เพลงกล่อมเด็ก

                                        นายอานนท์ ภาคมาลี (หมอแดง)

เพลงเด็ก จำแนกย่อย ๆ ได้ 4 ประเภท ดังนี้  เพลงร้องเล่น เช่น โยกเยกเอย, ฝนตกแดดออก นกกระจอกเข้ารัง  เพลงหยอกล้อ เช่น ผมจุก, ผมม้า, ผมเปีย, ผมแกละ  เพลงขู่ ปลอบ เช่น แม่ใครมา น้ำตาใครไหล, จันทร์เจ้าขา, แต่ช้าแต่ เขาแห่ยายมา  เพลงประกอบการเล่น เช่น จ้ำจี้มะเขือเปราะ, รี รี ข้าวสาร, มอญซ่อนผ้า
เพลงผู้ใหญ่ แบ่งเป็น 6 ประเภท คือ  เพลงกล่อมเด็ก เช่น กาเหว่าเอย, พ่อเนื้อเย็น เพลงปฏิพากย์ เช่น เพลงฉ่อย, เพลงรำวง ซึ่งเพลงปฏิพากย์นี้ต่อมาวิวัฒนาการมาเป็นเพลงลูกทุ่งนั่นเอง  เพลงประกอบการเล่น เช่น รำโทน (ต่อมาคือรำวง), ลูกช่วง, เข้าผี, มอญซ่อนผ้า  เพลงประกอบพิธี เช่น ทำขวัญนาค, แห่นาค, ทำขวัญจุก, แห่นางแมว  เพลงเกี่ยวกับอาชีพ เต้นกำรำเคียว  เพลงแข่งขัน ส่วนใหญ่คือปฏิพากย์
เพลงเด็ก การเล่น เป็นการแสดงออกอย่างหนึ่งในกลุ่มชน จะแตกต่างกันไปตามวัฒนธรรม และเมื่อมีการเล่นเกิดขึ้นก็มักมีบทเพลงประกอบการเล่นด้วย เพลงที่ร้องก็ง่าย ๆ สั้น ๆ สนุกสนาน เช่น รี รี ข้าวสาร, มอญซ่อนผ้า, จ้ำจี้มะเขือเปราะ , แมงมุมขยุ้มหลังคา
เพลงผู้ใหญ่ เพลงผู้ใหญ่มีหลายประเภทดังได้กล่าวมาแล้วข้างต้น นอกจากจะให้ควาสนุกสนานบันเทิงใจแล้ว ยังสะท้อนให้เห็นถึงความสามัคคีร่วมใจกันทำสิ่งต่าง ๆ ของสังคมไทย สภาพวิถีชีวิต วัฒนธรรมประเพณีต่าง ๆ ไว้อย่างน่าศึกษาอีกด้วย ด้านเพลงกล่อมเด็กจะเห็นความรัความผูกพันในครอบครัว ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ตำนาน นิทาน ประวัติศาสตร์ ตลอดจนจินตนาการความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์ เนื่องจากความหลากหลายในเพลงกล่อมเด็ก จึงเป็นเพลงที่มีคุณค่าแก่การรักษาไว้เป็นอย่างยิ่ง

รวมเพลงกล่อมเด็ก

๑. จันทร์เจ้าเอย จันทร์เจ้าเอยขอข้าวขอแกง ขอแหวนทองแดงผูกมือน้องข้า ขอช้างขอม้าให้น้องข้าขี่ ขอเก้าอี้ให้น้องข้านั่ง ขอยายชั่งเลี้ยงน้องข้าเถิด ขอยายเกิดเลี้ยงตัวข้าเอง

๒. เจ้าจันทร์ขา จันทร์เจ้าขา ดิฉันขอถามข่าว พระจันทร์โศกเศร้า ดิฉันเป็นทุกข์ พระจันทร์เป็นสุข ดิฉันสบาย พระจันทร์เดือนหงาย ดิฉันเที่ยวเล่น เดือนมืดไม่เห็น ดิฉันนอนเสีย

๓. จับปูดำ จับปูดำ ขยำปูนา จับปูม้า คว้าปูทะเล

๔. โตงเตง โตงเตงโตงเว้า กินแต่ของเขา ของตัวเก็บไว้

๕. ไก่แจ้ ไก่เอยไก่แจ้ วิ่งแร่เข้ารก บุญแม่หาไม่ ไม่มีใครเข้ากก

๖. ค้างคาว ค้างคาวเอย บินมาเป็นยืด ค่ำๆมืดๆ จะไปสวนไหน จะไปสวนหลวงเก็บลูกมะม่วง มาฝากบ้างเน้อ

