องค์ความรู้ด้านการเลี้ยงโคเนื้อ
ลุงบุญชวนเลี้ยงรับจ้างก่อนเพราะไม่มีทุน แล้วเข้าอบรมเป็นอาสาปศุสัตว์ จนประสบความสำเร็จเลี้ยงโคเพิ่มจำนวนมาก จึงแยกมาเลี้ยงเอง เป็นแกนนำในการรวมกลุ่มผู้เลี้ยงโคเนื้อบ้านปงปน ตำบลดงมหาวัน อำเภอเวียงเชียงรุ้ง จังหวัดเชียงราย เลี้ยงอย่างถูกหลักวิชาการตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ จนเมื่อ ปี ๒๕๓๕ และได้รับคัดเลือกเป็นกลุ่มผู้เลี้ยงโคเนื้อดีเด่นระดับเขต ปี ๒๕๓๗ ในระดับเขต ปัจจุบันแม้สมาชิกกลุ่มเลิกเลี้ยงโคไปประกอบอาชีพอื่นหลายรายเนื่องจากราคา โคถูกลงขายไม่ได้ราคา และบริเวณทุ่งหญ้าที่เลี้ยงลดลงจากการขยายพื้นที่ปลูกพืช
แต่ลุงบุญชวนยังมุ่งมั่น มีความตั้งใจเลี้ยงโคเนื้อแบบประณีตในพื้นที่ ๑๔ ไร่ แล้วตั้งชื่อเฉพาะโคที่เลี้ยงว่า โคพันธุ์ขี้(ชื่อนี้แสลงใจนักวิชาการสัตวบาลมากจึงพยายามแนะให้ลุงชวนเปลี่ยนเป็นโรงงานผลิตปุ๋ยมีชีวิตแทน)เพราะว่าเน้นเก็บมูลโคตากแห้งไว้ขายตลอด คัดเลือกโคลูกผสมพื้นเมืองที่เลี้ยงง่ายแข็งแรง ทนต่อโรค เลี้ยงลูกเก่งให้ลูกทุกปีไม่เน้นขุนให้อ้วนขาย
โรงเรือนตามระดับสูงต่ำและตามแนวทิศทางลม เพื่อสะดวกในการเก็บมูล โรงเรือนอยู่ระดับสูงยาวประมาณ๑๐เมตร และสร้างโรงตากมูลโคอยู่ต่ำมุงด้วยพลาสติกใสขนานกับโรงเรือนขังโค เวลากวาดมูลลงมาตากก็ง่าย ความโปร่งใสทำให้รับแสงแดดได้ตลอดวันไม่ต้องพะวงฝนจะตกใส่มูลโค ทำให้มูลแห้งเร็วไม่เปียกน้ำหน้าฝน
การสร้างโรงเรือนทำตามแนวลมคือแนวทิศตะวันออกเฉียงเหนือ-ทิศตะวันตกเฉียงใต้ เพื่ออาศัยควันจากเตาถ่านถังน้ำมัน๒๐๐ลิตร ที่สร้างไว้๒แห่ง หัวโรงเรือนหนึ่งจุด ท้ายโรงหนึ่งจุด ในช่วงไหนแมลงชุมก็จะจุดเตาถ่าน ใช้สมุนไพรไล่ยุงเป็นเชื้อไฟ ถ้าอยากได้ถ่านก็ใส่ไม้ไปด้วยก็ได้ทั้งถ่านและควันไล่แมลง ยุง โดยอาศัยลมที่พัดผ่านพาควันเข้าโรงเรือน
(1. ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ เป็น ลมที่พัดผ่านประเทศไทยในฤดูหนาวประมาณเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ของทุกปี 2. ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้เดือนมีนาคมถึงตุลาคมของทุกปี เป็น ลมที่พัดผ่านประเทศไทยในฤดูร้อนและฤดูฝนประมาณ)
การจัดการเลี้ยง มีโคเนื้อลูกผสม จำกัดจำนวนไม่เกิน ๓๐ ตัว
