มาตรการ 5A ในการค้นหาผู้สูบบุหรี่และดำเนินการช่วยเหลือ
- 1. Ask = ถามประวัติการสูบบุหรี่และการใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบอื่นๆทุกชนิด ของผู้ที่เข้ามารับบริการ เพื่อเป็นการสำรวจ คัดกรองผู้สูบ โดยสามารถแบ่งกลุ่มเพื่อดำเนินมาตรการ 3P
- Ø ผู้ที่ไม่สูบเลย = Prevent new smoker ป้องกันผู้สูบหน้าใหม่ โดยชื่นชม สนับสนุน เน้นย้ำถึงพิษภัยของบุหรี่เพื่อไม่ให้ทดลองสูบ
- Ø ผู้ที่เคยสูบแต่เลิก = Prevent relapse ป้องกันการกลับมาสูบซ้ำ โดยชมเชยให้กำลังใจ ให้คำปรึกษา แนะนำ เพื่อไม่ให้กลับมาสูบซ้ำ และติดตาม
- Ø ผู้ที่ยังสูบ ไม่อยากเลิก = Promote motivation สร้างแรงจูงใจในการเลิก โดย Advice ตามมาตรการ 5R
- 2. Advice = แนะนำให้ผู้สูบบุหรี่ เลิกบุหรี่ โดยใช้มาตรการ 5R ในการชักจูง
- Ø Relevance = ชี้ให้เห็นผลกระทบจากบุหรี่ โดยเจาะจงถึงปัญหาที่มีผลกระทบต่อผู้สูบเช่น สุขภาพของตนเองหรือคนในครอบครัว ภาวะเศรษฐกิจ
- Ø Risk = เน้นย้ำถึงผลเสีย ความเสี่ยงต่างๆ จากการสูบบุหรี่ทั้งระยะสั้นและยาว รวมทั้งผลต่อคนรอบข้าง
- Ø Reward = เน้นย้ำถึงผลดีที่ได้จากการเลิกสูบบุหรี่ หรือการตั้งรางวัลให้ตนเองเมื่อเลิกบุหรี่ได้สำเร็จ
- Ø Roadblock = วิเคราะห์ปัญหา อุปสรรค ที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการเลิกบุหรี่ พร้อมหาแนวทางการแก้ไขไว้ล่วงหน้า เช่น อาการอยากบุหรี่ ภาวะซึมเศร้า สิ่งกระตุ้นให้กลับมาสูบ
- Ø Repetition = ในผู้ที่ยังไม่ตัดสินใจเลิก ควรแนะนำซ้ำๆทุกครั้งที่ผู้ป่วยมาพบแพทย์หรือเมื่อมีโอกาส
- 3. Assess= ประเมินความรุนแรงในการติดบุหรี่และความประสงค์ในการเลิกบุหรี่
การประเมินระดับความรุนแรงของการเสพติดสารนิโคติน
(Fagerstrom test for Level of Nicotine Dependence)
|
คำถาม |
คะแนน |
|
คุณต้องสูบบุหรี่มวนแรกหลังตื่นนอนตอนเช้า นานแค่ไหน ? |
|
|
รู้สึกกระวนกระวายหรือลำบากใจไหม ที่ต้องอยู่ในสถานที่มีการห้ามสูบบุหรี่ ? |
|
|
บุหรี่มวนใดต่อไปนี้ ที่คุณคิดว่าเลิกยากที่สุด ? |
|
|
ปกติสูบบุหรี่วันละกี่มวน? |
|
|
สูบบุหรี่จัดภายใน 1 ชม.แรกหลังตื่นนอนและสูบมากกว่าช่วงเวลาที่เหลือของวันใช่หรือไม่? |
|
|
ต้องสูบบุหรี่แม้ในขณะเจ็บป่วยมากจนไม่สามารถลุกจากเตียงได้ ? ใช่ |
|
การประเมินความประสงค์ลความพร้อมในการเลิกสูบบุหรี่
Trantheoretical (TTM) หรือ Stage of change model
|
ระยะ |
รายละเอียด |
การดำเนินการ |
|
ไม่สนใจ (Precontemplation) |