๗. นกเอี้ยง นกเอี้ยงเอย มาเลี้ยงควายเฒ่า อ้ายควายกินข้าวนกเอี้ยงโกนจุก อ้ายนกอีอุก มันไปทำขวัญ เจ้านกอัญชัน มันไปสวดมนต์ นกกะยางกลางฝน ก็มาพร้อมกัน

๘. นกเอี้ยง นกเอี้ยงเอย มาเลี้ยงควายเฒ่า อ้ายควายกินข้าว นกเอี้ยงหัวโต ไปจับต้นโพธิ์ ร้องไห้หงิงหงิง ไปจับต้นขิง เขายิงลงมา ไปจับต้นข่า เขาด่าแม่ให้ ไปจับต้นไทร ไถลลาก ไปจับต้นหมาก เขาลากลงมา จับต้นจำปา นกเอี้ยงหัวโต

๙. กาเอ๋ยกา กาเอ๋ยกา บินมาไวไว ไปจับต้นโพธิ์ โผมาต้นไทร

๑๐. โพนเพน โพนเพนเอย กระเด็นสายนาก น้ำขึ้นท่วมปาก กระจายดอกพริก อีแม่ระริก อีแม่ระรวย ตัดใบตองกล้วย มารองบายศรี ชะมดชะนี ตีฆ้องหน้าวง อ้ายคงเป่าปี่ กระดี่ชะมด
อ้ายคตตีแฉ่ง ค้างคาวปากแหว่ง อุ้มลูกมาดู สะดุดขี้หมู สะดุดขี้หมา หกล้มปากแตก สะดุดหญ้าแพรก แตกเสียทำเนา เจ้าเพรานกกระจอก ผักบุ้งหญ้างอก ทองหลางใบมน ชนก้นยายมอญ
ปิดประตูใส่กลอน นอนเสียกลางวัน ไก่ขันเอ้กเอ้ก

๑๑. เฉิบเฉิบ เฉิบเฉิบ กินข้าวไม่เปิบ กินปลาเปล่าๆ พ่อแม่เขาว่า ทำตาขาวๆ

๑๒. ช้าเจ้าหงส์ ช้าเจ้าหงส์เอย ปีกเจ้าอ่อนร่อนลง เข้าในดงชุมแสง พี่ไม่ทุกข์ไม่ยาก พี่ไม่จากหมูแดง

๑๓. โยนยาว โยนยาวเอย ค้างคาวกินกล้วย มารับพี่ด้วย ไปช่วยกันโยนยาว

๑๔. ตุ๊กติ๊ก ตุ๊กติ๊กเอย ตำน้ำพริก จะไปกินทุ่งนา ตำไม่เป็น พริกกระเด็นเข้าตา สมน้ำหน้า เจ้าตุ๊กติ๊กเอย

๑๕. หอยกระปุก เจ้าหอยกระปุกเอย ไว้จุกกะแป้นแล่นเขารักเจ้านัก เขาจะชักสาแหรกแขวน
จิ้มลิ้มแป้นแล่น ให้พี่แหงนเปล่าเอย

๑๖. แมวลาย อ้ายแมวลายเอย กินควายหมดตัว กินไม่หายอยาก วิ่งไปลากเอาวัว กินเล่นทั้งตัว น่ากลัวจริงโว้ย

๑๗. ตุ๊ดตู่ ตุ๊ดตู่เอย อยู่ในรูไม้ไผ่ เห็นคนเดินไป เรียกให้กินหมาก ตุ๊ดตู่เพื่อนอยาก กินหมากด้วยกัน

๑๘. โยกเยก โยกเยกเอย น้ำท่วมเมฆ กระต่ายลอยคอ อ้ายหมาหางงอ กดคอโยกเยก

๑๙. ตั้งไข่ ตั้งไข่เอย ถ้าตั้งไข่ล้ม จะต้มไข่กิน ไข่ตกดิน ใครอย่ากินไข่เน้อ

๒๐. แม่ใครมา แม่ใครมา น้ำตาใครไหล  ได้เบี้ยสองไพ ติดก้นแม่มา

๒๑. หม่องเหม่ง หม่องเหม่งเอย เร่งไปลงเรือ จะไปบ้านเหนือ ลงเรือท้ายวัง สัปทนกั้นหน้า ร่มระย้ากั้นหลัง เจ้าขรัวหัววัง แห่หม่องเหม่งเอย

๒๒. มะลิงมะลอง มะลิงมะลอง คะนองสิ้นที แกงปลากะดี่ น้ำโหลงเหลง คนซนเอง โทษใครไม่ได้

