ศาสนาตามหลักคำสอน
การแบ่งศาสนาตามรูปแบบนี้ ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง ด้วยการแบ่งศาสนาออกเป็นสองประเภท ได้แก่
1 ศาสนาประเภทเทวนิยม (Theistic Religion )
หมายถึง ศาสนาซึ่งมีหลักการและคำสอนที่ว่าความเป็นจริงสูงสุดแก่คำสอน ได้แก่ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ศาสนาสิกข์ ศาสนายูดาห์ ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม บางครั้งมีการรวบรวมเอาศาสนาเต๋าและศาสนาขงจื้อเข้าไปด้วย ซึ่งมีขึ้นอยู่ที่การตีความและอธิบายศาสนาทั้งสองดังกล่าว
2 ศาสนาประเภทอเทวนิยม (Atheistic Religion)
หมายถึง ศาสนาที่มีหลักการและมีคำสอนที่เน้นมนุษย์เป็นศูนย์กลางคำสอน ได้แก่ ศาสนาเชน ศาสนาพุทธ และศาสนาขงจื้อ (แล้วแต่การตีความ) ซึ่งมีคำสอนที่ปฏิเสธบทบาทและความสำคัญของความเป็นจริงสูงสุดที่มีลักษณะเป็น “อัตตา/ตัวตน” (Absolute person) แต่เน้นเรื่องการกระทำของมนุษย์โดยตรง คือ เน้นเฉพาะความรู้ที่ “เป็นจริง มีประโยชน์และเหมาะสมต่อกาละเทศะ
ศาสนาประเภทเทวนิยม
1 แนวคำสอน
ศาสนาแนวเทวนิยม มีแนวคำสอนที่สำคัญดังนี้
- เชื่อว่ามีความเป็นจริงสูงสุด/พระเจ้า ซึ่งมีลักษณะเป็นพระผู้เป็นบุคคลที่มีอยู่ (Absolute person) ผู้ทรงสรรพานุภาพ ทรงสร้างสรรพสิ่ง ทรงบำรุงเลี้ยง ทรงรักษาและทรงปกครองสรรพสิ่งอยู่ตลอดเวลา
- เชื่อว่าความเป็นจริงสูงสุดมีองค์เดียว (Monotheism) หรือหลายบุคคลแต่เป็นหนึ่งเดียวกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเชื่อในความเป็นจริงสูงสุด/พระเจ้า ที่ทรงสร้างสรรพสิ่ง ทรงเป็นบ่อเกิดและทรงอยู่เบื้องหลังสถานการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น
- คำสอนของศาสนาเน้นให้มนุษย์มีความเชื่อมั่นอยู่กับความเป็นจริงสูงสุด/พระเจ้า โดยเน้นว่า
ศาสนาแนวอเทวนิยม
พระคัมภีร์ เป็นบันทึกคำสอนของศาสดาที่สอนเรื่องธรรมชาติของโลก และชีวิต รวมทั้งลำดับเหตุการณ์ที่ศาสดาแสดงหลักธรรมคำสอน และบุคคลผู้ที่เกี่ยวข้อง อธิบายสภาวะธรรมชาติ และการกระทำของมนุษย์ และยังรวมถึงหลักธรรมปฏิบัติในการเป็นศาสนิกชนด้วย พระคัมภีร์ของศาสนาแนวอเทวนิยม ได้แก่ เต๋า เต็ก เก็งศาสนาเต๋า