กิจกรรมของชุมชนในแต่ละพื้นที่นั้นคงจะยังมีอีกมาก หากพบเจอก็อย่าลืมนำมาบันทึกแลกเปลี่ยนกันด้วยนะครับ
          ได้เขียนบันทึกเกี่ยวกับวัฒนธรรมของชาวบ้าน  ซึ่งเป็นวัฒนธรรมของชาวล้านนาที่ได้สืบทอดกิจกรรมต่างๆ เกี่ยวกับการจัดงานปอยหลวงพระวิหาร ของชาวบ้านใหม่  ตำบลท่าขุนราม  อำเภอเมืองกำพงเพชร  บันทึกแรกเป็นบันทึกที่เกี่ยวกับการทำรั้วกั้น(รั้วราชวัตร)  เรียนรู้วัฒนธรรมชุมชน : ราชวัตร (รั้วกั้น)    และการทำถืมตอง เรียนรู้วัฒนธรรมชุมชน : การทำถืมตอง 
          อีกกิจกรรมหนึ่งที่คนเฒ่าคนแก่ได้ร่วมกันทำก่อนที่จะมีการจัดงานปอยหลวงก็คือ การอัญเชิญพระอุปคุต เพื่อให้มารักษางานปอยหลวงครั้งนี้  ไม่ให้มีปัญหาอุปสรรคใดๆ  เพราะความเชื่อของชาวบ้านเชื่อว่าพระอุปคุตเป็นพระที่มีฤทธิ์  สามารถปราบมารต่างๆ ได้  หากจัดพิธีอัญเชิญให้มาปกปักษ์รักษางานแล้ว จะทไห้งานปอยหลวงครั้งนี้ดำเนินไปด้วยความราบรื่นไร้อุปสรรค
          เมื่อมีโอกาสได้เรียนรู้กิจกรรมของชาวบ้าน  จากคนเฒ่าคนแก่ผ่านการปฏิบัติในครั้งนี้ ทำไห้ผมต้องไปค้นคว้าหาความรู้เพิ่มเติมครับ  ซึ่งก็พอจะหาได้ในเว็บเกี่ยวกับ   ตำนานพระอุปคุต  และนอกจากนี้ ยังมีคำอธิบายไว้ในเว็บไซต์เกี่ยวกับประเพณีล้านนา- ประเพณีปอยหลวง  ที่ http://www.lannaworld.com/believe/poyloung.htm   ข้อความตอนหนึ่งกล่าวว่า 
 

"  สิ่งพิเศษที่จะต้องจัดเตรียมก่อนที่จะมีงานปอยหลวงตามความเชื่อในโบราณประเพณี เมื่อจะมีงานพิธีต้องมีศักดิ์สิทธิ์ปกป้องคุ้มครองให้งานดำเนินไปโดยราบรื่นไม่มีปัญหาหรืออุปสรรคใด ๆ ให้เดือดร้อน จึงมีการอัญเชิญพระอุปคุตมาคุ้มครองงาน พระอุปคุตนี้ได้ชื่อว่าเป็นอรหันต์ที่อาศัยอยู่ในสะดือทะเลเป็นผู้ที่สามารถปราบพระยามารที่อาจมาทำลายพิธีทำบุญนี้ได้

ในการอัญเชิญอุปคุตนนั้น ชาวบ้านนำขบวนแห่ไปอัญเชิญพระอุปคุตไปที่แม่น้ำแล้ว ให้ตัวแทนลงไปงมก้อนหินขึ้นมาแล้วถามคนที่รอบนฝั่งว่า"ใช่หรือไม่" เมื่อคนบนฝั่งบอกว่าไม่ใช่ก็งมหาต่อไปอีกสองสามครั้ง จนคนบนฝั่งบอกว่าใช่แล้ว ก็เชิญก้อนหินที่สมมุติว่าเป็นอุปคุตไปใส่พานที่เตรียมมาด้วย จากนั้นก็พากันแห่เพื่อนำไปไว้บนหออุปคุตที่สร้างคล้ายศาลเพียงตา หลังคามุงด้วยผ้าขาวซึ่งจะตั้งไว้ที่ข้างวิหาร บาตร กรวยดอกไม้ ธูป เทียน คนโทน้ำและสำรับอาหาร ๑ สำรับ และประตูรั้วปักสัปทนแทนร่มกันแดดกันฝน และจะต้องถวายสำรับอาหารทั้งมื้อเช้า และเพล เมื่อเสร็จงานปอยหลวงแล้วก็จะมีพิธีอัญเชิญอุปคุตกลับไปสู่แม่น้ำที่นำมานั้น"

