อาตมารู้สึกภาคภูมิใจในความเป็นชาวล้านนายิ่ง เพราะดินแดนถิ่นล้านนามากมายด้วยศิลปวัฒนธรรม มากด้วยปราชญ์ผู้รู้ที่ได้มอบมรดกทางปัญญาให้กับลูกหลานสืบมานับปัจจุบัน โดยเฉพาะคำคมที่ชาวล้านนาเรียกกันว่า "กำบะเก่า" คนสมัยก่อนเมื่อจะสั่งสอนลูกหลานท่านมักจะไม่สอนตรง ๆ แต่ท่านมักจะพูดเป็นปริศนาเพื่อให้ลูกหลานได้คิด ดังเช่น
บ่ตันนั่ง จะไปฟั่งเหยียดแข้ง โดยความหมายก็คือ ไม่ทันนั่งแล้วรีบเหยียดเท้าเสียก่อน อันเป็นคำตำหนิคนที่หวังสิ่งที่ยังมาไม่ถึงระวังนะเดี๋ยวพลาดท่ามาแล้วจะเสียใจเปล่า ๆ
เมื่อคืนเป๋นนกจัน เมื่อวันเป๋นนกเก๊า บทนี้กล่าวว่าให้กับคนที่ชอบเที่ยวเตรกลางคืน กลางคืนไม่ยอมหลับยอมนอนเหมือนชาวบ้านชาวช่องเขา ซึ่งเปรียบเหมือนดั่งนกเค้าแมว พอตกตอนกลางวันก็มานั่งง่วงเหงาหาวนอนเหมือนกับนกฮูก
เสียมบ่คมหื้อใส่ด้ามหนัก ๆ ความฮู้บ่นักฮื้อหมั่นฮำหมั่นเฮียน บทนี้กล่าวว่า เสียมไม่คมให้ใส่ด้ามที่หนัก ๆ แล้วถ้าความรู้ไม่มากก็ให้ขยันขวานขวายรำเรียนหาวิชาความรู้ เป็นการกล่าวสอนลูกหลานให้มีอุปนิสัยรักการเรียนนั่นเอง
สิบปากว่า บ่เต้าต๋าหัน สิบต๋าหันบ่เต้ามือซวาม บทนี้กล่าวว่า สิบปากว่าไม่เท่ากับตาเราเห็นเอง สิบคนว่าเห็นก็ยังไม่เท่าเราเอามือจับต้องลูบคลำพิสูจน์เอง เป็นบทกล่าวสอนให้ลูกหลานไม่ให้เป็นคนงมงายหูเบาเชื่อง่าย จะเชื่อสิ่งใดก็ต้องพจารณา พิสูจน์รู้ด้วยตนเองจนแน่ใจเสียก่อนจึงค่อยเชื่อและทำตาม
ก็เอาพอหอมปากหอมคอละนะทุกท่าน นี่คือภูมิปัญญาของบรรพบุรุษชาวล้านนาที่เป็นมรดกอันลำค่าควรแก่การสืบสานจริง ๆ ใครที่เป็นลูกหลานล้านนาก็หมั่นแสวงหาเรียนรู้เอาไว้ แล้วเราจะรู้สึกหวงแหนและภาคภูมิใจในชาติกำเนิดของเราเป็นอย่างยิ่ง
ขอบคุณหนังสือดี ๆ เรื่องคำคมแห่งล้านนา(กำบ่ะเก่า) ของคุณ อำนวย กลำพัด
ถ้าไม่มีคำอธิบายแล้วละก็ไม่รู้ว่าแปลว่าอะไรเลยนะครับ
ได้ความรู้ดีครับ
ขอบคุณที่นำมาเผยแพร่