การละเล่นพื้นบ้าน

ภูมิปัญญาชาวบ้าน

ชื่อหมากเก็บ

ภาคภาคกลาง

อุปกรณ์
ก้อนหินหรือก้อนกรวดที่มีลักษณะกลม ๆ

วิธีการเล่น
ใช้สิ่งสมมติเป็นหมาก ๕ก้อน เริ่มต้นด้วยการทอด คือ การเทปล่อยให้หมากทั้ง ๕ กระจายไปบนพื้นกระดานถ้าก้อนไหนอยู่ห่างถือเป็นตัวนำและขึ้นต้นด้วยหมากหนึ่ง คือหยิบนำลูกไว้ต่างหากโยนขึ้นไป แล้วปล่อย ๔ ลูกกระจายบนพื้น ทีละลูกและรับลูกที่โยนให้ได้ในขณะเดียวกัน ถ้าเก็บได้หมดก็ต่อหมาก ๒ หมาก ๓ หมาก ๔ ต่อไปด้วยวิธีเล่นแบบเดียวกัน แต่ถ้าเก็บลูก ๓ ลูกพร้อมกัน เรียกว่า หมาก ๓แล้วจึงเก็บอีก ๑ ลูก ถ้ารวมหมดเรียกว่า หมาก ๔ และลูกโยนนั้นจะตกไม่ได้ถ้าตกนับเป็นตาย ต้องให้คนอื่นเล่นต่อไป หมากเก็บนี้มีวิธีเล่นพลิกแพลงหลายอย่างเช่น การใช้มือซ้ายป้องและเขี่ยหรือเก็บหมากให้เข้าในมือทีละลูก ทีละ ๒ ๓ ๔ตามลำดับ เรียกว่า "อีกาเข้ารัง" ถ้าเขี่ยไม่เข้าก็นับเป็นตาย ยังมี "อีกาออกรัง" "รูปู" ซึ่งใช้มือซ้ายรูปต่าง ๆ ถ้าใช้นิ้วกลางและหัวแม่มือยืนพื้นนิ้วอื่นปล่อยเป็นรูปเหมือนซุ้มประตู ก็เรียกว่า "อีกาออกรัง"ถ้าใช้นิ้วกลางกับนิ้วแม่มือขดเป็นวงกลมนิ้วชี้ชี้ตรงนิ้วนอกนั้นยันพื้นเป็นรูปเหมือนรูปู ก็เรียก "รูปู" ผู้เล่นต้องเก็บหมากลงในรูปูหรือเขี่ยออกนอกรังในขณะที่รับลูกโยนให้ได้พร้อมกันการละเล่นชนิดนี้ต้องอาศัยการคาดคะเนให้ดี ในขณะโยนลูกว่าควรจะสูงต่ำเพียงใดในการโปรยลูกว่าถึงกำหนดต้องเก็บเท่าไรจะได้โปรยให้หมากเหล่านั้นอยู่ชิดหรือห่างกันอย่างไรเพราะถ้ามือที่เก็บไปถูกหมากอีกลูกหนึ่งซึ่งไม่ได้อยู่ในแม่ที่กำหนดไว้ก็ถือเป็นตายเหมือนกัน เช่น หมากหนึ่งถ้าไม่โปรยให้ห่างกันเกิดมีหมาก ๒ลูกไปชิดกันเข้าก็ต้องพยายามเก็บลูกหมากลูกนั้นไม่ให้กระเทือนถึงอีกลูกหนึ่งถ้าถูกอีกลูกหนึ่งก็ถือว่าเป็น หรือถ้าเก็บหมาก ๒ เกิดไปชิดกัน ๓ ลูก ก็เก็บลำบากความสนุกอยู่ตรงคอยจ้องจับว่าใครจะตาย

โอกาสหรือเวลาที่เล่น
การเล่นหมากเก็บไม่ได้จำกัดโอกาสและเวลาจะเล่นเมื่อใดก็ได้ ที่ว่างเว้นจากภารกิจประจำวันเพื่อความเพลิดเพลินและสนุกสนาน

คุณค่า/แนวคิด/สาระ
ช่วยส่งเสริมพัฒนาการของเด็กฝึกความว่องไว ไหวพริบ ความระมัดระวัง และฝึกสายตาอีกด้วย