บทที่ 6  มะเร็งเกิดขึ้นได้อย่างไร





โครงสร้างของเซลล์ปกติ


เซลล์มะเร็งเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงหรือผิดปกติ (mutation) ทาง DNA ที่อยู่ภายใน โครโมโซม และมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว เซลล์ปกติของร่างกายไม่สามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์ที่ผิดปกติได้ ผลที่ตามมาก็คือเซลล์ที่ผิดปกติ (เซลล์มะเร็ง)จะแพร่กระจายไปยังส่วนต่างๆของร่างกายตามระบบการไหลเวียนของโลหิต แล้วเข้าไปทำการเจริญเติบโตแทนที่เซลล์ปกติ กรรมวิธีนี้มีชื่อทางการแพทย์ว่า metastasis

DNA ภายในเซลล์ประกอบด้วย gene ที่มีหน้าที่ปฏิบัติงานเฉพาะอย่างตามคำสั่งของ DNA เช่น gene ที่ได้รับคำสั่งให้ไปสร้างโปรตีนเพื่อให้ไนตาสีฟ้าหรือสีดำเมื่อ DNA เกิดการเปลี่ยนแปลง (mutate) ในทางใดทางหนึ่ง gene ก็ได้ผลกระทบทำให้ปฏิบัติหน้าที่ผิดปกติ อาจทำให้เซลล์ที่มี DNA และ gene ผิดปกติกลายเป็นเซลล์มะเร็งได้ โดยทั่วไปเซลล์ในร่างกายจะมีขบวนการแก้ไขหรือปรับปรุง DNA ที่ผิดปกติ ตามขบวนการ DNA repair ที่ใช้เอนไซม์ DNA polymerases ตกแต่ง DNA ที่ผิดปกติ (damaged DNA) ให้กลับมาเป็น DNA ปกติก่อนที่เซลล์จะทำการแบ่งตัวและแพร่กระจาย เซลล์ที่ DNA ได้รับการแก้ไขปรับปรุงแล้วก็จะสามารถแบ่งตัวเป็นเซลล์ปกติ ไม่เป็นเซลล์มะเร็ง อาการเป็นมะเร็งก็ไม่เกิดขึ้น ในทางตรงกันข้าม หากมีเซลล์ที่มี DNA และ gene ที่ผิดปกติมาก ขบวนการ DNA repair ก็อาจไม่มีประสิทธิภาพปรับปรุง DNA ภายในเซลล์ให้เป็นเซลล์ปกติได้ อาจทำให้กลายเป็นเซลล์มะเร็งที่เจริญเติบโตได้อย่างรวดเร็ว เซลล์ของผู้ที่มีร่างกายแข็งแรง สุขภาพสมบูรณ์ จะมีความสามารถแก้ไขปรับปรุง DNA ที่ผิดปกติได้ดีกว่าเซลล์ของผู้มีร่างการอ่อนแอ หรือผู้สูงอายุ










ดังนั้น วิธีที่จะป้องกันการเป็นมะเร็งโดยทั่วไปมีข้อสรุปดังนี้


  • รักษาสุขภาพร่างกายให้แข็งแรง ออกกำลังสม่ำเสมอ
  • หลีกเลี่ยงสภาพความเป็นอยู่และสิ่งแวดล้อมที่สกปรก มีมลพิษและสิ่งปฏิกูลมากมาย
  • กินอาหารที่มีคุณค่าทั้งต่อร่างกายและที่มีสารต่อต้านอนุมูลอิสสระสูง เพราะอนุมูลอิสสระเป็นต้นกำเนิดสำคัญของมะเร็ง

 

อนุมูลอิสสระ (Free radicals)

