การนำเอาศิลปะมาใช้ในการทำจิตบำบัดในผู้ป่วยจิตเวช
                                                                                 นางสาววาสนา สุระภักดิ์
                                                                           พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ 
                                                           (ด้านการพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวช)

 เนื้อหาความรู้

                การนำเอาศิลปะมาใช้ในการทำจิตบำบัด เช่น นำเอาการวาดรูปมาใช้ในการช่วยปรับเปลี่ยนบุคลิกภาพที่ไม่เหมาะสมให้กลับคืนสู่ปกติ โดยผู้บำบัดจะได้รับการฝึกฝนให้รู้จักการใช้ภาษาที่เป็นสัญลักษณ์ (symbolic language) และการสื่อสารโดยไม่ใช้คำพูด (nonverbal communication) (Robbins & Sibley,1976)

                Freud (1993) กล่าวว่า ทั้งศิลปิน และผู้ป่วย ต่างมีจุดหมายปลายทางที่เป็นลักษณะเฉพาะของตน คือประสบการณ์ที่ไม่มีอะไรเสมอเหมือนของการดิ้นรนเพื่อที่จะทำให้ชีวิตมีความหมาย ทั้งการวาดภาพและงานศิลปะอื่นๆ ต่างมีลักษณะเกี่ยวข้องกับเรื่องส่วนตัวของแต่ละคนและแสดงออกถึงความหมายของสิ่งที่อยู่ในระดับจิตสำนึก และจิตไร้สำนึก เป็นสัญลักษณ์สิ่งแทนความจำที่ลืมเลือนไปแล้ว และแสดงออกมาเป็นความฝันหรือแสดงออกทางศิลปะ บางส่วนอาจเกี่ยวข้องกับสิ่งที่อยู่ภายในจิตใจ (intrapsychic stress)

 ผลดีของการนำศิลปะบำบัดมาใช้กับการรักษาชนิดกลุ่ม

  1. การวาดภาพทำให้รู้ถึงเหตุการณ์ที่เป็นตัวกระตุ้นซึ่งก่อให้เกิดบาดแผลทางจิตใจ

  2. สามารถนำมาใช้เพื่อนำเข้าสู่เป้าประสงค์ตามที่กำหนดไว้

  3. เพิ่มการแสดงออกด้วยการวาดภาพและการใช้คำพูดร่วมกัน

  4. สามารถนำเอาภาพวาดมาเป็นเครื่องมือเพื่อการสื่อสารภายในกลุ่ม

  5. ผลิตผลเป็นสิ่งที่ช่วยเพิ่มคุณค่าแห่งตน

  6. ให้โครงสร้างกับกลุ่มในลักษณะที่เป็นรูปธรรมได้ง่าย

  7. การแสดงออกของความคิด ความรู้สึกอย่างเป็นธรรมชาติ

  8. ผู้เข้าร่วมกลุ่มรู้สึกลดภาวะของการถูกคุกคามลงไปได้มาก

 วัตถุประสงค์

          เพื่อให้ผู้ป่วยได้แสดงความรู้สึกนึกคิดต่างๆ ออกมาเป็นภาพเรื่องราว การใช้สีสรร การอภิปราย การแลกเปลี่ยนความคิดทางสังคม โดยผู้บำบัดต้องเข้าใจในลักษณะบุคลิกภาพของผู้วาดภาพศิลปะนั้น และนำมาเป็นหัวข้อในการกระตุ้นให้สมาชิกได้แสดงออกถึงอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดต่างๆซึ่งกันและกันของสมาชิกในกลุ่ม

 ขั้นตอนการดำเนินกลุ่ม แบ่งเป็น 3 ระยะ

  1. ระยะเริ่มต้นกลุ่ม

          - แนะนำตนเอง

          - วัตถุประสงค์ กฎกติกา ระยะเวลา

          - บทบาทสมาชิก และทีมผู้บำบัด

            (เวลาที่ใช้ 1/6 ของเวลาทั้งหมด)

2. ระยะดำเนินกลุ่ม และบำบัด

        - ดำเนินการตามขั้นตอน

        - อภิปราย/ ซักถาม

          (เวลาที่ใช้ 4/6 ของเวลาทั้งหมด)

 3.    ระยะท้าย/ ระยะปิดกลุ่ม

        - สรุปปัญหา และข้อเสนอแนะ

        - สรุปการเรียนรู้กับกลุ่ม

        - สรุปผลการดำเนินกลุ่ม

        - ปิดกลุ่ม

          (เวลาที่ใช้ 1/6 ของเวลาทั้งหมด)

การสังเกตพฤติกรรมขณะทดสอบ

                พฤติกรรมผู้ป่วยขณะทำการทดสอบถือว่าเป็นรายละเอียดที่มีประโยชน์ ใช้ช่วยในการตัดสินใจกับส่วนที่สำคัญต่างๆ เช่นความคล่องแคล่วในการเคลื่อนไหว และการใช้กล้ามเนื้อ ความต้องการพึ่งพิง ความเครียดและอาการเกร็ง อาการมือสั่น ความมีอารมณ์หุนหันพลันแล่น หรือความไม่มั่นคงทางจิตใจ เป็นต้น