คนหนองบัว : หนองบัว วันวาน วันนี้ และวันพรุ่ง

เส้นทาง → หน้าแรก → พระมหาแล อาสโย ขำสุข → สมุด → คนหนองบัว : หนองบ... → ประเพณีกินดอง

ประเพณีกินดอง

ประเพณีกินดอง

โดย อ้อย : น.ส.สุภาเพ็ญ นุชเฉย

ประมาณปี พ.ศ. ๒๔๗๕ วัฒนธรรมการกินดองเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในหนองบัวการกินดองยุคแรก ๆ นั้น มีขั้นตอนที่พอจะสรุปได้ดังนี้

๑. พูดทาบทาม

การพูดทาบทามนั้นฝ่ายชายจะจัดให้ผู้ใหญ่ ๓-๔ คนส่วนใหญ่จะเป็นผู้ใหญ่ที่มีคนนับหน้าถือตาในสังคม มีชีวิตครอบครัวที่ดี ไปทาบทามกับผู้ใหญ่ของฝ่ายหญิง และส่วนมากจะมีการตกลงระยะการดอง ว่าจะดองกันกี่ปี จึงจะแต่งงาน

๒. เป็น “คู่ดอง”

การเป็น “คู่ดอง” กัน มีข้อปฏิบัติ หลายประการอาทิ คู่ดองจะเข้าใกล้กันได้ไม่เกิน ๒ เมตร ซึ่งในการนี้จะเป็นการดูใจกันของทั้ง ๒ ฝ่าย ว่าฝ่ายชายจะให้เกียรติฝ่ายหญิงอย่างสม่ำเสมอตลอดระยะเวลาการดองหรือไม่ และเป็นการพิจารณาการวางตัวของฝ่ายหญิงว่าวางตัวเหมาะสมที่จะเป็นแบบอย่างที่ดีของลูกต่อไปในอนาคตได้หรือไม่ หากฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดประพฤติตนไม่เหมาะสม การแต่งงานจะไม่เกิดขึ้น แต่ถ้าหากตลอดระยะเวลาที่ดองกัน ทั้ง ๒ ฝ่าย ประพฤติตนเหมาะสม จะนำไปสู่ขั้นตอนต่อไป เป็นต้น

๓. ปลูกเรือน

การปลูกเรือน ส่วนใหญ่จะดำเนินการโดยฝ่ายชาย ซึ่งจะต้องตัดไม้ในป่า มีความเชื่อ เกี่ยวกับการเลือกตัดไม้ที่จะใช้ปลูกเรือน กล่าวคือ ฝ่ายชายจะนำไก่เป็นเข้าป่าไปด้วย ๑ ตัว เมื่อเห็นต้นไม้ที่จะใช้ปลูกเรือนได้ ต้องมองหาตาของต้นไม้นั้นที่อยู่ต่ำที่สุด จากนั้นแปะอาหารไก่ไว้ที่ตานั้น ถ้าไก่จิกกินอาหารได้ ห้ามทำการตัดต้นไม้ต้นนั้นเป็นอันขาด

เมื่อฝ่ายชายตัดต้นไม้เสร็จ จะเข็นมาไว้ที่บ้าน เตรียมทำการแปรรูปไปเป็น เสา ฝาเรือน ฯลฯ

บางบ้านจะมีการทำขวัญไม้โดยจะเชิญหมอมาทำขวัญให้ไม้ที่ตัดมาจากป่า ก่อนทำการแปรรูป

จากนั้น ทำการหาทำเลขุดหลุมเสา โดยจะทำการซ่อนเงิน-ทอง ไว้ในที่ที่คาดว่าจะขุดหลุมจากนั้น ให้ “ผัวคู่เมียคู่” (หมายถึง คู่สามีภรรยาคู่หนึ่งที่ครองเรือนกันมานาน และชีวิตครอบครัวมีความสุขดี) หาเงิน-ทองที่ซ่อนอยู่จนพบ (โดยถือเคล็ดที่ว่า ทำเลนี้มีแต่เงินแต่ทอง จะทำมาค้าขึ้น)