             ลำดับกิจกรรมในการอัญเชิญพระอุปคุตของคนเฒ่าคนแก่ที่ผมได้มีโอกาสเข้าไปเรียนรู้ในครั้งนี้ (ครั้งแรกในชีวิตครับ)  ผมขอนำเสนอเรียงตามลำดับของกิจกรรม ดังนี้

          กิจกรรมก่อนวันงานนั้น  คนเฒ่าคนแก่จะต้องจัดเตรียมที่อยู่-ที่พำนักสำหรับพระอุปคุตก่อน   โดยการทำสถานที่คล้ายกับบ้านจำลอง   คล้ายโต๊ะที่มีเสา 4  ต้น  ทำหลังคารูปโค้งด้วยผ้าขาว     และก่อนวันงานจะมีการจัดเตรียมหินก้อนใหญ่จากฝายท่ากระดานจำนวน 1 ก้อน เพื่อนำมาสมมติเป็นพระอุปคุต  โดยนำไปไว้ในคลองสวนหมากข้างๆ สำนักสงฆ์เกาะแก้วทรายทองสถานที่จัดงานปอยหลวง

          ในวันเริ่มของงานปอยหลวงในช่วงเช้า  คนเฒ่าคนแก่ก็จะชาวกันแห่ไปอัญเชิญพระอุปคุตที่แม่น้ำ(คลองสวนหมาก)  โดยมีประสงห์เป็นผู้นำ  เมื่อไปถึงที่ที่ได้นำพระอุปคุต(สมมติ) มาไว้    พระสงฆ์ก็จะอ่านคำอัญเชิญพระอุปคุต  เมื่อใกล้จะจบการอ่านคำอัญเชิญก็จะมีคนลงไปอัญเชิญพระอุปคุตขึ้นมาจากน้ำ  เพื่อที่จะขึ้นมารักษางานปอยหลวงไม่ให้มีปัญหาอุปสรรคใดๆ

51031705
การอ่านคำอัญเชิญพระอุปคุต และการอัญเชิญพระอุปคุตขึ้นจากน้ำ

51031706
นำพระอุปคุต (ที่สมมิตจากหินแม่น้ำ) มาไว้ในพานทองที่จัดเตรียมไว้

51031707
จากนั้นก็อัญเชิญพระอุปคุตขึ้นจากแม่น้ำ

51031708
มีขบวนแห่พระอุปคุตจากแม่น้ำ(คลองสวนหมาก) นำโดยพระสงฆ์

51031709
สถานที่ตั้งของพระอุปคุตในบริเวณใกล้ๆ กับพระวิหารที่จัดงานปอยหลวง  (ซึ่งหลายท่านอาจเคยเห็นแต่คงไม่รู้ว่ามันคืออะไร)

          เป็นอีกบันทึกหนึ่งที่ได้บันทึกเกี่ยวกับกิจกรรมจากความเชื่อของชาวบ้านที่พวกเราคนทำงานกับชุมชนไม่ควรมองข้าม เพราะการที่เราจะก้าวไปข้างหน้าที่เรียกกันว่าการพัฒนานั้น หากเรามองข้ามตัวตนของเรา ไม่ย้อนมองอดีตว่าเราคือใคร  อยู่กันอย่างไร เดินกันมาอย่างไร  ฯลฯ  ทำให้การที่เราจะก้าวไปข้างหน้ามักจะหลงทาง หรือหกล้มหัวคะมำอยู่เสมอ

          กิจกรรมของชุมชนในแต่ละพื้นที่นั้นคงจะยังมีอีกมาก  หากพบเจอก็อย่าลืมนำมาบันทึกแลกเปลี่ยนกันด้วยนะครับ 

บันทึกมาเพื่อการ ลปรร. ครับ

วีรยุทธ  สมป่าสัก  17  มีนาคม  2551