การถอดบทเรียนคือการจัดการความรู้รูปแบบหนึ่งเน้นการเสริมสร้างการเรียนรู้ในกลุ่มที่เป็นระบบ เพื่อสกัดความรู้ที่ฝังลีกในตัวคน และภูมิปัญญาเดิมของท้องถิ่นออกมาเป็นชุดความรู้ คู่มือ และสื่อในรูปแบบต่างๆ

ฉันไปนั่งดูการถอดบทเรียนของชุมชนแพรกหนามแดง ที่เข้าร่วมกระบวนการวิจัยมาได้ ๒ ปีกว่าๆ เมื่อจบการวิจัยเพื่อท้องถิ่น ทางศูนย์ประสานงานก็จัดให้ พี่สุธิดา แสงเพชร จากประชาคมเพชรบุรีเป็นผู้ถอดบทเรียน ทางศูนย์ถอดเองไม่ได้เพราะเห้นกระบวนการทั้งหมด รวมทั้งรู้ความเป้นไปจึงต้องให้ผู้รู้ท่านอื่นมาถอดบทเรียนให้

พี่อ๊อด(พี่สุธิดา แสงเพชร) ใช้เทคนิด Retrospec ในการถอดบทเรียน

สิ่งที่น่าทึ่งคือ ขุมขนได้ทบทวนสิ่งที่ตนเองทำมาตลอด ๒ ปี ออกมาเป็นวิชาการที่มีชีวิต เป็นความรู้ที่เกิดจากการปฏิบัติ เป็นเนื้อหาสาระที่ในขณะนั้นชุมชนดำเนินการไปตามสถานการณ์ แต่ในทุกสถานการณ์มี "ขุมความรู้" เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว

ยังมีองค์ประกอบของความสำเร็จในการแก้ปัญหาของชุมชนแพรกหนามแดง คือบทบาทของพี่เลี้ยงและที่ปรึกษาโครงการ คือพี่สุรจิต ชิรเวทย์ โดยองค์ประกอบที่เด่นชัดคือการผนวกรวมกันระหว่างความรู้ด้านการจัดการน้ำ กับปัญหาที่เกิดขึ้น และความพยายามของชุมชนในการตั้งใจร่วมกันแก้ไขปัญหาอย่างแท้จริง ไม่ท้อ ไม่ถอย แม้เกิดอุปสรรคขึ้นนานัปการ

การจุดประกายให้ชุมชนจึงไม่ใช่เรื่องง่ายนัก แต่ต้องใช้ความอดทน และกระบวนการในการค้นหา"คนจริง" ที่อยู่ในชุมชนนั้นให้ลุกขึ้นมาเป็นพระเอกในชุมชนของตนเอง