ให้ฟางลาดหมักน้ำชีวภาพให้วัวกินในโรงเรือนเกือบตลอดวันสลับ กับต้นข้าวโพดสดสับที่เก็บฟักแล้ว
ใช้หยวกกล้วยมาสับลาดน้ำชีวภาพโรยด้วยรำให้โค ด้วยหากฟาง ข้าดโฟดหายาก
ปล่อยให้โคออกกินหญ้าในแปลงวันละประมาณ ๓ ชั่วโมงในตอนบ่ายสี่โมง ทำให้มีเวลาไปทำกิจกรรมอื่นๆในฟาร์มได้อีก ส่วนโคก็จะกินหญ้าได้เร็วไม่เล่นกันมาก แปลงหญ้าก็ไม่เสียหายจากการเหยียบย่ำ
จะเห็นได้ว่ามีการใช้ความรู้หลาก หลาย การคัดพันธุ์ จัดการทั้งวิธีการเลี้ยงการทำสูตรอาหารต่างๆอย่างดีและบริหารจัดการเวลา อย่างคุ้มค่า นอกจากนี้นายบุญชวน ยังสร้างบ่อหมักแก๊สชีวภาพจากมูลโคที่เลี้ยง แล้วนำมาทำเตาหุงต้ม ทำตะเกียงส่องสว่างและที่กกลูกไก่ กกลูกสุกรได้ด้วย แม้ว่าฟาร์มจะอยู่ห่างชุมชนก็สามารถพึ่งพาปัจจัยผลิตต่างๆในฟาร์มผสมผสาน อย่างลงตัว ทำให้ในฟาร์มไม่ต้องพึ่งไฟฟ้าในเวลากลางคืน ประหยัดค่าไฟค่าถ่าน ไม่ต้องเผาฟืนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมด้วย
จากการสอบถามคนที่มาเยี่ยมมาดูงานหลายรายจะไม่ค่อยชอบวิธีการเลี้ยงวัวแบบขังนานๆแบบลุงชวนเพราะสภาพวัวค่อนข้างจะผอมไม่มีน้ำมีนวล ผิดกับวัวที่เขาเลี้ยงปล่อยจะดูดีกว่า บางคนก็สงสารวัวเพราะเลี้ยงแบบไกล้ชิดมากคุ้นเคยเรียกชื่อลูบขนให้เกือบทุกวันแม้จะเลี้ยงเป็นฝูงก็จดจำกันได้ ก็ต่างจิตต่างใจแล้วแต่วัตถุประสงค์ ผมเองก็เคยแนะนำลุงชวนให้ลดจำนวนวัวลงซึ่งลุงก็พยายามขายออกไปบ้างเหมือนกันในช่วงนี้เพราะวัวพอมีราคา ถ้าเป็นก่อนหน้าที่วัวราคาตกต่ำลุงไม่ยอมขายบอกว่าขายขี้ดีกว่าว่างั้น 555
โรงเรือนที่ใช้ตากขี้วัวนั้นเป็นพลาสติใสอย่างหนานะครับเพราะว่ามีผู้ที่มาดูงานเห็นแล้วเอาไปทำเรียนแบบแต่ไปชื้อพลาสติกใสแบบบางที่ใช้คลุ่มกันฝนธรรมดาก็ใช้ได้ไม่ถึง๖เดือนก็ขาดครับแต่ถ้าบอกทางร้านว่าอย่างหนาทนแดดก็จะอยู่ได้นานหลายปี ชายหลังคาด้านที่อยู่รับลม(หลังคาอีกด้านติดกับโรงเรือนเลี้ยงวัว)จะปล่อยชายไว้เพื่อไม่ให้ต้านลมจนฉีกขาดซึ่งก็เป็น ปัญญาเล็กๆที่ลุงชวนปรับขึ้นมาจากประสบการณ์
สวัดดีค่ะ เกษตรกรดีเด่นคนเก่งของหลาน คุณปู่เป็นคนที่ฉลาดมีความคิดสร้างสรรค์ตั้งแต่หลานมีอายุ 3 ขวบ และคุณปู่เป็นคนที่เน้นเรื่ีองการรักษาต้นไม้ได้เป็นอย่างดีมาก ตอนนี้ที่บ้าน ปู่ ต้นไม้เยอะมากและมีสีสันสวยมากค่ะ ที่ จังหวัด อุดรธานี