ไม่สนใจจะเลิกบุหรี่ใน 6 เดือนข้างหน้า |
ไม่เร่งรัด มอบเอกสาร บอกช่องทางการรับบริการ แนะนำว่าเราพร้อมที่จะช่วย |
|
ลังเล (Contemplation) |
คิดจะเลิกสูบ แต่ยังไม่มีแผนชัดเจน |
กระตุ้น จูงใจ ใช้เหตุผล เพื่อให้ตัดสินใจเลิก |
|
พร้อม (Preparation) |
กำลังวางแผนจะเลิกสูบภายใน 1 เดือนข้างหน้า หรือกำลังเข้าสู่กระบวนการเลิก |
ชื่นชมการตัดสินใจ บอกวิธีเลิก |
|
ลงมือ (Action) |
เลิกสูบบุหรี่ได้ไม่เกิน 6 เดือน |
ติดตามประคับประคอง เสริมแรงจูงใจ |
|
คงสภาพ (Maintenance) |
เลิกสูบบุหรี่มาแล้วนานกว่า 6 เดือน |
ติดตาม แนะนำการหลีกเลี่ยงบุหรี่ |
- 4. Assist= ช่วยเหลือและบำบัดรักษาอย่างเหมาะสม เพื่อให้เลิกสูบบุหรี่ได้สำเร็จ
- Ø ช่วยเหลือ วางแผนเลิก โดยใช้ STAR technique
- S = Set a target quit date กำหนดวันเลิกสูบบุหรี่ ภายใน 2 สัปดาห์หลังตัดสินใจ
- T = Tell a family and others บอกคนในครอบครัว เพื่อน ผู้ร่วมงาน ถึงการตัดสินใจเลิกบุหรี่ และขอความสนับสนุนจากทุกคนเพื่อให้ช่วย และเป็นกำลังใจ
- A = nticipate challenges คาดการณ์ถึงปัญหา อุปสรรค ที่อาจเกิดขึ้นระหว่างเลิก เช่น อาการถอนนิโคติน ภาวะซึมเศร้า พร้อมทั้งวางแผนรับมือ
- R = emove all tobacco-related product กำจัดบุหรี่และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องในการสูบทั้งหมด รวมทั้งหลีกเลี่ยงสถานที่ที่เคยสูบ
- Ø บำบัดโดยให้คำปรึกษา มีหลายรูปแบบ ในการเลือกใช้ หรือใช้ร่วมกัน
- Brief advice ให้คำแนะนำสั้นๆ 1 -3 นาที
- Individual counseling ให้คำปรึกษาแบบตัวต่อตัว
- Group counseling ให้คำปรึกษาเป็นกลุ่ม
- Proactive & reactive telephone counseling ให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์
- Behavioral modification ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้ป่วย
- Ø การบำบัดโดยวิธีอื่นๆ
- การใช้ยาช่วย แบ่งเป็น 2 กลุ่ม
- สารนิโคตีนทดแทน (Nicotine replacement therapy - NRT) เช่น แผ่นติดผิวหนัง หมากฝรั่ง
- ยากุ่มที่ไม่มีส่วนผสมของนิโคตีน ได้แก่ BuprpionSR , Vareneclin , Nortripthyline
- การแพทย์ทางเลือก = เช่น การแพทย์แผนไทย การแพทย์แผนจีน การฝังเข็ม
- 5. Arrange = ติดตามผลการบำบัดเพื่อช่วยเลิกสูบบุหรี่ของผู้สูบทุกราย
- Ø ควรติดตามนัดครั้งแรกภายใน 1 -2 สัปดาห์
- Ø ทุก 1 – 2 สัปดาห์ จนครบ 1 เดือน
- Ø ทุก 1 เดือน จนครบ 3 – 6 เดือน
- Ø ติดตามเป็นระยะ จนครบ 1 ปี
