อย่าทำให้การวางแผนแก้ไขปัญหาสาธารณสุขในชุมชนเป็นเพียงเรื่องของพิธีกรรม เพราะการวางแผนแก้ไขปัญหาสาธารณสุขในชุมชน ไม่ใช่แค่การทำให้ได้แผนออกมา แต่ควรมีการวางแผน ก่อน การวางแผน เพื่อให้ได้ชุดของกิจกรรมสำหรับสร้างสรรค์แผนแก้ไขปัญหาสาธารณสุขในชุมชนให้มีชีวิตชีวา ชุดของกิจกรรมควรประกอบด้วยอย่างน้อย 5 กิจกรรม คือ
- สำรวจข้อมูลที่จะใช้ระบุปัญหาสาธารณสุขของชุมชน รวมถึงข้อมูลเชิงสาเหตุที่รอบด้านของปัญหาดังกล่าว และนำมาสื่อสารป้อนกลับด้วยวิธีการที่ทรงพลังเพื่อปลุกเร้าสำนึกร่วมรับผิดชอบและเสริมสร้างอำนาจร่วมของคนในชุมชน
- จัดลำดับความสำคัญของปัญหาสาธารณสุข หรือจัดลำดับความเร่งด่วนในการแก้ไขปัจจัยเชิงสาเหตุของปัญหาตามความเหมาะสมกับศักยภาพและทรัพยากรที่มีอยู่ของคนในชุมชน กิจกรรมนี้ยังมีส่วนชวยเสริมสร้างความรู้สึกมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาตั้งแต่ต้นทาง และยังเป็นพันธะสัญญาที่เกาะเกี่ยวให้คนในชุมชนเข้าร่วมกิจกรรมได้ไปจนสุดทาง
- เสริมสร้างความรู้และทักษะที่จำเป็นต่อการวางแผนและแก้ไขปัญหาให้กับคนในชุมชน เพื่อให้รับรู้ถึงทางเลือกและโอกาสที่จะพาตนเองออกมาจากปัญหาสาธารณสุขที่รุมเร้า รวมทั้งยังช่วยลดความรู้สึกเหลื่อมล้ำด้านความรู้ทั้งระหว่างคนในชุมชนด้วยกันเองและระหว่างคนในชุมชนกับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข
- การจัดการความสัมพันธ์ของคนในชุมชนที่เข้ามาร่วมการแก้ไขปัญหา ทั้งในแง่ของความสัมพันธ์ที่ใช้เป็นต้นทุนทางสังคม ความสัมพันธ์ที่ใช้ขับเคลื่อนและผลักดันการแก้ไขปัญหาให้สำเร็จ รวมถึงการจัดการความสัมพันธ์ที่งอกงามขึ้นมาใหม่
- การวางแผนเชิงปฏิบัติการ ที่ต้องทำอย่างจริงจังด้วยรูปแบบและเทคนิคที่เหมาะสมกับบริบททางสังคมและคุณลักษณะเฉพาะของกลุ่มคนที่เข้าร่วมการวางแผน เพื่อให้ได้คำตอบว่าทำไมต้องทำ ทำอะไร ทำอย่างไร ทำกับใคร ทำที่ไหน ทำเวลาใด และใครทำ..
ไม่มีความสำเร็จที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แผนที่มีชีวิตชีวาคือเครื่องรับประกันความสำเร็จหรืออย่างน้อยก็รับประกันความก้าวหน้าของการแก้ไขปัญหาในชุมชนไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง..
หนังสือ #วิจัยเชิงปฏิบัติการแก้ไขปัญหาสาธารณสุขในชุมชน โดย จักรพันธ์ เพ็ชรภูมิ สำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
