มหาวิทยาลัยนาลันทา มหาวิทยาลัยสงฆ์แห่งแรกของโลก

          มหาวิทยาลัยนาลันทาตั้งอยู่ในเมือง ๆ หนึ่งในแคว้นมคธ ชื่อว่า "นาลันทา" แปลว่า "เป็นที่ไม่เคยปฏิเสธ ในการให้" เมืองอยู่ห่างจากกรุงราชคฤห์ ประมาณ 1 โยชน์ หรือประมาณ 16 กิโลเมตร ณ เมืองนี้มีสวนมะม่วง ชื่อ ปาวาริกัมพวัน (สวนมะม่วงของปาวาริกเศรษฐี) ซึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จมาประทับแรมหลายครั้ง นาลันทาเป็นบ้านเกิดของพระสารีบุตร พระอัครสาวกเบื้องขวาของพระพุทธเจ้า มหาวิทยาลัยนาลันทาเริ่มสร้างขึ้นครั้งแรก ตั้งแต่สมัย พระเจ้าอโศกมหาราช แห่งราชวงศ์โมริยะ ประมาณพุทธศตวรรษที่ 3 ในปัจจุบันเมืองนาลันทาเป็นหมู่บ้านเล็กๆ ห่างจากเมืองราชคฤห์ใหม่ประมาณ 12 กิโลเมตร ห่างจากเมืองปัตนะ รัฐพิหาร ประมาณ 90 กิโลเมตร ถึงแม้จะเป็นหมู่บ้านเล็กๆ แต่ภายหลังการขุดค้นพบซากมหาวิทยาลัยนาลันทาแล้ว ทางรัฐบาลรัฐพิหารได้ประกาศยกฐานะหมู่บ้านนาลันทา เป็นอำเภอนาลันทา (ที่ว่าการอำเภออยู่ที่พิหารชารีฟ ตั้งอยู่ห่างจากนาลันทา 12 กิโลเมตร)

        จากซากปรักหักพังของนาลันทามหาวิหารทำให้เรานึกถึงว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธศาสนาในอินเดียได้เจริญรุ่งเรืองอย่างสูง และกลับตกต่ำลงจนแทบไม่เหลืออะไรเลย ซึ่งไปตามหลักเหตุปัจจัย อันเป็นหลักสำคัญในพุทธธรรมนั่นเอง

       เมื่อครั้งสมัยที่มหาวิทยาลัยนาลันทาเจริญรุ่งเรืองมาก มหาวิทยาลัยนาลันทาเป็นมหาวิทยาลัยที่ใหญ่ที่สุด เก่าแก่ที่สุด มีชื่อเสียงมากที่สุด มีห้องประชุมขนาดใหญ่ ซึ่งบรรจุผู้ฟัง ได้มากกว่าพันคนขึ้นไป มีถึง 8 ห้อง, มีห้องเรียนกว่า 300 ห้อง, มีห้องพระคัมภีร์ขนาดใหญ่ และมีหอพักนักศึกษา ในมหาวิทยาลัยพร้อม โดยมีโรงครัว ยุ้งฉาง สำหรับการหุงหาอาหาร เลี้ยงพระนักศึกษา เหล่านั้นด้วย

       ปัจุบันมหาวิทยาลัยนาลันทามีรัฐบาลอินเดียเป็นผู้ดูแลและมีการเก็บค่าธรรมเนียมในการเยี่ยมชมด้วย ซึ่งอัตราค่าเยี่ยมชมถ้าเป็นคนอินเดีย 5 รูปี แต่ถ้าเป็นคนต่างชาติ 100 รูปีต่อหัวต่อคน ช่วงเวลาในการเยี่ยมชมตั้งแต่เวลา 09.00 น.ถึง 05.30 น

ทางเข้ามหาวิทยาลัยนาลันทา (NALANDA)

          เมื่อเสร็จจากการเยี่ยมชมมหาวิทยาลัยที่เก่าแก่ที่สุดแล้ว ก็ทำให้เราได้ข้อคิดว่าอินเดียเป็นเสมือนแหล่งผลิตวัฒนธรรมในยุคอดีต ก่อนที่สังคมไทยจะนำเข้าวัฒนธรรมมาจากตะวันตก ผลผลิตอันเป็นวัตถุดิบทางวัฒนธรรมนั้นไทยเรานำเข้ามาจากอินเดียมากมายหลายอย่างไม่ว่าจะเป็นภาษา วรรณกรรม ความเชื่อ จารีต ประเพณี ล้วนแล้วแต่นำเข้ามาจากอินเดีย แล้วมาปรุงแต่งให้เป็นไทย ไม่ว่าจะเป็นภาษาไทย วรรณคดีไทย ความเชื่อแบบไทย รวมทั้งจารีตประเพณีต่าง ๆ ส่วนใหญ่สังคมไทยได้รูปแบบมาจากอินเดียทั้งนั้น ดังนั้น มหาวิทยาลัยนาลันทาในอดีตก็คือแหล่งผลิตวัฒนธรรมแหล่งใหญ่อีกแห่งหนึ่งที่เราควรเหลียวกลับไปดู