รัฐธรรมนูญไทย: การเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตย หรือ เกราะกำบังอำนาจนิยม?
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ถูกขนานนามว่าเป็น “ฉบับปราบโกง” ในมุมหนึ่ง แต่ในทางรัฐศาสตร์เชิงวิพากษ์ มันคือเครื่องมือทางกฎหมายที่ถูกออกแบบมาเพื่อ “สถาปนาระบอบอำนาจนิยมผ่านกระบวนการเลือกตั้ง” (Competitive Authoritarianism) การวิเคราะห์ว่าควรแก้ไขหรือคงไว้นั้น ต้องพิจารณาผ่านมิติสำคัญดังนี้:
1. มิติความชอบธรรมทางประชาธิปไตย (Democratic Legitimacy) ฝ่ายที่สนับสนุนการ “แก้ไข” มักชี้ให้เห็นถึงที่มาของรัฐธรรมนูญที่ขาดการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง แม้จะผ่านประชามติ แต่ภายใต้บรรยากาศที่จำกัดสิทธิเสรีภาพในการรณรงค์คัดค้าน นอกจากนี้ โครงสร้างของวุฒิสภา (ส.ว.) ที่มาจากการแต่งตั้งในช่วงเปลี่ยนผ่าน ยังถือเป็น “สิ่งแปลกปลอม” ในระบอบประชาธิปไตยสากล เพราะขัดต่อหลักการ One Person, One Vote โดยสิ้นเชิง
2. มิติประสิทธิภาพในการบริหารราชการแผ่นดิน ฝ่ายที่ต้องการให้ “คงเดิม” มองว่ารัฐธรรมนูญฉบับนี้มีกลไกตรวจสอบที่เข้มข้น โดยเฉพาะบทบาทขององค์กรอิสระในการควบคุมพฤติกรรมของนักเมือง เพื่อป้องกัน “เผด็จการรัฐสภา” และการคอร์รัปชันเชิงนโยบายที่เคยเกิดขึ้นในอดีต (สถาบันพระปกเกล้า, 2562) อย่างไรก็ตาม ในทางรัฐศาสตร์ การออกแบบโครงสร้างที่เน้นการ “ยับยั้ง” (Checks) มากกว่าการ “ขับเคลื่อน” (Balances) ส่งผลให้รัฐบาลขาดเสถียรภาพ ระบบเลือกตั้งแบบจัดสรรปันส่วนผสม (MMP) ในช่วงแรกสร้างระบบพรรคการเมืองที่อ่อนแอและรัฐบาลผสมหลายพรรค ซึ่งยากต่อการผลักดันนโยบายเศรษฐกิจในระยะยาว
3. มิติการคลี่คลายความขัดแย้ง (Conflict Resolution) รัฐธรรมนูญควรทำหน้าที่เป็น “กติกาสากล” ที่ทุกฝ่ายยอมรับ แต่รัฐธรรมนูญ 2560 กลับกลายเป็นศูนย์กลางของความขัดแย้งเสียเอง การเคลื่อนไหวของกลุ่มเยาวชนและภาคประชาสังคมตั้งแต่ปี 2563 เป็นต้นมา สะท้อนว่าคนรุ่นใหม่มองว่ารัฐธรรมนูญฉบับนี้ “ปิดกั้นอนาคต” ของพวกเขา การคงไว้ซึ่งกติกาที่คนส่วนใหญ่ในสังคมรู้สึกไม่เป็นธรรม อาจนำไปสู่ทางตันทางการเมือง Political Deadlock และวิกฤตความศรัทธาต่อสถาบันทางการเมือง
วิเคราะห์เชิงสรุป: ทางออกที่ยั่งยืน การ “คงเดิม” ไว้ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกและสังคมไทยที่ตื่นรู้ เป็นความเสี่ยงที่จะเกิดการพังทลายของระบบ (Systemic Collapse) แต่การ “แก้ไข” ก็ต้องทำอย่างมียุทธศาสตร์ ไม่ใช่เพียงเพื่อประโยชน์ของพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่ง
ข้อเสนอแนะจากผู้เขียน: การจัดตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญ (สสร.) ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน เพื่อยกร่าง “สัญญาประชาคม” ฉบับใหม่ คือทางออกที่มีความชอบธรรมที่สุด เพื่อให้รัฐธรรมนูญเป็นของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประชาชนอย่างแท้จริง
