สิทธิในการประกอบอาชีพ ของบุคคลที่มีปัญหาสถานะและสิทธิที่ต้องถูกสันนิษฐานว่าเป็นคนต่างด้าวตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองนั้น ทำให้แม้จะประกอบอาชีพเลี้ยงตนเองในท้องถิ่น โดยใช้ทุนเล็กน้อยตามฐานะความเป็นอยู่ที่ค่อนข้างยากจน เช่นทำประมงขนาดเล็ก การค้าขายสัตว์ทะเลประเภท หอย ปู ปลา หรือการทำนาเกลือ นากุ้ง ล้วนจะต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.๒๕๔๒  

โดยที่ มาตรา ๖ (๒) แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ได้กำหนดห้ามคนต่างด้าวที่เข้ามาอยู่ในราชอาณาจักรโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองประกอบธุรกิจในราชอาณาจักร โดย ธุรกิจ ในที่นี้หมายความรวมถึงกิจการในทางเกษตรกรรม และกิจการอื่นอันเป็นการค้า นอกจากนี้ในมาตรา ๗ ยังระบุให้คนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย แต่ไม่ได้รับสัญชาติไทยตามกฎหมายว่าด้วยสัญชาติ หากจะประกอบธุรกิจต้องขอรับใบอนุญาตจากอธิบดี หากฝ่าฝืน มาตรา ๓๗ กำหนดให้ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาทหรือทั้งจำทั้งปรับ

 

นอกจากนี้ มาตรา ๑๔ ยังกำหนดไว้ว่า ทุนขั้นต่ำที่จะใช้เริ่มต้นในการประกอบธุรกิจในประเทศไทยได้ ต้องมีทุนจำนวนไม่น้อยกว่า ๓ ล้านบาท และธุรกิจที่จะประกอบได้ต้องไม่เป็นธุรกิจต้องห้ามตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัติ ไม่ว่าจะเป็นบัญชี ๑ , ๒ หรือ บัญชี ๓ เช่น การทำนา ทำไร่ ทำสวน และเลี้ยงสัตว์ เป็นต้น ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นข้อกฎหมายที่ขัดต่อวิถีการดำรงชีวิตของบุคคลดังกล่าวทั้งสิ้น

 

จึงกล่าวได้ว่า กฎหมายว่าด้วยการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ไม่เปิดโอกาสให้บุคคลที่มีปัญหาสถานะและสิทธิซึ่งส่วนใหญ่มีฐานะยากจน และอยู่ในสถานะเข้าเมืองโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายสามารถประกอบอาชีพเลี้ยงตัวได้เลย ไม่ต้องพูดถึงธุรกิจที่มีเงินลงทุนไม่น้อยกว่า ๓ ล้านบาท แม้แต่การทำนา ทำไร่ และเลี้ยงสัตว์ หรือจับหอย ปู ปลา ขาย ซึ่งเป็นวิถีการทำมาหากินเลี้ยงชีพของคนส่วนใหญ่ในพื้นที่ชายฝั่งทะเล ก็ล้วนผิดกฎหมายดังกล่าวทั้งสิ้น

 

                ดังนี้ นักวิจัยจึงมีความเห็นว่า สมควรแล้วหรือไม่ที่จะต้องมีการแก้ไข เพิ่มเติมพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.๒๕๔๒ ให้มีลักษณะที่เอื้อต่อชาวบ้านที่มีปัญหาสถานะและสิทธิซึ่งมีฐานะค่อนข้างยากจน เช่น การลดขนาดทุน  หรือการเปลี่ยนแปลงลักษณะธุรกิจต้องห้ามตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัติ เพื่อเปิดโอกาสให้อาชีพบางประเภท เช่น การเกษตร เป็นอาชีพที่สามารถขออนุญาตทำได้ โดยให้ยกเว้นให้เฉพาะกลุ่มบุคคลที่มีปัญหาดังกล่าวเท่านั้นไม่รวมคนต่างด้าวทั่วไปที่มีความประสงค์จะมาลงทุนประกอบธุรกิจในประเทศไทย