๒๓. นางแมว นางแมวเอย ท่านให้ขอฝน ให้ขอน้ำมนต์ รดหัวนางแมวบ้าง ขอเบี้ยค่าจ้าง หามนางแมวมา ให้ถูกทั้งข้าว อย่าให้ข้าวตายหมัน ข้าวเกวียนละสองพันอ้อยลำละหลายสิบ ไปซื้อหมากดิบ ถึงเมืองไชโย ลูกสาวโตๆ เร่งให้มีลูก ทั้งข้าวก็ให้ถูก ลูกไม้อย่าให้แพง ทำตาแดงๆ ร่อนรับร่อนแร่ ฝนก็เทลงมา เทลงมา

๒๔. ปั้นเมฆ ปั้นเมฆเสียก่อน มีละครสามวัน หัวโล้นชนกัน ฝนก็ลั่นลงมา นางแมวหางขอด ตลอดหางยาว สี่เท้าดำแดง แมวกินปลาย่าง แมวกินปลาแห้ง ฝนตกหน้าแล้ง อยู่ที่ต้นสะเดา เย็นทั้งรากข้าว ปลาหลดปลาไหล ปลากระทิงวิ่งไล่ อยู่ในท้องนา นางเมขลาเอย มาจากเมืองบน ท่านให้ขอฝน ฝนก็ตกลงมา ตกลงมา

๒๕. ลิงลม ลิงลมเอย มาอมข้าวพอง เด็กน้อยทั้งสอง มาทัดดอกจิก เจ้าพระยานกพริก เจ้าพระยานกเขา ทวงเบี้ยทวงข้าว ให้เจ้าลิงลม

๒๖. ดอกไม้ ดอกไม้ห้อยหู สีชมพูห้อยบ่า คนทรงเขามา อย่าใช้เลยเอย

๒๗. แม่ศรี แม่ศรีเอย แม่ศรีสาวสะ ยกมือไหว้พระ ว่าจะมีคนชม ขนคิ้วเจ้าต่อ ขนคอเจ้ากลม
ชักผ้าปิดนม ชมแม่ศรีเอย

๒๘. แม่ศรี แม่ศรีเอย แม่ศรีสาหงส์ เชิญเจ้าลงมา เอาแม่สร้อยทอง เชิญปี่กลอง เชิญแม่ทองศรีเอย

๒๙. แม่ศรี แม่ศรีเอย แม่ศรีสาคร เอวกลึงหน้าอ่อน ผัวร้างเจ้าไว้ กระดิกช้างน้อย เป็นทองคำเปลว เชิญมาเร็วๆ เถิดแม่ศรีเอย

๓๐. อ้ายโม่ง อ้ายโม่งเอย กินข้าวกะอะไร กินข้าวกะไข่ ช้อนห้อยไว้ไหน เอาไว้ต้นกล้วย ไล่ทันหรือไม่ทัน

๓๑. นกกระจอก นกกระจอกจ๊อกจอก อยู่ในกระบอกไม้ นกเอี้ยงเสียงใสเป็นนายโรง นกกลิ้งโคลงเป็นนางเอก

๓๒. จุบแจง จุบแจงเอย แม่ยายร้องเรียก มาคดข้าวเปียก ให้แม่ยายกิน แกทอดกฐิน ปัดริ้นปัดยุง
นกกระทุงตายห่า ช้างงวงช้างงา ออกมาให้สิ้น เจ้ากฐินทองเอย

๓๓. โพงพาง โพงพางเอย ปลาเข้าลอด ปลาตาบอด เข้าลอดโพงพาง

๓๔. ใครอิ่มก่อน ใครอิ่มก่อน ดูโขนดูหนัง ใครอิ่มทีหลัง ล้างถ้วยล้างชาม

๓๕. ขี้ตู่ ขี้ตู่กลางนา ขี้ตาตุ๊กแก ขี้มูกยายแก่ ออระแร้อรชร อุดแจเท่งเจ

๓๖. จิงโจ จิงโจ้เอย มาโล้สำเภา หมาในไล่เห่า จิงโจ้ตกน้ำ หมาในไล่ซ้ำ จิงโจ้ดำหนีได้กล้วยสองหวี ทำขวัญจิงโจ้ โห่อิ้วโห่ฮิ้ว

๓๗. เด็กเอ๋ยพาย เด็กเอ๋ยพาย นายเอ๋ยโยก นายหัวกะโหลกโยกเอาโยกเอา

๓๘. รีๆข้าวสาร รีๆข้าวสาร สองทะนานข้าวเปลือก เลือกท้องใบลาน เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน พานเอาคนข้างหลังไว้