สาเหตุสำคัญอันหนึ่งของการเป็นมะเร็ง เกิดจากปฏิกิริยาของออกซิเจนกับเซลล์ในร่างกายของมนุษย์และสัตว์ ปฏิกิริยานี้เกิดขึ้นจากออกซิเจนที่ได้รับทั้งภายในและภายนอกร่างกาย ผลที่ตามมาคือการเกิดอนุมูลอิสสระ (free radicals) ที่สามารถทำอันตรายโมเลกุลในร่างกาย โดยเฉพาะกับ DNA ของเซลล์ ไขมัน และโปรตีน อนุมูลอิสสระเป็นปัจจัยสำคัญยิ่งต่อการเกิดมะเร็ง เพราะจะทำให้ DNA ของเซลล์ผิดปกติ และอาจแพร่กระจายเป็นมะเร็งได้ ดังกล่าวข้างบน สาเหตุของการเกิดมะเร็งอีกประการหนึ่งคือทางพันธุกรรม หากบรรพบุรุษเป็นมะเร็งมากหลายท่าน ลูกหลานก็มีโอกาสเสี่ยงสูงที่จะได้รับการถ่ายทอดเซลล์ที่อาจจะเป็นเซลล์มะเร็งได้ง่าย






ก่อนอื่น ควรจะทำความเข้าใจว่าอนุมูลอิสสระคืออะไร เหตุไรถึงมีความสามารถทำอันตราย DNA ได้ อนุมูลอิสสระเกิดขึ้นจากการที่อะตอมปกติที่มีความสมดุลทางโปรตอนและอิเล็กตรอน ทำปฏิกิริยากับพลังงานหรือสารเคมีจากภายนอกทำให้อิเล็กตรอนหลุดออกไปจากวงจร อะตอมที่ขาดอิเล็กตรอนกลายเป็นอนุมูลอิสสระที่มีพลังงานและปฏิกิริยาสูง สามารถทำปฏิกิริยากับเซลล์รอบข้างเพื่อต้องการจับอิเล็กตรอนของเซลล์อื่นๆเพื่อให้กลับเป็นอะตอมปกติ การทำปฏิกิริยานี้อาจทำอันตรายกับเซลล์อื่น โดยเฉพาะ DNA ของเซลล์ ที่เกิดการเปลี่ยนแปลงผิดปกติกลายเป็นเซลล์มะเร็ง

โดยธรรมชาติ ร่างกายของคนและสัตว์มีอนุมูลอิสสระที่ทำหน้าที่ควบคุมขบวนการทางเคมีของเซลล์ แต่หากอนุมูลอิสสระมีจำนวนมากผิดปกติก็อาจทำอันตรายกับส่วนประกอบของเซลล์ เช่นไขมัน โปรตีน โดยเฉพาะ DNA ที่เป็นสาเหตุสำคัญของการเป็นมะเร็ง ร่างกายอาจผลิตอนุมูลอิสสระมากขึ้นผิดปกติหากได้รับรังสี ionizing radiation เช่น x-rays, gamma rays, UV, ฯลฯ หรือได้รับมลพิษจากสิ่งแวดล้อม เช่นควันบุหรี่ โลหะหนักบางชนิด สารพิษจากอุตสาหกรรม

ร่างกายคนและสัตว์สามารถสร้างสารต่อต้านอนุมูลอิสสระ (anti-oxidants)ได้ภายในตัว แต่สารต่อต้านเหล่านี้อาจมีปริมาณไม่เพียงพอกับอนุมูลอิสสระที่เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วและมีจำนวนมาก จึงจำเป็นที่จะต้องหาสารต่อต้านจากภายนอกร่างกายมาช่วย สารต่อต้านเหล่านี้ได้มาจากอาหารต่างๆที่มีสารมากมายหลายชนิดที่มีความสามารถจับอนุมูลอิสสระที่เกิดขึ้นในร่างกาย ทำให้อนุมูลอิสสระสลายตัวไม่ทำปฏิกิริยาเป็นอันตรายกับเซลล์รอบข้าง เป็นการต่อต้านการเกิดมะเร็งอย่างมีประสิทธิภาพอย่างหนึ่ง ดังรายละเอียดที่จะได้กล่าวต่อไป