จากนั้น จะทำการขุดหลุมเสาและทำขวัญเสาโดยหมอทำขวัญ

ภาพบน : โยมป้าลึ้ม นุชเฉย(๒๔๖๓-๒๕๔๙)ผู้ให้ข้อมูลเรื่องกินดอง ถ่ายเมื่ออายุ ๗๗ ปี(๒๕๔๐) ภาพล่าง : ภาพหมู่เด็กบ้านเนินตาโพบุคคลที่ศรชี้คือผู้สัมภาษณ์เก็บข้อมูล(สมัยเด็ก) อ้อย : สุภาเพ็ญ นุชเฉย นิสิตปี ๔ คณะเกษตศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร โดยเธอสัมภาษณ์ปี (๒๕๔๗) อยู่บ้านเลขที่ ๑๕๒/๑ หมู่ที่ ๑ บ้านเนินตาโพ(บ้านไร่โพทอง) ตำบลหนองกลับ อำเภอหนองบั จังหวัดนครสรรค์

ก่อนทำการยกเสา(เอาเสาลงหลุม) เวลาตี ๕ ของวันยกเสาจะนิมนต์พระมาสวดชยันโตฯ แล้วยกเสาลงหลุมได้ จากนั้นจะให้ฝ่ายชายและหญิงปลูกกล้วยและอ้อยคนละต้น เพื่อเสี่ยงทายชีวิดคู่ หากต้นไม้ที่ปลูกมีอาการผิดปรกติไป แสดงว่า ชาย-หญิงคู่นั้นต้องระมัดระวังในการใช้ชีวิตคู่ให้มากขึ้นเป็นพิเศษ

เมื่อยกเสาเรียบร้อยแล้ว จะทำการปลูกเรือนต่อ โดยแรงงานที่ปลูกเรือนนั้นได้จาการไหว้วานเครือญาติของทั้งสองฝ่ายจนเรือนเสร็จ

จากนั้นจะเป็นการหาฤกษ์แต่งงาน ส่วนใหญ่จะได้ฤกษ์จากพระที่ผู้คนส่วนใหญ่นับถือ เมื่อได้ฤกษ์แล้ว จะทำการเตรียมการจัดงานแต่งงานต่อไป

พิธีการแต่งงาน

พิธีการแต่งงานเป็นผลต่อเนื่องมาจากวัฒนธรรมการกินดอง โดยพิธีแต่งงานของชาวหนองบัวในสมัยก่อน จะมีขั้นตอนดังนี้

๑. กินเลี้ยง

การกินเลี้ยงส่วนใหญ่จะทำตอนเย็นก่อนวันผูกข้อมือ โดยจะเชิญผู้ที่ช่วยปลูกเรือน ทั้งหมดมาเลี้ยงอาหารเป็นการขอบคุณ รวมทั้งร่วมเป็นพยานในงานแต่งงานของเจ้าภาพอีกด้วย

๒. ทำบุญ รดน้ำสังข์

เวลาประมาณ ๗.๐๐ น. ของวันผูกข้อมือจะทำบุญเลี้ยงพระ จากนั้นพระสงฆ์จะรดน้ำสังข์ ให้คู่บ่าว - สาว ตามด้วยญาติผู้ใหญ่ของทั้ง ๒ ฝ่าย

๓. ยกขันหมาก

เมื่อทำบุญรดน้ำสังข์แล้ว ฝ่ายชายจะไปตั้งขบวนขันหมากนอกบริเวณบ้านฝ่ายหญิง ซึ่งขันหมากจะประกอบด้วย ขนนต้ม ข้าวเหนียวห่อ (แป้งข้าวเหนียวห่อไส้มะพร้าว)ข้าวเหนียวหัวหงอก(ข้าวเหนียวโรยมะพร้าว) ไก่ตัวผู้ต้ม ๑ ตัว เหล้าขาว ๑ ขวด กล้วย ๒ หวี ขนมกงชะมุด ขนมสามเกลอ ขนมนางว่าว ขนมนางเล็ดหมาก พลู จำนวนลงท้ายด้วยเลข ๔ เช่น หมาก ๔ ผล พลู ๔ ใบ เป็นต้น

