การประเมินและติดตามผลการฝึกอบรมด้วยเกณฑ์การประเมิน 4 ขั้น Four - Stage HRD Evaluation ของ Donald L. Kirkpatrick

การประเมินและติดตามผลการฝึกอบรมด้วยเกณฑ์การประเมิน 4 ขั้น Four - Stage HRD Evaluation ของ Donald L. Kirkpatrick       การประเมินและติดตามผล คือ การเก็บรวบรวมข้อมูลอย่างเป็นระบบเพื่อประเมินความสำเร็จของการฝึกอบรม และนำไปสู่การพัฒนาแก้ไขปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น การติดตามและประเมินผลนี้ เป็นการพิสูจน์ว่าในการพัฒนาการเรียนรู้ของผู้ผ่านการฝึกอบรมนั้นบรรลุวัตถุประสงค์หรือไม่

วัตถุประสงค์ เพื่อตรวจสอบว่าการฝึกอบรมบรรลุวัตถุประสงค์หรือไม่ ตรวจสอบความคุ้มค่าของโครงการฝึกอบรม วินิจฉัยว่าผู้เข้ารับการฝึกอบรมกลุ่มใดได้ประโยชน์สูงสุด ค้นหาจุดดีและจุดที่ควรแก้ไขของการฝึกอบรม เพื่อรวบรวมข้อมูลเพื่อให้ข้อเสนอแนะในการจัดฝึกอบรมในอนาคต

เกณฑ์การประเมินผลตามเกณฑ์การประเมิน 4 ขั้น ของ Donald L. Kirkpatrick ที่เรียกว่า Four - Stage HRD Evaluation(1) เพื่อนำไปใช้ประเมินผลการฝึกอบรม การประเมินประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ คือ 1) การประเมินปฏิกิริยา (Reaction) 2) การประเมินการเรียนรู้ (Learning) 3) การประเมินพฤติกรรม (Behavior) 4) การประเมินผลลัพธ์ (Results) มีรายละเอียดดังต่อไปนี้

     ขั้นที่ 1 การประเมินปฏิกิริยา (Reaction) หมายถึง การประเมินความรู้สึกของผู้เข้ารับการฝึกอบรม ว่ามีความพึงพอใจต่อโครงการฝึกอบรมอย่างไร โดยอาจครอบคลุมด้านเนื้อหา วิทยากร วิธีการอบรม เอกสารประกอบการอบรม สภาพแวดล้อม เป็นต้น แนวทางในการประเมินปฏิกิริยาของผู้อบรม มีดังต่อไปนี้ 1) การออกแบบ สร้างแบบประเมินโดยอาศัยข้อมูลที่ได้รับในระหว่างการวิเคราะห์การฝึกอบรม และต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าสะท้อนความรู้สึกของผู้เข้ารับการฝึกอบรมอย่างแท้จริง 2) แบบประเมินที่สร้างขึ้น ควรให้ค่าเป็นตัวเลขเพื่อนำมาวิเคราะห์ทางสถิติได้ 3) ไม่ควรใส่ชื่อในแบบประเมินผล เพื่อให้ได้คำตอบที่จริงใจ 4) เว้นที่ว่างให้แสดงความคิดเห็นอื่น ๆ 5) ทดสอบก่อนนำไปใช้จริง

     ขั้นที่ 2 การประเมินการเรียนรู้ (Learning) คือ การวัดผลการเรียนรู้ของผู้ผ่านการฝึกอบรมว่ามีทักษะ หรือทัศนคติที่เปลี่ยนแปลงไป วิธีประเมินมี 3 ลักษณะ คือ 1) การวัดความรู้ (knowledge) คือ การประเมินเกี่ยวกับระดับความรู้ของผู้ผ่านการฝึกอบรมตามข้อเท็จจริง หลักการ วิธีการ ด้วยวิธีทดสอบด้วยแบบทดสอบอัตนัย/หรือแบบทดสอบปรนัย อาจมีการทดสอบก่อนอบรม (Pre-test) และหลังการอบรม (Post-test) 2) ทดสอบทักษะ (skill) คือการตรวจสอบว่าผู้เรียนมีพัฒนาการด้านทักษะเพิ่มขึ้นหรือไม่ วิธีการ เช่น การให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติ และคอยสังเกตและให้คะแนน และ 3) ทัศนคติ (Attitude) การประเมินทัศนคติเป็นการวัดความเปลี่ยนแปลงด้านความรู้สึกของผู้เรียนต่อเรื่องที่นั้น ๆ เช่น การสัมภาษณ์ เป็นต้น

     ขั้นที่ 3 การประเมินพฤติกรรม (Behavior) คือ การประเมินว่าพฤติกรรมการทำงานของผู้ผ่านการฝึกอบรมเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีหรือไม่ ภายหลังการฝึกอบรม แนวทางในการประเมินพฤติกรรม คือ 1) ประเมินพฤติกรรมอย่างเป็นระบบทั้งก่อนและหลังการฝึกอบรม 2) ควรเก็บข้อมูลจากกลุ่มต่าง ๆ อย่างน้อยหนึ่งกลุ่ม ได้แก่ ผู้ผ่านการฝึกอบรม ผู้บังคับบัญชา ผู้ใต้บังคับบัญชา หรือเพื่อนร่วมงานของผู้เข้ารับการฝึกอบรม 3) ควรจะให้มีการวิเคราะห์ทางสถิติ เพื่อเปรียบเทียบก่อนหลังการฝึกอบรม 4) ควรประเมินหลังสิ้นสุดโครงการอย่างน้อย 3 เดือน เพื่อให้ได้มีโอกาสนำไปประยุกต์ใช้ 5) ควรมีกลุ่มควบคุมเพื่อใช้เปรียบเทียบในการฝึกอบรม

     ขั้นที่ 4 การประเมินผลลัพธ์ (Results) คือ เป็นการประเมินในระดับผลกระทบของกระบวนการเรียนรู้ที่มีต่อองค์การในภาพรวม เป็นการประเมินผลการฝึกอบรมที่มีต่อการดำเนินงานขององค์การ เช่น ต้นทุนการผลิต อัตราการลาออกของพนักงาน คุณภาพและปริมาณการผลิต ขวัญกำลังใจในการปฏิบัติงาน รวมถึงความผูกพันต่อองค์กร เป็นต้น

[1] Donald Kirkpatrick, Evaluating Training Programs: The four Levels (San Francisco: Berett-Koehler, 1998), อ้างถึงใน ศิรภัสสรศ์ วงศ์ทองดี, การพัฒนาทรัพยากรบุคคลHuman Resource Development (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556).