การพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีทางการศึกษา
1.สร้างกรอบแนวคิดในการพัฒนา โดยพิจารณาองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องดังนี้
1.1ศึกษาหลักสูตร เนื้อหา และเนื้อเรื่องที่สอน เพื่อพิจารณาถึงความจำเป็น สภาพความต้องการ และความสำคัญที่ผู้สอนควรกำหนดขอบเขตการนำเสนอเนื้อหาด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยีเพื่อพัฒนาการเรียนรู้
1.2ศึกษาจุดเด่นและจุดด้อยของเนื้อหาวิชา เพื่อให้ทราบสภาพพื้นฐานเบื้องต้นด้ารโครงสร้าง สาระสำคัญ และรายละเอียดที่ต้องดำเนินการปรับปนุงหรือพัฒนาการเรียนรู้แก่ผู้เรียน
1.3ศึกษาสภาพปัญหาการจัดการเรียนการสอน และระดับความต้องการในขณะนั้น เพื่อนำมาเป็นแนวทางการพัฒนา และช่วยให้นวัตกรรมและเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมกับปัญหาหรือความต้องการที่เกิดขึ้น
1.4กำหนดแนวทางพัฒนา และประเมินคุณภาพนวัตกรรมและเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นว่าต้องการนำไปให้ผู้สอนหรือผู้เรียนใช้ และหลังจากการใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นตามกระบวนการที่กำหนดไว้แล้ว ผู้เรียนจะบรรลุเป้าหมายได้อย่างไร และจะทราบได้อย่างไรว่านวัตกรรมและเทคโนโลยีนั้นประสบความสำเร็จในการนำไปใช้งาน
2.วิเคาระห์หลักสูตร ต้องวิเคราะห์หลักสูตรหาองค์ประกอบ ดังนี้
1.1วิเคาระห์โครงสร้างของเนื้อหา เพื่อศึกษาถึงองค์ประกอบของเนื้อหาว่า ลักษณะโครงสร้างตามหลักสูตรกำหนดไว้ ควรประกอบไปด้วยสาระที่เป็นแกนหลักรายละเอียดใดบ้าง ที่ทำให้เนื้อหาสาระที่กำหนดขึ้นสามารถนำไปพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม มีความสมบูรณ์ ทันสมัย และตรงตามวัตถุประสงค์ของหลักสูตร
1.2วิเคราะห์ความยาวนานของเวลาที่ใช้ เพื่อแบ่งเนื้อหาสาระและจัดลำดับการนำเสนอนวัตกรรมและเทคโนโลยีการศึกษาให้เหมาะสมกับความคงทนในการเรียนรู้ของผู้เรียนแต่ละกลุ่มแต่ละวัย
1.3วิเคราะห์ผู้เรียน เพื่อพิจารณาคุณลักษณะขอลผู้เรียนในด้านต่างๆ คือ พัฒนาการด้านร่างกาย สติปัญญา สังคม และอารมณ์ของผู้เรียน เนื่องจากคุณลัษณะของผู้เรียนจะมีผลโดยตรงต่อการพิจารณาเลือกพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยี ตลอดจนวิธีการนำเสนอให้สอดคล้องและเหมาะสมกับการเรียนรู้
3.กำหนดวัตถุประสงค์การเรียนรู้ โดยพิจาณากำหนดวิธีการให้ผู้เรียนเกิดพฤติกรรมที่แสดงถึงการเรียนรู้และระดับของพฤติกรรมที่ต้องการ
4.กำหนดคุณลักษณะนวัตกรรมและเทคโนโลยีการเรียนรู้ โดยการนำเอาวัตถุประสงค์มาเป็นกรอบกำหนดคุณลักษณะ ดังนี้
4.1 พิจารณาคุณลักษณะของนวัตกรรมและเทคโนโลยีด้านการเรียนรู้ด้านประเภทการใช้งาน ว่าควรจัดอยู่ในประเภทใด
4.2พิจารณาคุณลักษณะของนวัตกรรมและเทคโนโลยีด้านการเรียนรู้ ด้านลำดับขั้นการเรียนรู้ว่าควรให้เกิดการเรียนรู้ในลำดับใด
4.3พิจารณาคุณลักษณะของนวัตกรรมและเทคโนโลยีด้านการเรียนรู้ด้านประสิทธิภาพ เนื่องจากนวัตกรรมและเทคโนโลยีในการถ่ายทอดประสบการณ์และช่วยให้เกิดการเรียนรู้ได้ในระดับที่แตกต่างกัน
5.สำรวจทรัพยากรการพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยี ซึ่งมีหลักการที่จำเป็นต้องใช้ในการพัฒนาดังนี้
5.1สำรวจบุคลากร ต้องมีทีมงานที่มีความเชี่ยวชาญแตกต่างกันออกไป และครอบคลุมงานในด้านต่างๆ ดังนี้
1)นักเทคโนโลยีการศึกษา ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนา ทดสอบ และทดลองใช้นวัตกรรมการเรียนรู้
2)นักวิชาการ ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านหลักสูตรและเนื้อหาในสาขาวิชานั้นๆ