จากนั้น เจ้าบ่าวจะยกขบวนขันหมากมาที่หน้าประตูบ้านเจ้าสาว อาจมีการกั้นประตูหรือไม่มีก็ได้ แต่เจ้าบ่าวต้องทิ้งเหล้าในขันหมากไว้หน้าประตู แล้วขึ้นไปบนเรือนต่อไป

๔. เปิดขันหมาก

เมื่อเจ้าบ่าวมาถึงบนเรือนผู้ใหญ่ทั้ง ๒ ฝ่าย จะทำการเปิดขันหมาก และเปิดสินสอดว่าครบหรือไม่ ในสมัยนั้น เงินสินสอดจะเป็นเงินขวัญถุงสำหรับคู่บ่าว-สาว จำนวน ๔๔ บาท ๔๔ สตางค์ เงินขวัญถุงนี้ ห้ามนำไปซื้อสิ่งใดเป็นอันขาดคู่บ่าว-สาวจะ ต้องเก็บไว้เป็นเงินสินสอดไห้ลูกชายของตน (ถ้ามี) ไปสู่ขอเจ้าสาวในอนาคต

๕. ส่งตัว

การส่งตัวจะกระทำเมื่อถึงเวลาค่ำ ถือฤกษ์สะดวก หรือฤกษ์ที่คิดว่าตัวเลขเป็นมงคล เช่น ๑๙.0๙ น. เป็นต้น ผัวคู่เมียคู่จะพาคู่บ่าว-สาว เข้าห้องหอ แล้วสอนการใช้ชีวิตคู่ จากนั้นจะให้ เจ้าสาวล้างเท้าเจ้าบ่าว แล้วกราบเท้าเจ้าบ่าว ๓ ครั้ง หลังจากนั้นเจ้าบ่าวจะถอดเครื่องประดับทั้งหมด(ซึ่งส่วนใหญ่จะทำด้วยทอง)ให้เจ้าสาวเก็บไว้ ตลอดระยะเวลาที่แต่งงานกัน ภรรยาจะต้องกราบเท้าสามีก่อนนอนทุกคืน

พี่อร : บังอร นุชเฉย ปัจจุบันอายุ ๕๖ ปี(๒๕๕๕)ผู้ให้ข้อมูลเรื่องกินดอง เมื่่อปี ๒๕๔๗ อยู่บ้านเลขที่ ๑๕๒/๑ หมู่ที่ ๑ บ้านเนินตาโพ(บ้านไร่โพทอง) ตำบลหนองกลับ อำเภอหนองบัว จังหวัดนครสวรรค์

ต่อมาประมาณปี พ.ศ. ๒๕๓๕ วัฒนธรรมการกินดองของหนองบัวได้ปรับเปลี่ยนรูปแบบไป จากที่เคยเรียกว่า “การกินดอง” จะเปลี่ยน เป็น"การหมั้น" รวมทั้งขั้นตอนและกิจกรรมก็เปลี่ยนแปลงไปด้วย ดังนี้

๑. พูดทาบทาม

ในวันศุกร์ตอนเย็นฝ่ายชายจะจัดผู้ใหญ่ ๗ คนไปบ้านของฝ่ายหญิงเพื่อทำการทาบทามและนัดหมายกำหนดวันหมั้นและตกลงค่าสินสอดด้วย

๒. หมั้น

หลังจากตกลงกำหนดวันและค่าสินสอดหมั้นแล้ว ในวันจันทร์ใด ๆ ของทุกปีก็ได้ฝ่ายชายจะยกขบวนขันหมากมาสู่ขอฝ่ายหญิง ซึ่งขันหมากจะประกอบด้วยสิ่งของคล้ายกับขันหมากแต่งงานสมัยก่อน แต่จะเพิ่มทองรูปพรรน โดยน้ำหนักทองจะลงจำนวนคู่ เช่น ทอง ๒ บาท เงิน ๒๐,๐๐๐ หมื่นบาท หรือทอง ๔ บาท เงิน ๔๐,๐๐๐ หมื่นบาท

๓. เป็น “คู่หมั้น”

