ไรน้ำนางฟ้า”  สัตว์น้ำที่อยากให้คุณได้คุ้นเคย
พวกเราลองมาเรียนรู้และศึกษา “ไรน้ำนางฟ้า” (fairy shrimps) ซึ่งที่จริงมีอยู่ในธรรมชาติมานานแล้วคนอีสานเรียกว่า “แมงอ่อนช้อย” หรือ “แมงหางแดง” หรือ “แมงแงว” หรือ “แมงน้ำฝน” ชาวบ้านนำไรน้ำนางฟ้ามาประกอบอาหารเช่นเดียวกับลูกอ๊อดของกบ ผู้ค้นพบไรน้ำนางฟ้าคือ ศาสตราจารย์ ดร.ละออศรี เสนาะเมือง เมื่อปี พ.ศ. 2536 โดยได้พบตัวอย่างไรน้ำนางฟ้าเพศเมียที่หนองน้ำแห่งหนึ่งในจังหวัดหนองบัวลำภู หลังจากนั้นได้พยายามติดตามเก็บตัวอย่างติดต่อกันหลายปี จนกระทั่งปี พ.ศ. 2541 จึงได้ตัวอย่างทั้งสองเพศที่โตเต็มที่ จากการตรวจสอบลักษณะทางสัณฐานวิทยาโดยละเอียดและเปรียบเทียบกับตัวอย่างไรน้ำนางฟ้าสกุลเดียวกันที่มีการตั้งชื่อแล้วทั่วโลก 58 ชนิด จึงพบว่าไรน้ำนางฟ้าดังกล่าวเป็นชนิดใหม่ของโลก
ที่มาของการตั้งชื่อ
เนื่องจากไรน้ำนางฟ้าชนิดใหม่นี้มีลักษณะรูปร่างและสีสันสวยงามมาก มีลักษณะการว่ายน้ำและแหล่งที่อยู่อาศัยที่เป็นลักษณะเฉพาะ เป็นไรน้ำนางฟ้าชนิดแรกที่มีการค้นพบในประเทศไทย เดิมไม่เคยมีรายงานว่าพบสัตว์กลุ่มนี้ในไทยมาก่อน อีกทั้งเป็นสัตว์ประจำถิ่น (endemic species) ที่พบในประเทศไทยเท่านั้น ศาสตราจารย์ ดร.ละออศรี เสนาะเมืองผู้ค้นพบ และรองศาสตราจารย์ ดร.ปริญญา จินดาประเสริฐ อธิการบดีมหาวิทยาลัยขอนแก่นสมัยนั้น จึงได้นำความกราบบังคมทูลขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญพระนามาภิไธยของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ตั้งเป็นชื่อวิทยาศาสตร์ของไรน้ำนางฟ้าชนิดใหม่นี้ว่า "ไรน้ำนางฟ้าสิรินธร (Streptocephalus sirindhornae Sanoamuang, Murugan, Weekers & Dumont, 2000)" เพื่อเป็นสิริมงคลแก่ผู้ค้นพบ และแก่มหาวิทยาลัยขอนแก่นสืบไป โดยได้รับพระราชทานพระราชานุญาตเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2541 และชื่อไรน้ำนางฟ้าสิรินธร ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการแล้ว โดย ได้ลงตีพิมพ์ผลงานวิจัยเรื่อง “Streptocephalus sirindhornae, new species of freshwater fairy shrimp (Anostraca) from Thailand” ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ (Journal of Crustacean Biology 20: 559-565, 2000) เรียบร้อยแล้ว