้องการ การสร้างการจำที่ดีสามารถฝึกฝนและพัฒนาได้

          การจำ (Memory) หมายถึง การนำบางส่วนของการตอบสนองที่เกิดจากการ เรียนรู้มาแสดงให้ปรากฏในสถานการณ์ปัจจุบัน หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง การจำหมายถึงการเก็บ รักษาข้อมูลไว้ระยะเวลาหนึ่ง อาจจะเป็นเวลาน้อยกว่าหนึ่งวินาที หรือยาวตลอดชีวิตก็ได้
ในกรอบของสมองหรือสติปัญญาของมนุษย์ซึ่งถือว่าเป็นกระบวนการทางพุทธิปัญญา (Cognitive Process) มีสามคำที่เกี่ยวข้องกัน คือ การเรียนรู้ (Learning) การจำ (Memory) และการลืม (Forgetting) ซึ่งการจำถือว่าเป็นหัวใจของกระบวนการดังกล่าว
และการจำมีผลต่อการตั้งใจรับรู้ การรู้  การเรียนและการใช้ภาษา การสร้างมโนทัศน์ การแก้ปัญหา การใช้เหตุผล และการตัดสินใจ
           ขั้นตอนของการจำมี 3 ขั้นตอน คือ
           1. เปลี่ยนแปลงกายภาพของสิ่งเร้าเป็นข้อมูลเช่นเมื่อเห็นป้าย
เราอาจเปลี่ยนสัญลักษณ์นี้เป็นรูปของมโนภาพ  (Mental Image)  คือภาพของเพื่อนที่เลิก
สูบบุหรี่ ในรูปของภาพที่มีความหมาย  (Semantic  Code)  คือ  คำว่าห้ามสูบบุหรี่
หรือในรูปของเสียงพูด (Acoustic Code) คือมีเสียงก้องอยู่ในความคิด
           2. เก็บข้อมูลและบันทึกไว้
           3. เรียกใช้ข้อมูล
สำหรับประสิทธิภาพหรือความล้มเหลวของการจำนั้นอาจเกิดขึ้นได้ในขั้นตอนใดขั้น
ตอนหนึ่งของทั้งสามขั้นตอน