การเป็น “คู่หมั้น” จะแตกต่างจากการเป็นคู่ดอง คือคู่หมั้นจะใกล้ชิดกันได้มากขึ้น แต่ต้องไม่น้อยกว่าครึ่งเมตร หากระหว่างหมั้นมีการเกิดสุริยุปราคา หรือจันทรุปราคา ฝ่ายหญิงจะต้องคืนทองให้ฝ่ายชาย แล้วฝ่ายชายจะยกขันหมากมาหมั้นมาอีกครั้ง ตอนเช้ามืด (ประมาณ ๕.๐๐ น.) ของวันผูกข้อมือ

๔. ปลูกเรือน

การตัดไม้จากป่าและการทำขวัญยังมีการยึดถือคล้ายสมัยก่อน(ยกเว้น กรณีที่ซื้อไม้สำเร็จรูป) จะแตกต่างกันตรงที่สมัยนี้มีการว่าจ้างปลูกเรือน เนื่องจากญาติอาจไม่มีเวลามาช่วยปลูกเรือน ซึ่งจะส่งผลให้มีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบในพิธีการแต่งงานต่อไป

พิธีแต่การงงาน

โดยทั่วไป พิธีการแต่งงานสมัยนี้จะคล้ายกับสมัยก่อน แต่มีสิ่งที่เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา ดังนี้

- การกินเลี้ยง ซึ่งในสมัยก่อนนั้น จะเลี้ยงอาหารผู้ที่มาช่วยปลูกเรือน แต่เมื่อทำการว่าจ้างแทน การเลี้ยงอาหารจะกระทำโดยแจกบัตรเชิญให้เครือญาติมาร่วมงาน ซึ่งผู้ที่มาในงานจะนำเงินใส่ซองมาช่วยเจ้าภาพเป็นการเอาแรงตอนพิธีหมั้น

- สินสอดซึ่งในสมัยก่อนจะมีเพียงเงินขวัญถุงให้กันเท่านั้น แต่สมัยนี้ ค่าสินสอดจะเพิ่มจำนวนขึ้น คู่แต่งงานบางคู่จะเพิ่มค่าสินสอดแทนการปลูกเรือน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการตกลงกันระหว่างสองฝ่าย

- การส่งตัว ในการส่งตัวสมัยก่อนนั้น เจ้าบ่าวจะถอดเครื่องประดับให้เจ้าสาวเก็บไว้ แต่เมื่อมีการหมั้นด้วยทองรูปพรรนแล้วเจ้าบ่าวจึงไม่จำเป็นต้องถอดเครื่องประดับให้เจ้าสาวเก็บไว้อีก

การสืบทอด

พิธีการต่าง ๆ ถูกสืบทอดโดยการดูตัวอย่างและการบอกเล่าจากบรรพบุรุษ

วิธีการหาข้อมูลในชุมชน

สัมภาษณ์

นางลึ้ม นุชเฉย อายุ ๘๔ ปี อาศัยอยู่บ้าน เลขที่ ๑๕๒ ม.๑(บ้านเนินตาโพ) ต.หนองกลับ อ.หนองบัว จ.นครสวรรค์

นางบังอร นุชเฉย อายุ ๔๘ ปี อาศัยอยู่บ้านเลขที่ ๑๕๒/๑ ม.๑ ต.หนองกลับ อ.หนองบัว จ.นครสวรรค์

น.ส.สุภาเพ็ญ(อ้อย) นุชเฉยนิสิตคณะเกษตรศาสตร์ปีที่ ๔ มหาวิทยาลัยนเรศวร จ. พิษณุโลก ผู้สัมภาษณ์ วันที่ ๑๗-๑๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๗

· คำสำคัญ (keywords): กินดอง, จังหวัดนครสวรรค์, ชุมชนหนองบัว, ประเพณีท้องถิ่น, ประเพณีกินดอง, อำิิิิิเภอหนองบัว

· เลขที่บันทึก: 476755

· อ่าน: แสดง · ดอกไม้: 42 · ความเห็น: 46 · สร้าง: 2012-01-29 19:45:16 +0700

· สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน

สมาชิก

เขียน

แลกเปลี่ยน

ประเพณีกินดอง

การลงแขกของชาวบ้านหนองบัว : กระบวนการเรียนรู้ ความเป็นชุมชน และการบริหารจัดการเป็นกลุ่ม

ตลาดแลกข้าวกับสินค้าในอดีตที่ชุมแสง นครสวรรค์

GotoKnow