๓๙. ไก่ตั้ง ไก่ตั้งไก่ต่อ ไก่ล่อไก่ชน ไก่ถูกถอนขน ไก่ลงหม้อแกง

๔๐. ห้อห่อขวัญ ห้อห่อขวัญ พาเมียไปด้วย ไปช่วยแรงกัน ข้าวเหนียวสองห่อ ไม่พอกลางวัน

๔๑. จ้ำจี้มะเขือเปราะ จ้ำจี้มะเขือเปราะ กะเทาะหน้าแว่น พายเรือแอ่นๆ กระทั่งต้นกุ่ม เห็นเด็กหนุ่มๆ ดีเนื้อดีใจ ขอด้ายขอไหม เย็บผ้ายายชี เขาโห่กาลี เขาตีโหม่งคลุ่ม ขยุ้มหน้ากลอง นางสายบัวทอง อาบน้ำท่าไหน อาบน้ำท่าวัด เอาแป้งไหนผัด เอากระจกที่ไหนส่อง เยี่ยมๆมองๆ นกขุนทองร้องเน้อ

๔๒. จ้ำจี้มะเขือพวง จ้ำจี้มะเขือพวง เห็นชาวบางหลวง มาทอดก้ามกุ้ง ก้ามกุ้งเอย มาร้องแวๆ มาสอยดอกแค มาแหย่รูปู อีหนูคายแป้ง อีแร้งตกใจ
บินไปพะเยิบพะยาบ จระเข้ลากหาง นกกระยางบินปรื๋อ

๔๓. จ้ำจี้คอกแคก จ้ำจี้คอกแคก ยอกแยกปลาไหล  ให้จี้ตรงไหน จะไชตรงนั้น

๔๔. ชักส้าว ซักส้าวเอย มะนาวโตงเตง ขุนนางมาเอง ว่าจะเล่นซักส้าว มือใครยาว สาวได้สาวเอา มือใครสั้น เอาเถาวัลย์ต่อเข้า

๔๕. ผงเข้าตา ผงเข้าตา แมงดาหยิบออก จะคดเข้าตอก ให้แมงดากิน

๔๖. โยช้า โยเอ๋ยโยช้า ทำนาหนองปล้อง แม่ควายมีท้อง ออกลูกเป็นพัน ขนมทอดมัน สองอันสิบเบี้ย ไปซื้อไก้เตี้ย มาถวายต้นโพธิ์ ขะโมยลักโค กับโอท่านไป เขาจับตัวได้ ที่หัวเมืองคู้คี้
หน้าแข้งเป็นฝี จมูกเป็นไฝ เขาเฆี่ยนด้วยไม้ กลัวหรือไม่กลัว ไม้ขมับขมีบหัว กลัวแล้วกลัวแล้ว

๔๗. ตะเข้ตะโขง ตะเข้ตะโขง อยู่ในโพรงไม้สัก ตะเข้ฟันหัก กัดคนไม่เข้า

๔๘. ตะลุ้งตุ้นแช่ ตะลุ้งตุ้งแช่ เขาเห่ยายมา มาถึงศาลา เขาก็วางยายลง

๔๙. งูกินหาง งูเอ๋ย กินน้ำบ่อไหน กินน้ำบ่อทราย ย้ายไปก็ย้ายมา กินน้ำบ่อโศก โยกไปก็โยกมา
กินน้ำบ่อหิน บินไปก็บินมา กินหัวกินหาง กินกลางตลอดตัว

๕๐. นกเอ๋ย นกเอ๋ยกระเทยกี่ร้อย (สองร้อย) อ้อยกี่สิบ (สองสิบ) หมากดิบกี่ต้น (สองต้น)
ปล้นกี่ทะลาย (สองทลาย) ผ้าลายกี่ผืน (สองผืน) ฟืนกี่มัด (สองมัด) ไม้กลัดกี่เล่ม (สองเล่ม)
เข็มกี่กระบอก (สองกระบอก) มะกอกหรือหมากยัน (หมากยัน) ฟันหัวนกกู๊ก นอนเสียเถิดลูกจ๋า หลับตาฟัง(แม่/พ่อ)ร้องเพลงกล่อม สองมือ(แม่/พ่อ)จะคอยปกป้อง โอบถนอมรักลูกดั่งดวงใจ นอนเสียเถิดลูกเอ๋ย เจ้าเอยจงอย่าร้องไห้ ฝันดี อย่าให้มีโรคภัย ยอดดวงใจของ(แม่/พ่อ)คือเจ้า(หรือชื่อลูก)เอย ฮื้อ ฮือ ฮือ ฮื้อ ฮือ หื่อ หื่อ ฮือ


- -