3)นักจิตวิทยาการศึกษา ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมและพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียน
4)ผู้สอน ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านการจักกิจกรรมการเรียนการสอน
5)นักวัดและประเมินผล ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านการวัดและประเมิน
5.2สำรวจเครื่องมือ วัสดุ อุปกรณ์ เป็นองค์ประกอบที่สำคัญต้องสำรวจก่อนว่ามีความพร้อมมากน้อยเพียงไร และกระบวนการพัฒนาจำเป็นต้องใช้เครื่องมือและวัสดุอุปกรณ์ใดบ้าง มาเป็นองค์ประกอบการดำเนินงานในแต่ละขั้น
5.3สำรวจงบประมาณ เป็นองค์ประกอบที่สำคัญยิ่ง ผู้พัฒนาจะต้องพิจารณา ส่วนประกอบไปตามความสำคัญถ้างบมีอยู่อย่างจำกัด
5.4สำรวจสถานที่ ต้องพิจารณาความเหมาะสมของสถานที่ในการพัฒนา และสถานที่ในการนำไปใช้งาน เพื่อให้การปฏิบัติงานเป็นไปด้วยความเรียบร้อย
6.การออกแบบนวัตกรรมและเทคโนโลยีการเรียนรู้ ต้องให้ความสำคัญเกี่ยวกับหลักการและทฤษฏีต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยมีหลักการที่ควรนำมาพิจารณาดังนี้
6.1หลักการและทฤษฏีทางจิตวิทยาการศึกษา โดยพื้นฐานสำคัญมีดังนี้
1)การเสริมแรง
2)การให้ความรู้เฉพาะเรื่อง
3)ความสัมพันธ์
4)พื้นฐานของการรับรู้
5)การใช้องค์ประกอบ
6)ความเป็นรูปธรรม
7)อัตราส่วนของเนื้อหาสาระ
8)การจัดตัวแปรทางการสอน
9)ความเป็นผู้นำทางการสอน
6.2หลักการออกแบบ ต้องคำนึงถึงองค์ประกอบพื้นฐานต่างๆ เพื่อให้ผู้เรียนเกิดความสนใจ เกิดการสังเกต การจดจำ มีความคิดสร้างสรรค์ และกระตือรือร้นในการปฏิบัติกิจกรรม โดยเฉพาะองค์ประกอบภายในนวัตกรรมและเทคโนโลยี ได้แก่ ความกลมกลืน สัดส่วน ความสมดุลย์ จังหวะ การเน้นความเป็นเอกภาพและความแตกต่างหรือการตัดกันที่แสดงออกด้วยการใช้สี แสง และเงา
6.3หลักการสื่อสาร สิ่งที่ควรคำนึงถึงคือการถ่ายทอดข้อมูลอันเป็นความรู้และประสบการณ์จากผู้สอนไปยังผู้เรียน
6.4หลักการเรียนรู้ เป็นการพิจารณาว่าควรตอบสนองต่อการเรียนรู้ในลักษณะใด
7.วางแผนและดำเนินการพัฒนา ต้องเป็นขั้นตอนที่ต้องพิจารณาให้สอดคล้องกับขั้นตอนต่างๆที่ผ่านมา โดยมีหลักการดำเนินดังนี้
7.1กำหนดขั้นตอนการดำเนินงาน
7.2ดำเนินงานตามแผนงาน
8.การตรวจสอบคุณภาพวิธีการนวัตกรรมและเทคโนโลยีการเรียนรู้ เพื่อให้นวัตกรรมและเทคโนโลยีการเรียนรู้ มีประสิทธิภาพ มีคุณธรรม และมาตรฐานที่เชื่อถือได้
9.สรุปและประเมินผล เพื่อเป็นข้อมูลในการพิจารณานำรนวัตกรรมและเทคโนโลยีการเรียนรู้ มาใช้ โดยมีหลักการพิจารณา 4 ประการคือ
มีประสิทธิภาพ โดยดูว่าเมื่อนำมาใช้แล้ว ผู้เรียนมีพฤติกรรมการเรียนรู้ตรงตามเป้าหมายที่หลักสูตรกำหนดไว้อย่างชัดเจน
มีประสิทธิผล โดยดูว่าสามารถช่วยผู้เรียนบรรลุเป้าหมายและวัตถุประสงค็การเรียนการสอน
มีความประหยัด โดยดูว่าเมื่อนำมาสอนแล้ว มีความคุ้มค่ากับการลงทุน
มีคุณลักษณะที่ดี มีคุณลักษณะตรงกับวัตถุประสงค์การเรียนรู้ เหมาะสมกับวัยของผู้เรียน เหมาะสมกับกิจกรรมการเรียนการสอน เหมาะสมกับเนื้อหาวิชา
จากที่กล่าวมาจะเห็นว่า นวัตกรรมและเทคโนโลยีการศึกษา จำเป็นต่อการจัดระบบการศึกษาแห่งชาติ ซึ่งจะช่วยพัฒนาการศึกษา ยกระดับคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของชาติ ให้ทัดเทียมนานาอารยประเทศ ท่ามกลางกระแสสังคมโลกไร้พรมแดน ให้การศึกษาขับเคลื่อสู่ความสำเร็จตามเป้าหมาย เป็นไปตามเจตนารมย์ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ
ดังนั้นบุคลากรทางการศึกษา ควรมีจิตสำนึกเห็นความสำคัญและความจำเป็นของการใช้รนวัตกรรมและเทคโนโลยีเพื่อพัฒนาการศึกษาของไทยให้เจริญก้าวหน้าอย่างยั่งยืนด้วยการเลือกใช้เทคโนโลยที่เหมาะสม
