เมื่อทำงานชุมชนมาได้ระยะหนึ่ง ซึ่งเป็นระยะที่ยาวนานพอสมควร ทำให้เราได้ประสบการณ์ที่หลากหมาย มีสิ่งที่ดีและไม่ดี ได้รับและไม่ได้รับ แต่ก็ทำให้เราค้นพบอะไรหลาย ๆ อย่าง ไม่ว่าจะเป็นการค้นพบเกี่ยวกับการทำงานชุมชน และการค้นพบเกี่ยวกับตนเอง
การค้นพบเกี่ยวกับงานชุมชนนั้น เป็นสิ่งที่ผู้รู้หลาย ๆ ท่าน ได้มีการถ่ายทอดไว้ ซึ่งเราได้รับรู้จากหลายช่องทางไม่ว่าจะเป็นการอ่านจากหนังสือ เอกสารต่าง ๆ เว็บไซต์ และการดูงานจากสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งทำให้เรามีฐานข้อมูลระดับหนึ่ง แต่จะไม่มีประโยชน์เลย หากมีความรู้แต่ไม่ได้ลงมือปฏิบัติจริง เมื่อลงมือปฏิบัติจริงก็ทำให้เจอกับปัญหาหลายอย่าง เพราะสิ่งต่าง ๆ ที่ได้รับการตอบรับมานั้นมีทั้งในแง่บวกและลบ ในแ่ง่ดีก็เป็นกำลังใจ แต่ในแง่ลบก็เป็นตัวบั่นทอนกำลังใจพอสมควร แต่ยังดีที่มีคนใกล้ตัวคอยให้กำลังใจจึงทำให้ยังได้ทำงานอาสาสมัครมาอย่างต่อเนื่อง เพราะไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้นก็ยังมีคนที่เข้าใจและคอยเป็นกำลังใจให้เราเสมอ ซึ่งก็คือพ่อกับแม่เรานั้นเอง ทำให้เรากล้าที่จะคิดที่จะทำและยืนหยัดทำในสิ่งที่ถูกต้องได้ การทำงานกับชุมชนเป็นสิ่งที่ทำให้เราเรียนรู้ว่า ไม่ว่าจะคิดจะทำอะไรก็แล้วแต่เกี่ยวกับการพัฒนาชุมชนนั้น เราต้องรับฟังเสียงจากชุมชนก่อนว่าชุมชนมีปัญหาอะไร มีความต้องอะไร เพราะถ้าหากเราไม่ฟังแล้ว ไม่ว่าเราจะทำอะไรก็ไม่เกิดผลไปในทางที่ดีนัก จึงต้องฟัง ซึ่งต้องเป็นการฟังอย่างเข้าอกเข้าใจด้วย ไม่ใช้สักแต่ว่าฟังให้ผ่าน ๆ ไป แต่ต้องฟังเพื่อให้ิเกิดความเข้าใจจริง ๆ
การค้นพบเกี่ยวกับตนเอง การทำงานพัฒนาชุมชนทำให้เราต้องพัฒนาตนเอง เพราะเราต้องศึกษา หาข้อมูลความรู้ต่าง ๆ ประกอบกับเราต้องเจอกับสถานการณ์จริง ทำให้เราต้องรู้จักแก้ไขปัญหาต่าง ๆ การเรียนรู้เพื่อปรับตัวให้เข้ากับผู้อื่น การพัฒนาทักษะในการสื่อสารเพื่อเสริมสร้างความเข้าใจ และที่สำคัญคือการรับฟังผู้อื่นเพื่อให้เข้าใจผู้อื่นอย่างแท้จริง สิ่งต่าง ๆ ที่กล่าวมานั้น มีประโยชน์มากในการทำงานในชีิวิตประจำวัน เพราะด้วยอาชีพหลักคือการเป็นข้าราชการ แม้จะอยู่ในส่วนกลางไม่ได้พบปะประชาชนโดยตรง แต่ก็ต้องพบปะเพื่อนข้าราชการด้วยกัน ทำให้เรามีทักษะในการทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ดีพอสมควร การทำงานชุมชนที่สำคัญอีกอย่างคือการที่ต้องรู้จักศึกษาธรรมะด้วย ไม่ว่าจะศาสนาใดก็ตาม เพราะนอกจากจะสอนให้เรามีสมาธิ สติ และปัญญาแล้ว ยังสอนให้เรามีความสุขได้ง่าย ๆ โดยไม่ต้องพึ่งพาวัตถุ ซึ่งมันเป็นสิ่งที่สำคัญมาก ๆ ในการมีชีวิตในสังคมทุกวันนี้
สรุป ได้ว่าหากเราจะคิดพัฒนาคนอื่นก็ต้องพัฒนาตนเองด้วย และในทางกลับกันหากเราคิดจะพัฒนาตนเองก็ควรให้ความสำคัญกับผู้อื่นด้วยนะครับ และอยากให้มีคนทำงานอาสาสมัครกันมาก ๆ นะ จะทำให้สังคมและโลกนี้น่าอยู่มากขึ้น
