การกรองรังสีเอกซ์ในหลอดเป็นเรื่องสำคัญ เนื่องจากส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อปริมาณและคุณภาพของรังสี

สวัสดีครับ

วันนี้ขอเสนอภาพถ่ายของข้อมูลที่ระบุไว้ข้างหลอดเอกซเรย์ที่ผมพานักศึกษาไปเรียนรู้ ไปดูเครื่องที่ใช้งานจริงตามห้องตรวจวินิจฉัย ณ โรงพยาบาลศรีนครินทร์ จึงอยากนำเสนอให้กับนักรังสีเทคนิคและผู้สนใจได้ทบทวนกัน ครับ

 

 

 

การกรองรังสี (Filtration)

การกรองรังสี ส่งผลทำให้ปริมาณรังสีเปลี่ยนไปและส่งผลต่อคุณภาพรังสี โดยทำให้ค่าพลังงานรังสีที่ใช้งาน(เฉลี่ย)สูงขึ้น เพราะรังสีพลังงานต่ำถูกกรองออกไปในสัดส่วนปริมาณที่มากกว่ารังสีพลังงานสูง

 

ภาพแสดง ให้เห็นว่าเมื่อมีการกรองรังสี ทำให้รังสีมีคุณภาพมากขึ้น คือ ปริมาณ(เฉลี่ย)ของรังสีพลังงานสูงคงเหลืออยู่มาก สามารถทะลุผ่านแผ่นกรองรังสีออกมาได้ ส่วนรังสีพลังงานต่ำที่มีอำนาจทะลุทะลวงต่ำ มี ปริมาณลดลง ทั้งนี้เพราะรังสีที่มีพลังงานต่ำ มักจะไม่ทะลุทะลวงแผ่นกรองรังสีไปได้ (รังสีพลังงานต่ำ ถูกกรองออกไป)

 

 

 

แผ่นกรองรังสี จะมีประโยชน์ในการช่วยกรองรังสีพลังงานต่ำที่ไปร่างกายผู้ป่วยให้มีปริมาณที่ลดลง ช่วยทำให้ผู้ป่วยมีความปลอดภัยมากขึ้น ไม่ได้รับรังสีมากเกินความจำเป็น

 

 

 

 

ในหลอดเอกซเรย์โดยทั่วๆไป มักจะมีการกรองรังสี 2 แบบ คือ

1. Inherent Filtration เป็นการกรองภายในที่หมายถึง ส่วนประกอบที่อยู่ในหลอดเอกซเรย์ ได้แก่ หลอดแก้ว น้ำมัน ซึ่งแต่ละบริษัท จะมีค่าการกรองแบบนี้แตกต่างกันได้ ขึ้นกับชนิดวัสดุที่ใช้และการออกแบบในหลอดเอกซเรย์แต่ละชนิด แต่ละแบบ

 

เมื่อหลอดเอกซเรย์มีการใช้งานไปนานๆ อิเล็กตรอนจากขั้วลบที่ไปพุ่งขั้วบวก หรือ เป้า (Target) จะทำให้เกิดความร้อน เมื่อเกิดบ่อยครั้ง อาจทำให้วัสดุที่เป็นเป้า เช่น ทังสเตนเกิดชำรุด หรือเกิดเป็นไอทังสเตนมาฉาบบริเวณส่วนของทางออกของรังสี (Window) ทำให้การกรองรังสีแบบนี้เพิ่มมากขึ้น  

ดังนั้น... เครื่องเอกซเรย์ควรได้รับการตรวจสอบคุณภาพ เกี่ยวกับการกรองรังสี เพื่อหาค่าการกรองรังสีที่อาจเปลี่ยนแปลงไป

 

 

 

 

2. Added Filtration เป็นการเพิ่มการกรองรังสี โดยการเพิ่มแผ่นกรองรังสีจากภายนอกหลอดเอกซเรย์เข้าไป ทำให้การกรองภายในและภายนอก มีค่าเท่ากับข้อกำหนดที่ให้การกรองรวมเป็นเทียบเท่าความหนาประมาณ 2-2.5 มิลลิเมตรอลูมิเนียม

 

ทำได้โดยการใช้แผ่นอลูมิเนียมบางๆ มาใส่บริเวณหน้าหลอดเอกซเรย์ (Tube port) เพื่อเพิ่มการกรองเข้าไปให้มากขึ้น (ดังภาพ)

ตัวอย่างเช่น ถ้า Inherent Filtration มีค่า 0.5  mm.Al. จะเพิ่ม Added filter โดยใช้แผ่นอลูมิเนียมหนา 1.5 มิลลิเมตรเพิ่มเข้าไป เป็นต้น

 

 

 

 

สำหรับเครื่องนี้ มี Added filter 

คือ Al+CU อลูมิเนียมและทองแดง

 

 

 

 

สำหรับเครื่องนี้มีข้อความเขียนว่า 

Permanent Filtration เป็นชื่อที่หลายคนอาจไม่คุ้นเคย

โดยการใช้งานแล้ว ก็จะหมายถึง Inherent filter นั้นเอง

 

 

ข้อมูลจาก 

Atomic Energy Regulatory Board (Mumbai 400 094)

 

  

สรุป : การกรองรังสีทั้งหมด Total Filtration เป็นผลรวมของ Inherent filter (คือ หลอดแก้วและน้ำมัน+อื่นๆที่อยู่ในหลอดเอกซเรย์) กับ Added filter ( คือ วัสดุที่เพิ่มเข้าไป โดยเพิ่มจากภายนอกของหลอดเอกซเรย์) ปกติแล้ว ค่าการกรองรังสีทั้งหมด จะมีค่าประมาณ 2.0 –2.5 mm.Al. โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อกรองรังสีพลังงานต่ำให้ออกไป ช่วยลดอันตรายแก่ผู้ป่วยที่มารับบริการตรวจ