เครื่องดนตรีวงปี่พาทย์นางหงส์

วงปี่พาทย์นางหงส์   

                 เป็นวงปี่พาทย์อีกชนิดหนึ่งที่นำเอาวงปี่พาทย์ไม้แข็งมาประสมกับวง ปี่ชวา - กลองมาลายู ( หรือที่เรียกว่า วงบัวลอย )  ซึงประกอบด้วย
                 1. ปี่ชวา                 
                 2. กลองมาลายู    ( ตีด้วยไม้งอๆ )     
                 3. ฆ้องเหม่ง                  
                 ประสมกับวงปี่พาทย์  โดยเปลี่ยนแปลงรูปแบบดังนี้
                 --  เอาตะโพน – กลองทัดออก     ในวงปี่พาทย์ออก  ใช้กลองมาลายู มาตีแทน
                 --  เอาปี่ใน ในวงปี่พาทย์ออก  ใช้ปี่ชวา เป่าแทน   
                 --  เอาฆ้องเหม่งในวงปี่-กลองออก  เพราะมีฉิ่ง  เป็นเครื่องควบคุมจังหวะอยู่แล้ว
                 เรียกวงประสมนี้ใหม่ว่า “ ปี่พาทย์นางหงส์ “ซึ่งเรียกตามชื่อหน้าทับที่ใช้ตีกำกับใน  “ เพลงเรื่องนางหงส์ “ ซึ่งเป็นเพลงบรรเลงอันเป็นพื้นฐานของวงปี่พาทย์วงนี้  โดยจะใช้บรรเลงประกอบพิธีกรรมในงานอวมงคล หรืองานศพ         สำหรับรูปขนาดของวงเช่นเดียวกับวงปี่พาทย์ไม้แข็ง  เพียงแต่เรียกชื่อใหม่ว่า   “ วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องห้า  “     วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องคู่    และวงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องใหญ่ 
                 วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องคู่   ประกอบด้วย
                 1. ปี่ชวา                 
                 2. ระนาดเอก                   
                 3. ระนาดทุ้ม                  
                 4. ฆ้องวงใหญ่             
                 5. ฆ้องวงเล็ก                 
                 6. กลองมาลายู             
                 7. ฉิ่ง                       
                 8. ฉาบ                

                 เนื่องจากไม่ปรากฏหลักฐานที่แน่ชัดในการเกิดของวงปี่พาทย์นางหงส์  และยังไม่สามารถหาหลักฐานที่แน่นอนของการประสมวงนางหงส์  ว่าเกิดขึ้นในสมัยใด  แต่ในปัจจุบันปรากฏลักษณะรูปวงนางหงส์เป็น ๒ แบบ คือ แบบหนึ่งใช้ตีด้วยกลองมาลายู  และอีกแบบหนึ่งใช้ตีด้วยกลองทัด   ทั้งสองแบบใช้หน้าทับที่คล้ายคลึงกัน  ผิดกันแต่วิธีการตีเท่านั้น
                 สำหรับหน้าที่ของเครื่องบรรเลงในวงปี่พาทย์นางหงส์  เครื่องดนตรีโดยทั่วไปมีวิธีบรรเลงและหน้าที่เช่นเดียวกับวงปี่พาทย์ไม้แข็ง
                 --   ปี่ชวา  เป่าดำเนินทำนองถี่ๆบ้าง  เสียงยาวบ้าง จนเกิดเป็นลักษณะและวิธีการเป่าที่เรียกว่า“ ทางปี่ชวา “   คือวิธีการดำเนินทำนองเฉพาะของปี่ชวา        
                 --   กลองมาลายู   ตีด้วยไม้งอๆด้วยมือข้างหนึ่ง  สอดสลับกันทั้งสองลูก  เรียกเป็นหน้าทับว่า “ หน้าทับนางหงส์ “    และหน้าทับ “ นางหน่าย “        
                 สำหรับโอกาสใช้ของปี่พาทย์นางหงส์  คืองานศพ  ใช้ได้ทั้งงานสวดพระอภิธรรม    และงานฌาปนกิจศพ